چه صحنهٔ مضحکی!
پلیس‌ها در خیابان
کارگران کارخانه‌های باتوم‌سازی را
کتک می‌زنند
در زندگی
صحنه‌های مضحک بسیاری هست
که هیچ‌کس را نمی‌خنداند.

حسن آذری

کدام‌یک به قلب من نزدیک‌تر است؟
سربازی از وطن،
یا شاعری از سرزمین دشمن؟!

یک درد و دل ساده‌ی نصف شبی؛

می‌دونی، بعضی حرف‌ها نه‌تنها درست نیستن، بلکه حتی به‌سختی می‌شه اسم «اشتباه» روشون گذاشت…

شاید عجیب به نظر برسه، اما برای بیان یک نظر اشتباه هم باید دست‌کم با اصول پایه‌ایِ اون موضوع آشنا بود. وقتی بدون شناخت کافی و بدون در نظر گرفتن ابعاد مختلف یک موضوع درباره‌اش حرف می‌زنیم، حرفمون حتی در چارچوب «اشتباه» هم قرار نمی‌گیره.

به‌عبارت دیگه، اشتباه حرف زدن هم حداقلی از شناخت و کیفیت می‌خواد؛ چیزی که متأسفانه در بعضی حرف‌ها دیده نمی‌شه.

به من گفت بیا
به من گفت بمان
به من گفت بخند
به من گفت بمیر
آمدم
ماندم
خندیدم
مُردم


ناظم حکمت

تو مرا به عدمِ رعایتِ بی‌طرفی در
شعرهایم محکوم کردی.
خب،
من هرگز در طولِ زندگی‌ام
آدمِ بی‌طرفی نبوده‌ام.
همیشه جانب‌دار بودم
و سیاست‌های دوپهلو داشتم.

همیشه در مقابلِ نژادپرستی،
طرف‌دارِ سیاه‌پوست‌ها بوده‌ام.

در مقابلِ اشغالگران،
طرف‌دارِ مقاومت.

در مقابلِ ارتش،
طرف‌دارِ میلیشیا.

من در مقابلِ سفیدپوست‌ها،
طرفِ سرخ‌پوست‌ها را می‌گیرم.

در مقابلِ نازی‌ها،
طرفِ یهودی‌ها را.

در مقابلِ اسرائیلی‌ها،
طرفِ فلسطینی‌ها را.

در مقابلِ نئونازی‌ها،
طرفِ مهاجران را.

در مقابلِ مرزها،
طرفِ کولی‌ها را.

در مقابلِ استعمارگران،
طرفِ بومی‌ها را.

در مقابلِ دین،
طرفِ علم را.

در مقابلِ گذشته،
طرفِ حال را.

در مقابلِ پدرسالاری،
طرفِ فمینیسم را.

در مقابلِ مرد،
طرفِ زن را.

در مقابلِ باقیِ زن‌ها، طرفِ تو را.

در مقابلِ روزمرگی، طرفِ کافکا را.

در مقابلِ فیزیک، طرفِ شعر را.

فیزیک،
لعنت به فیزیک!
چرا مهاجران وقتی نفس‌های آخرشان را می‌کشند، روی آب می‌آیند؟

چرا عکسِ آن اتفاق نمی‌افتد؟

چرا انسان‌ها وقتی زنده‌اند، روی آب نمی‌آیند و وقتی مردند، زیرِ آب نمی‌روند؟



غیاث المدهون

و من همیشه طرفِ شعر را گرفته‌ام...

...فریادِ من همه گریزِ از درد بود
چرا که من در وحشت‌انگیزترینِ شب‌ها آفتاب را به دعایی نومیدوار طلب می‌کرده‌ام...

شاملو...

کلام از نگاهِ تو شکل می‌بندد.

همین.

...ای دستانِ بی‌غبارِ پُرپرهیزی که مرا به هنگامِ نوازش‌های مادرانه از جفتِ آگاهی به وجودِ دشمنان و سیاه‌دلان غرقه‌ی اندوه می‌کنید! مرا به ایمانِ دورانِ جنینیِ خویش بازگردانید تا دیگرباره با کلماتی که کنون جز از فریب و بدی سخن نمی‌گوید، سرودِ نیکی و راستی بشنوم.
 
ای همسفر که رازِ قدرت‌های بی‌کرانِ تو بر من پوشیده است! ــ مرا به شهرِ سپیده‌دم، به واحه‌ی پاکی و راستی بازگردان! مرا به دورانِ ناآگاهیِ خویش بازگردان تا علف‌ها به جانبِ من برویند
تا من به‌سانِ کندو با نیشِ شیرینِ هزاران زنبورِ خُرد از عسلِ مقدس آکنده شوم،
تا چون زنی نوبار
با وحشتی کیف‌ناک
نخستین جنبش‌های جنین را به انتظارِ هیجان‌انگیزِ تولدِ نوزادی دلبند مبدل کنم که من او را بازیافتگی خواهم نامید. هم‌بسترِ ظلمانی‌ترین شب‌های از دست‌دادگی! ــ من او را بازیافتگی نام خواهم نهاد.


احمد شاملو

نمی‌دونم حواسم کجاها پرسه می‌زده که دستم اتفاقی خورده و این لحظه رو ضبط کرده؛ چه خوب که گاهی اشتباه‌ها این‌قدر دل‌نشین از آب درمیاد؛

نسیمی کز بن آن کاکل آیو
مرا خوش‌تر ز بوی سنبل آیو

چو شو گیرم خیالش را در آغوش
سحر از بسترم بوی گل آیو


دوبیتی‌های باباطاهر

زنی را می‌خواهم
که مانند درخت باشد
با برگ‌های سبزی که در باد می‌رقصند
آغوشش
چون شاخه‌های درخت باز باشد
و خنده‌اش
از تاریکی‌های زمین الهام گرفته
در سر انگشت‌هایش پراکنده شود
زنی می‌خواهم چون درخت
که هر طلوع و غروب
از افقی به افقی بگریزد
در حالی که از اسارت خود در خاک گریه می‌کند


بیژن جلالی

بعضی حرف‌ها بوی کُهنگی می‌دهند؛ نه اینکه صرفاً تکراری باشند. تکرار می‌تواند از میلِ دوباره‌گفتن و دوباره‌شنیدن بیاید، اما کهنگی حاصلِ ماندنی است که دیگر ضرورتی ندارد؛ ماندنی که آرام‌آرام فرسوده می‌شود و می‌پوسد. بعضی حرف‌های کهنه دل را به رخوت می‌کشانند. کهنگی، ازدست‌دادنِ طراوت است؛ درحالی‌که تکرار می‌تواند بازگشت به چیزی باشد که هنوز زنده، ضروری و خواستنی است. تکرار شاید امیدبستن به بازیافتنِ همان طراوتِ گذشته باشد؛ شاید آمدوشدی میان بودن و نبودن. اما کهنگی هنوز صورتِ بودن را حفظ کرده است، درحالی‌که از تمام آن طراوتی که روزی دل را صیقل می‌داد، تهی شده است. ای کاش می‌شد تازگی را حبس کرد؛ پیش از آنکه زمان، عطرش را از میان ببرد.


ندا شرفی
بیست ‌و‌ دوم مُرداد صفر پنج

گاهی تنهاییِ آدم پهنا می‌گیرد و جهانش را از آدم‌ها خالی می‌کند؛ گاهی هم عمق می‌گیرد و آدم را از خودش.

به قول نویسنده‌ها، نمی‌خواهم بگویم؛ می‌خواهم نشان بدهم! آدم‌ها از هم پُر و خالی می‌شوند. این یکی از آن چندین نکته‌ای‌ست که تا به اینجای زندگی یاد گرفته‌ام. از بعضی جزئیات نمی‌توانم بگذرم؛ بعضی زیاد… خیلی زیاد… یعنی بهتر است بگویم کلاً از جزئیات نمی‌توانم بگذرم و این نگذشتن، بخش بزرگی از شخصیت من را تشکیل می‌دهد.

از اینکه فلان‌کسک موقع حرف‌زدن روی کدام کلمه سرش را به سمت دیگری می‌چرخاند، از اینکه استرس حرفش را کجا می‌گذارد، کجاها موقع حرف‌زدن چشمش برق می‌زند یا مثال‌های زیادی که اگر زیادی موضوع را باز کنم، شاید خواننده کم‌کم به سلامت روانم شک کند (اگر تا به اینجا نکرده باشد!). بله، می‌گفتم آدم‌ها از هم پُر و خالی می‌شوند؛ بار دوم است که این را می‌گویم، اما هنوز برایم سخت است موضوع را بشکافم، چون می‌بینم تمام آن جزئیات، مقصر همین پُر و خالی‌شدن‌ها هستند!

از وقتی یادم می‌آید، من از همه‌ی رفتارها و همه‌ی آدم‌ها در ذهنم داستان‌سرایی کرده‌ام. حتی از مکالمات کوچک عابر پیاده‌ای که از کنارم رد شده و نمی‌دانم حواسش بود یا نه که شانه‌ام را بدجور… بهتر است بگویم شانه‌لگد کرد، از آن هم نمی‌توانم بگذرم. مثلاً دیروز، پسر موبوری روی یکی از صندلی‌های کافه‌ای نشسته بود که چند میز و صندلی‌اش را داخل کوچه چیده بود. قلاده‌ی سگش را در دست داشت و وقتی من از کنارش رد می‌شدم، آن را می‌کشید تا سگ با من کاری نداشته باشد. همان موقع داشت برای کسی تعریف می‌کرد: «فلان‌کسک بعد از فقط چند ماه، از دوست‌دخترش خواستگاری کرده!» من را می‌گویی؟! تمام ساختمان‌های اطراف برایم شبیه مجلس عروسی شد. اصلاً هر موجود نر و ماده‌ای را که در همان پیاده‌رو و در شعاع دیدم قرار داشت، در ذهنم مورد پرس‌وجو قرار می‌دادم که شما مُزدوج هستید یا که چه! از جمله سگ پیر آن یکی عابر که سعی داشت با سگ همین خبرچین‌خان ارتباط بگیرد! نمی‌دانم، شاید او هم می‌خواست از آن سگ نسبتاً خوش قدوبالا خواستگاری کند! الله‌اعلم!

خلاصه که باز داستان در ذهنم تراش می‌خورد: یعنی چه شده که این‌قدر زود خواستگاری کرده؟! چه دیده بود، چه شنیده بود، یا کنار کدام رفتار کوچک و ظاهراً بی‌اهمیتی با خودش گفته بود: «همین آدم»؟ کجا مطمئن شدی!؟ این اطمینان‌های سرنوشت‌ساز از کجا می‌آید که گاه برای ما نمی‌آید که نمی‌آید!؟! یعنی واقعاً فقط چند ماه؟! نه بابا، شاید داری چاخان می‌گویی! حالا جواب طرف چه بود؟ می‌خواست، نمی‌خواست؟! مردک خبرچین خودش هاج‌وواج این را تعریف کرده! یعنی من دیوانه نبودم؛ برای خودش هم سؤال بود که چرا این مرد چنین کرد؟!

راستش خیال نکنید من از کنار آن مرد رد شدم و رفتم. نه! خیلی طبیعی حواسم را دادم به سمت گوشواره‌های کهربایی‌رنگ دست‌فروش بغل کافه که به‌هرحال لااقل امکان شنیدن چند کلمه‌ی دیگر از دهان آن خبرچینِ انگشت‌به‌دهان‌مانده را داشته باشم و تأثیری در پیش‌بردن داستان من داشته باشد، اما آن‌قدرها هم خوش‌شانس نبودم. همان دو سگ موجود در سکانس بودند که گفتم، داشتند تلاش می‌کردند روابط مشروع برقرار کنند؛ شروع کردند به پارس‌کردن به هم که ای‌کاش لااقل یک کلام از حرف‌هایشان را می‌فهمیدم. نه، دیگر این‌قدر هم دیوانه نیستم که بیایم و حرف‌های آن‌ها را ترجمه کنم!! راستش دیگر چیزی نشنیدم. دست‌فروش هم مشتری‌های زیادی پیدا کرد. مجبور شدم صحنه‌ی جرمم را ترک کنم تا لااقل کاسبی یکی از ما بچرخد؛ کاسبی‌ای اعم از گوشواره‌های کهربایی و دستبندهای سبز یشمی که از قضا از بهترین رنگ‌های جهان‌اند.

حرکت کردم. نگاهم را از گوشواره‌ها برداشتم و به گوشه‌ها بردم؛ به آدم‌هایی که این چند روز دیده‌ام و قرار است ببینم فکر کردم، به آن قسمت‌های رفتارشان که باید جایی در داستان‌هایم جا بگیرند. آدم‌هایی که گاهی از آن‌ها پُر می‌شوم و گاهی خالی؛ خیلی خالی. آن‌قدر که نمی‌توانم جلوی ردشدن نگاهم از روی آدم‌ها را بگیرم. آدمی‌زاد این چیزها را خوب می‌فهمد.

همین‌طور که قدم می‌زدم، چند گنجشک دیدم که فکر می‌کنم از سکانس آن عروسی به این صحنه آمده بودند؛ چراکه زیادی خوشحال به نظر می‌رسیدند. چند لحظه نگاهشان کردم و جای خالی خیلی چیزها، برای ثانیه‌ای هرچند ناچیز، در ذهنم پُر شد.

شاید آدم‌ها دقیقاً همین‌طور از هم پُر و خالی می‌شوند: با داستان‌های نصف و نیمه از هم...



از این ندای شرفی
بیست‌و‌نمی‌دانم‌چندُمِ مُردادِ صفر پنج!

توی سرت چی می‌گذشت، زن، که اینو گفتی؟

به ایوان می روم و انگشتانم را
بر پوست کشیدهٔ شب می کشم...

کسی مرا به آفتاب
معرفی نخواهد کرد
کسی مرا به میهمانی گنجشک ها نخواهد برد...

فروغ...

در صدا کردنِ نامِ تو، یک «کجایی» پنهان است…

آی پرستوهای خسته
که غبار هر سفر به بال‌هاتون نشسته
آیا هنوز هم می‌گذرید
ز شهری که زمونه به رویم درهاشو بسته؟

آخرین باری که شب در آسمان بودم، آسمان، آسمانِ خانه بود؛ آسمانِ ایران بود؛ همان آسمانی که بالای سقفِ خانه‌ام بود؛ آسمانِ وطن بود.