🔹 ذبح شدن ایده وفاق در جامعه چندقطبی

🔻سخنان دکتر محمد رهبری در پنل «وفاق و جریان‌های اجتماعی»:

🔸من وفاق را به‌معنای هم‌مسألگی و گفت‌وگو بر سر حل مسائل مشترک می‌دانم. اما اگر از این تعریف یک خطی و آکادمیک وفاق بگذریم، وفاق درون جامعه به شکل‌های مختلفی فهم می‌شود. مفاهیم در زمینه‌ (context) متفاوت، به شکل‌های مختلفی فهمیده می‌شود و درون جامعه ایران نیز، افراد بر اساس تجربه زیسته خودشان، این مفهوم را به اشکال متفاوتی فهم می‌کنند.

🔸جامعه ایران در طول یک‌دهه گذشته و خصوصا از سال ۹۷ به این سو، با فرسایش سرمایه اجتماعی مواجه شده است. بعد از خروج ترامپ از برجام و تبعات و بحران‌های اقتصادی ناشی از آن، فجایع تلخ و بهت‌آور در آبان و دی ۹۸، مرگ‌ومیر دوران کرونا و ناکارآمدی در مدیریت آن شرایط، و انتخابات عجیب ۱۴۰۰ و کشمکش فزاینده میان نیروهای سیاسی، به گواه نظرسنجی‌ها و کلا‌ن‌داده‌های آنلاین، سرمایه اجتماعی روز به روز افول کرد و اعتماد میان مردم با خودشان، اعتماد به نیروهای سیاسی و اعتماد به نهادهای حاکمیتی، همه با هم روند شدید نزولی را طی کرد.

🔸این موضوع البته در بستری رخ داده است که تکنولوژی‌های ارتباطی و فناورانه، دنیای انسان ایرانی را دچار تحول کرده و اکنون بسیاری از روابط عموم مردم، فعالان جامعه مدنی و کنشگران سیاسی از بستر شبکه‌های اجتماعی محقق می‌شود.

🔸ایده و تز توئیتری شدن که اخیرا راجع به آن بحث میکنم، از همین منظر قابل فهم است؛ توییتر به مدیوم اصلی ارتباطی نیروهای جامعه مدنی تبدیل شده و از منظر ارتباطات سیاسی، مناسبات این نیروها در عمل آنجا محقق می‌شود. یکی از نتایج و تبعات توئیتری‌شدن سیاست و مناسبات نیروهای جامعه مدنی، تشدید قطب‌بندی‌های اجتماعی و سیاسی و شکل‌گیری قطب‌های متضادی است که اعتماد درونی در میان آن‌ها بالاست اما اعتماد بیرونی آن‌ها پایین است.

🔸طرح موضوع وفاق را در این زمینه و بستر باید فهم کرد. در یک جامعه چندقطبی، یا به تعبیر من چندپاره، مفهوم وفاق به شکل‌های مختلفی فهم می‌شود چرا که زمینه و context فهم این مفهوم، برای هر گروه و هر قطب متفاوت است. اینجاست که پیش برد ایده وفاق دچار دشواری می‌شود چون هرکسی آن را به شکل دیگری میفهمد و حتی خود "وفاق" می‌توان تبدیل به یک مساله جدید و مانع جدید شود.

🔸بطور مثال، اکنون نیروهای سیاسی، نارضایتی خود از انتصابات را با کنایه به وفاق طرح میکنند؛ برخی آن را از اساس بی‌‎معنا می‌دانند و برخی دیگر آن را نقابی برای پیشبرد برخی پروژه‌های خاص تلقی می‌کنند و بخش قابل توجهی از جامعه نیز خود را بیگانه با این مفهوم می‌پندارد. گروهی دیگر نیز این ایده را برای حل مسائل ایران مفید می‌داند.

🔸اینجاست که متناسب با این زمینه تفهمی متکثر و متعارض، برای پیشبرد ایده وفاق باید در سطح جامعه رویکردی چندسطحی و البته جامعه را اتخاذ کرد و همین امر، آن را دشوار و پیچیده می‌کند. در جامعه‌ای که به دلایل مذکور، همگرایی بر سر یک ایده دشوارتر از گذشته شده است، پیدا کردن راه حلی که مورد توافق اکثر نیروهای درون جامعه مدنی باشد با پیچیدگی‌های زیادی روبرو است.

🔸بدون فهم این پیچیدگی، و عبور از ایده‌های ساده‌سازی شده، نمی‌توان به یک راه حل درست رسید؛ هیچ راه حلی که این پیچیدگی را در نظر نگیرد و جامعیت کامل برای مواجهه با آن نداشته باشد، به توفیق نخواهد رسید.

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident🔹

 🔹 وفاقِ سه‌بُعدی و سه‌سطحی
 

🔻نکات ایرادشدهٔ محمدرضا جلائی‌پور در همایش گفت‌وگوی ملی دربارهٔ وفاق ملی:

«وفاق ملی» معانی و دلالت‌های متفاوتی می‌تواند داشته باشد. بعضی از این معانی مطلوب و ممکن است، برخی نه ممکن و نه مطلوب و برخی ممکن و نامطلوب. تحققِ هر معنای آن الزامات نهادی، سیاستی و ساختاریِ متفاوتی دارد. بر اساس تحلیل گفتار رئيس جمهور و پشتوانه‌های نظریِ این مفهوم در علوم سیاسی و اجتماعی می‌توان تلاش کرد تعابیر اشتباه و رهزن و تعابیر قابل دفاع از این مفهوم را صورت‌بندی کرد. در ادامه برداشتم از آن‌چه وفاق ملیِ قابل دفاعِ نظری و تجربی و مورد نظر رئیس جمهور نیست و آن‌چه هست را به اختصار طرح می‌کنم.  
 
«وفاق پزشکیان چه نیست؟»
 
وفاق ملی به تنهایی کافی نیست. وفاق ملی نامبتنی بر عدالت نیست. وفاق ملی، شرکت سهامی تقسیم پست‌های دولت نیست. وفاق، انکار کثرت و محدود کردن صداهای مختلف نیست. وفاق معامله برای تقسیم رانت بین رانت‌خواهان نیست. وفاق نادیده گرفتن مسائل اساسی نیست. وفاق تهدید دیدن جامعه و خریدن وفاداری نیست. و وفاق، وفاقِ حداکثری دربارهٔ همه باورها و بایدها نیست. چنین وفاقِ حداکثری دربارهٔ همهٔ باورها و بایدها نه ممکن است و نه مطلوب و بر فرض امکان، به اقتدارگرایی و تمامیت‌خواهی می‌کشد.
 
«وفاق پزشکیان چه هست؟»
 
رگه‌هایی از مفاهیم گوناگون در گفتار مسعود پزشکیان و تعبیرش از وفاق دیده‌ می‌شود، از توافق‌گرایی تا کاهش منازعهٔ حذفی و انواع شکاف‌ها و تقویت همبستگی و برادری و برابری و همیاریِ حل مساله‌ای. این هم روشن است که وفاق پزشکیان،‌ وفاقی عدالت‌بنیاد است. اگر بخواهیم مجموعه‌ای از این عناصر را در یک‌ منظومه و صورت‌بندی منسجم و قابل دفاع کنار یک‌دیگر بگذاریم پیشنهاد می‌کنم وفاق را سه‌بعدی و سه‌سطحی ببینیم. همهٔ این بُعدهای سه‌گانه و سطوح سه‌گانه بر هم اثر دارند و وفاق تنها وقتی به نحو پایدارتری کار می‌کند که سه‌بعدی و سه‌سطحی شود. در گفتار و انتخاب‌های رئیس جمهور هم توجه به هر سه سطح و هر سه بُعد وفاق دیده می‌شود. بُعد اول وفاق، کاهش شکاف و منازعه در درون حکومت و ائتلاف مسلط است. بُعدِ دوم، کاهش شکاف میان حکومت و جامعه است و بُعدِ سوم، کاهش قطبش و شکاف‌های خشونت‌پرور در درون جامعه است. وفاق در هر سه بُعد مستلزمِ به رسمیت‌شناختن تکثر، تبدیل منازعه و بازی وجودی/حذفی به رقابت و همکاری و تبدیل هم‌فرسایی به هم‌افزایی و نیز مذاکره و گفتگوهای مساله‌محور و توافق‌گرا است.
 
سه سطح وفاق، «ملی» و «منطقه‌‌ای» و «جهانی» است. وفاق در هر سه سطح بازی‌های حاصل جمع صفر را به انواع توافق و روابط هم‌افزا و همه‌طرف‌برنده ارتقا می‌دهد و ذی‌نفعان توسعه و امنیت ایران را می‌افزاید. وفاق اگر در یک بُعد و یک سطح قفل شود حتی در همان سطح یا بُعد هم نمی‌تواند دستاوردهای پایدار بسازد. می‌توان و باید از مسائل قابل حل با ظرفیت‌های کنونی آغازید،‌ ولی با افزایش ظرفیت حاصل از همین حل مساله‌ها، حل مسائل دشوارتر به تدریج ممکن و قابل هدف‌گیری می‌شود و میزان وفاق در هر سه‌سطح و سه بُعد افزایش می‌یابد. می‌توان وفاق را از کاهش شکاف‌های درون‌حکومتی شروع کرد، اما بدون ساختن دستاوردهایی که به کاهش شکاف‌های میان حکومت و جامعه و در درون جامعه کمک کند «ملی» نخواهد شد. به ویژه در دو دههٔ گذشته در مطالعات توسعه، دموکراسی، سیاست‌گذاری عمومی و جامعه‌شناسیِ تکوین دولت مدرن هم بر تاثیر متقابل این ابعاد و سطوح بر یکدیگر تاکید شده است. وفاق سه‌بعدی و سه‌سطحی در ایران امروز هم لازمهٔ توسعه است، هم لازمهٔ امنیت ملی و هم لازمهٔ عدالت.
 
👈🏻 ادامهٔ متن کامل

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident
 

🔹در پنل افق‌های بین‌المللی وفاق همایش گفتگوی ملی برای وفاق ملی مطرح شد:

🔻وفاق باید در سطح حاکمیت و مردم شکل بگیرد

🔸سید محمد کاظم سجادپور، استاد دانشگاه و معاون وزیرخارجه دولت دوازدهم به عنوان مدیر پنل افق‌های بین‌المللی وفاق عنوان کرد: ادراک محوری بسیار اهمیت دارد و در وفاق ملی باید ادراک محور بود. بنیان شناسی قدم بعدی ایجاد وفاق است. باید بنیادهای فکری و عملی مهمی را ایجاد کنیم. جهت یابی نیز بسیار مهم است. مدیریت کردن پیچیدگی‌های جهانی در عرصه سیاست خارجی را نباید فراموش کرد. سیاست خارجی مانند رانندگی در تهران است؛ حتی اگر ما حواس جمع باشیم ممکن است دیگری با ما تصادف کند.

🔸الهه کولایی، استاد دانشگاه تهران نیز در این پنل اظهار داشت: پیرامون ما تحولات مهمی درحال رخ دادن است و باید ادراک خود را از محیط بیرونی به حداکثر دقت برسانیم. واقعیت این است که نظام‌های دموکراتیک کمتر به دنبال ماجراجویی هستند و بنابراین زمینه ساز سیاست خارجی متعادل، توافق عمومی در داخل است. وفاق به این معناست که در داخل کشور شرایطی شکل بگیرد تا منافع همه مردم فراهم شود. در تنظیم سیاست‌های خارجی نیازمند پشتوانه داخلی هستیم و هرگاه رضایت و وفاق در سطح ملی فراهم آید می‌شود برنامه‌های مناسبی را تنظیم کرد.

🔸حسین سلیمی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی عنوان کرد: وفاق ملی به عنوان اجماع نیست. سیاست وفاق، رقابت‌های گروه‌های سیاسی را به سمت و سویی مثبت می‌برد. در موضوع وفاق باید باهم سازگاری داشته باشیم. نباید هستی خود را به نیستی دیگری معنا کنیم چرا که در آن صورت طرف مقابل هم همین کار را خواهد کرد. درحال حاضر وارد جهان‌های شبکه‌ای شده‌ایم و باید گفتار خود را در محیط جهانی تغییر دهیم.
محمدحسین عادلی، دیپلمات و رییس اسبق بانک مرکزی نیز در این پنل گفت: تجارت خارجی به همزیستی مسالمت آمیز با دیگر کشورها برمی‌گردد. برای وفاق با دیگر کشورها ابتدا باید به وفاق داخلی برسیم. همان طور که آقای پزشکیان گفتند وفاق یک دکترین جدید در کشور است. این وفاق ابتدا باید در سطح حاکمیت و سپس در سطح مردم شکل بگیرد. سیاست خارجی یک امر ملی است و در امر ملی باید وفاق ایجاد شود و نباید جناحی فکر کنیم. کشوری که از نظر اقتصادی قوی تر باشد، مقاومت قوی‌تری خواهد داشت و اقتصاد قوی نتیجه سیاست خارجی صحیح و تعاملی است و نه برعکس.

🔸ساسان کریمی استاد دانشگاه تهران نیز گفت: هر گفتمانی شامل وفاق باید نهایتاً به درد منافع درازمدت کشور بخورد. جامعه نسبت به معنای وفاق بی تفاوت نیست. وفاق داخلی و توافق خارجی هر دو یکدیگر را تقویت می¬کنند. تجربه نشان داد، بلافاصله پس از برجام در داخل وفاق بوجود آمد و مردم در دور دوم ۶میلیون بیشتر به آقای روحانی رای دادند. مشکل در سیاست خارجی از کهنه‌ترین و عمیق‌ترین زخم های این سرزمین در دهه‌های اخیر است. سیاست خارجی باعث شده سرمایه‌گذاری و اعتماد عمومی کاهش و مهاجرت ما افزایش یابد. با وفاق، گشایش در روابط خارجی ایجاد کنیم. در تمام معادلات خارجی خصوصی و دولتی، در تمام سطوح منطقه ای و جهانی مرتباً بن بست های سیاست خارجی ما موضعمان را پایین می¬آورد.

🔸ناصرهادیان استاد دانشگاه نیز اظهار کرد: اگر قرار است مذاکره ای شکل بگیرد همه جانبه باشد در غیر اینصورت آخرش ضرر می‌کنیم. حتماً باید چارچوب برجام حفظ شود. مساله هسته ای ساده ترین بخش است که می‌توان بر سر آن توافق کرد چون دوستان قبلاً زحمت زیادی در این موضوع کشیده‌اند. در مسئله منطقه با اتفاقات جاری، امکان توافق بالاتر رفته است و باید در موردش بحث کنیم. مقاومت و محور مقاومت را باید متفاوت دید. تا ظلم هست، "مقاومت" ادامه دارد ولی "محور مقاومت" متفاوت شده و نحوه رویارویی با این تهدید هم متفاوت است.

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident

🔹در نشست بررسی تحلیلی پیش‌همایش‌های همایش وفاق ملی تأکید شد:

🔻وفاق ملی، مسئلۀ همه ایرانیان در سراسر کشور است

🔸دکتر مرتضی افقه، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز  در پنل تحلیل پیش همایش‌های وفاق ملی، گفت: توسعه مفهومی فلسفی است که دو رکن دارد: نخست اینکه، انسان بما هو انسان، فارغ از ویژگی‌های عرضی‌اش مثل دین، جنسیت و...  ارزشمند است. لذا باید آزادی، معشیت و سایر نیازهای او تأمین شود. دیگر اینکه، توسعه امری این‌جهانی و زمان‌بر است، اما با فرهنگ‌سازی می‌توان زمان آن را کوتاه کرد. براین‌اساس، جاانداختن وفاق، فرایندی تربیتی است. همچنین وفاق باید در کل حاکمیت باید باشد نه فقط در دولت. وی همچنین انتظارات دانشجویان از دولت را اصلاح فوری سیاست خارجی و عذرخواهی مسئولان از مردم بابت مشکلاتی مثل گرانی و بیکاری دانست.

🔸دکتر مهدی پورحسین، رئیس پژوهشکده اندیشه دینی معاصر  نیز اظهار داشت: اولین پرسش در این نشستها این بود که آیا وفاق ملی یک مفهوم دینی است یا مفهوم مدرن. اگر مفهوم دینی است، باید آن را از متون دینی استخراج کرد. اگر مفهوم مدرن است، باید مؤلفه هایش را در ادبیات مدرن استخراج کرد و سپس نسبت خود را با آن مشخص کرد. در سخت ترین هسته سخت قم هم بر وفاق اقبال دارند.

🔸دکتر علی‌اصغر قاسمی، مدیر خانه اندیشمندان علوم انسانی با بیان اینکه دو نگرش به اصل وفاق وجود دارد، تصریح کرد: نگرش منفی که معتقد است عصر وفاق گذشته و زمان تکثرهاست و نگرش مثبت که وفاق را برای توسعه، صلح، حل بن‌بست‌های سیاسی و کاهش منازعه ضروری می‌داند. گروهی معتقدند که قانون اساسی چون محصول منازعه است، نمی‌تواند وفاق به‌وجود آورد. وفاق باید از موصوعات خُرد شروع شود. وفاق به معنای یکپارچه‌سازی نیست. وفاق امری دستوری نیست و نباید آن را به سطح سیاسی تقلیل داد. وفاق از جنس ایجاد نیست، بلکه از جنس احیاست. وفاق زمانی صورت می‌گیرد که بپذیریم ناکارآمدی وجود دارد و باید به سمت حل آن پیش برویم. برای این کار، لحظات استثنایی سازنده وجود دارد که نباید آنها را از دست داد. باید روی ایران و تمامیت ارضی آن، و نیز قانون اساسی به عنوان دو محور وفاق تمرکز کرد.

🔸دکتر غلامرضا کریمی، عضو هیئت‌مدیره انجمن علمی علوم سیاسی ایران دیگر عضو این پنل نیز اظهارداشت: در معنای وفاق بین منتقدین و معتقدین اختلاف زیادی وجود دارد. دولتی که برخواسته از جریان اصلاح‌طلبی است، الزام و اضطرار دارد که بتواند با هسته سخت قدرت در کشور ارتباط برقرار کند. وفاق سه سطح دارد: بین دولت و ملت، درون حاکمیت، و درون جامعه. لازم است بر سر مطالبات مردم، به‌خصوص آنهایی که در انتخابات شرکت نکردند، وفاق صورت بگیرد.

🔸دکتر احمدیان دبیری، عضو هیئت علمی دانشگاه رازی کرمانشاه با اشاره به دو نوع رویکرد نسبت به مفهوم وفاق، توضیح داد: وفاق سیاسی و وفاق از بالا و بین جناح‌های سیاسی؛ وفاق اجتماعی به معنای انسجام اجتماعی در جامعه متکثری مثل ایران؛ یکی پذیرش تکثرها توسط حاکمیت و دیگری پذیرش تکثرها در درونِ خودِ جامعه. وفاق را هم باید حاکمیت بپذیرد و هم در زندگی خود مردم وفاق وجود داشته باشد.

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident