🔰 وفاق ملی و حکمرانی مشارکتی

🔺‏دیروز بنا بود در پنل اول همایش ‎#وفاق_ملی حضور داشته باشم که متأسفانه بخاطر مشغله‌ی دیگه‌ای نتونستم شرکت کنم. ضمن تشکر و عذرخواهی از دعوت‌کنندگان محترم، نکاتی که مدنظرم بود که در موردش صحبت کنیم رو همینجا به اختصار می‌نویسم:

🔺اول. وفاق با مردم؛
- وفاق رو میشه «اجماع همدلانه» تعریف کرد که اگه لفظ «ملی» رو هم بهش اضافه کنیم قاعدتاً باید بدنبال اجماع همدلانه دولت و ملت باشیم. با این نگاه، اجماع (Consensus) همدلانه‌ی ملی، بالاترین سطح مشارکت در ادبیات «‎#حکمرانی_مشارکتی»ست. چیزی بسیار فراتر از شعارهایی مثل آشتی با مردم و...

- حکمرانی مشارکتی، به مثابه الگوی مشارکت حاکمیت و جامعه در اداره‌ی کشور، در دو گستره‌ی «نخبگان»/«عموم شهروندان» و در سه سطح «شفافیت حاکمیت»/ «مشاوره‌ی جامعه به حاکمیت» و «حضور اجماع‌محور جامعه در تصمیم‌گیری‌های حاکمیتی» قابل تعریفه. با این تعریف، بنظر من وفاق واقعی یعنی مشارکت دادن جامعه در تصمیم‌گیری (در برخی موضوعات مشارکت عموم شهروندان، با سازوکارهایی مثل رفراندوم، پتیشن مؤثر و... و در برخی موضوعات مشارکت نخبگان جامعه و تشکل‌های مردمی).

- مثلاً وفاق واقعی دولت با جامعه رو باید همین روزها در جلسات شورایعالی کار و میزان تأثیرگذاری نمایندگان کارگران در تصمیم‌گیری حول حداقل مزد جستجو کرد. وفاق یعنی در خصوصی‌سازی و به هنگام واگذاری بنگاه‌ها، نگاه دولت به کارگران کارخونه، چیزی فراتر از سوله و زمین و تجهیزات کارخونه باشه که قراره قیمت‌گذاری و فروخته بشن و برای اونا هویت و شأن حضور در تصمیم‌گیری در خصوص واگذاری کارخونه قائل باشه.

- بنظرم تنها و آخرین راه مواجهه با بی‌اعتمادی گسترده‌ی بخش‌هایی از جامعه به حاکمیت، اعتماد حاکمیت به جامعه‌ست. اعتماد به جامعه بمعنای اعطای حق تصمیم‌گیری و نظارت در مسائل عمومی به آنها. شاید تنها درمان برای بی‌تفاوتی و بعضاً از خودبیگانگی بخش‌هایی از مردم نسبت به مسائل عمومی.

🔺دوم. وفاق مقامات؛
- وفاقی که در چندماه عمر دولت چهاردهم از اون شنیده‌ایم اما بیشتر بمعنی نوعی همگرایی و هم‌افزایی میان سران قوا و مقامات کشور بوده که این وفاق اگه درخدمت وفاق ملی واقعی (به شرح بالا) باشه اتفاقی مثبت و پایداره در غیر اینصورت از چند جنبه قابل نقد و حتی می‌تونه خطرناک باشه. وفاق به مثابه نقض «تفکیک قوا» و منطق check and balance و شأن نظارتی قوا بر همدیگه، اتفاق مبارکی نیست. این حس عمومی که «هروقت مسئولین ارشد یکدست و همد‌ست بشن می‌خوان سر ما مردم رو ببُرن!» ادراک مهم و قابل تأملیه که بعضاً خودش رو در انتخابات‌ها هم نشون میده. فاجعه‌ی آبان۹۸ خروجی وفاق و هماهنگی سران قوا بود و الّا قاعدتاً یک نفر و یک قوه حداقل باید مخالفت، نظارت و حساب‌کشی میکرد از دیگری.

- با این نگاه بیش از اون‌که اتفاقات رأی اعتماد و تعامل دولت و مجلس در تأیید همه‌ی کابینه، وفاق باشه، سازوکار قبل از اون و انتخاب وزرای پیشنهادی با حضور تشکل‌های مردمی و و بخش خصوصی (با همه‌ی نقائصش) وفاق بود. اینکه مجلسی‌ها تلاش میکنن که وزیر کشور چهره‌ای نزدیک به مجلس و رئیس اون باشه که نماینده‌ها در انتصابات استانها و در انتخابات‌ها دست‌شون باز باشه، اتفاق جدیدی نیست و در دوره‌های قبل هم سابقه داره اما اینکه این تعامل رییس‌جمهور در تعیین چند وزیر با نظر و نزدیک به رییس مجلس رو بنام «وفاق» برای مردم فاکتور کنیم، ظلم بزرگی به مفهوم وفاق اون هم با پسوند «ملی»ست.

- در شرایطی که سران قوا و دیگر مقامات، ممکنه که بعضاً در اصل مسائل و بعضاً در تعریف راه‌حل‌ها اختلاف‌نظرهای اساسی داشته باشن، وفاق و اجماع محتوایی و فنی بر روی مسائل کشور خیلی معنی‌دار نیست و قابل پیش‌بینیه که تصمیم‌گیری اونا از الگوهای سیاسی و چانه‌زنی و تن دادن به راه‌حل‌های رضایت‌بخش میگذره. در این شرایط، تلاش برای وفاق محتوایی بر روی مسائل کشور در میان مقامات بی‌فایده‌ست و شاید بشه گفت که تنها و بهترین راه، مراجعه‌ی نظام‌مند به نظر مردم و مشارکت دادن اونا در تصمیم‌گیری‌ها و اداره کشوره. اگر آقای پزشکیان بتونه روی همین یک دستورکار نظر سایر مقامات رو جلب کنه، بزرگترین خدمت رو به مفهوم وفاق کرده: اجماع مقامات کشور بر فراهم کردن بستر حکمرانی مشارکتی؛ در غیر اینصورت ماه‌عسل وفاق میان مقامات کشور، بزودی و شاید بی‌دستاورد، به پایان خواهد رسید.

🔲 @ArmanGram
t.me/ArmanGram_archive/299?single

🔹تحلیل راهبردی وفاق ملی

سخنان دکتر محمدمهدی مجاهدی، پژوهشگر علوم سیاسی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، در پنلِ مفهوم‌سنجیِ وفاق ملی در همایش گفتگوی ملی دربارهٔ وفاق ملی

🔻وفاق ملی به‌مثابه‌ی برنامه‌ای سیاسی-اجتماعی، راه‌حل چه شبکه‌ای از مسائل راهبردی است؟

🔸صورت وضعیت مسائل راهبردی ما مجموعه‌ای از مسأله‌های انباشته و به‌تعویق‌افتاده را در بر می‌گیرد.

🔸از منظر تحلیل نیروها و پیکرشناسی قدرت، سه گسل واگرا یک‌دیگر را تشدید می‌کنند. از یک سو، تشکل‌نیافتگی جامعه را ناتوان و گرفتار انواع واگرایی‌ها کرده است. از دیگر سو، پیوندهای درونی ائتلاف حاکم نیز ضعیف شده و حکومت را به عرصه‌ی کشمکش میان منافع متعارض و تعارض منافع تبدیل کرده است. همگرایی میان جامعه و ائتلاف حاکم نیز به سبب کاهش بازنمایی و فقدان نمایندگی جامعه درون حکومت سست شده است.

🔸از منظر تحلیل ساخت دولت، چهار پایه‌ی برسازنده‌ی دولت به‌تدریج فرسوده شده‌اند. به تعبیر دیگر، وجه عمومی دولت، وجه خصوصی دولت، وجه اجبار دولت، و وجه مشروعیت دولت کم‌کارکرد یا کژکارکرد شده‌اند.

🔸از منظر تحلیل راهبرد امنیت ملی، برخی از چهار رکن این راهبرد کمابیش آسیب دیده‌اند؛ محور مقاومت، نگاه به شرق، صنایع موشکی، و بالاخره، پافشاری بر صنعت صلح‌آمیز هسته و دانش فنی آن (دست‌کم به عنوان ابزار مذاکراتی) شاخص‌های امنیت ملی را تا آینده‌ی رؤیت‌پذیر دیگر مانند گذشته افزایش نمی‌دهند.

🔸در نتیجه، پیچیدگی و درشتی و درهم‌تنیدگی مسائل راهبردی کشور از قدرت هاضمه‌ی حل‌مسأله‌ای کشور فراتر رفته است.

🔸ناظر بر چنین تصویری از شبکه‌ی ‌مسأله‌های راهبردی کشور، تنها راه حل راهبردی ما اقدام گریزناپذیر، فوری و ضرور برای افزایش ظرفیت و توان و توانش حل‌مسأله‌ای کشور در ترازهای گوناگون است.

🔸وفاق ملی در این صورت‌بندی تنها راه باقی‌مانده برای ایجاد شرایط امکان حل‌مسأله‌های راهبردی کشور است.

🔸وفاق ملی همان برنامه‌ سیاسی-اجتماعی راهبردی‌ای است که با هم‌افزا کردن تعارضات هم‌فرسا میان نیروهای واگرا و با هم‌گرا کردن نیروهای درون جامعه و درون حکومت و با پیوند زدن میان حکومت و جامعه شرط امکان حل مسأله‌های ایران را در تراز راهبردی فراهم می‌آورد.

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident

🔹در پنل تجربه های داخلی وفاق در همایش گفتگوهای ملی درباره وفاق ملی مطرح شد:

🔻اهمیت وفاق اجتماعی و همکاری میان ذی‌نفعان مختلف برای حل مسائل بزرگ

🔸خانم فیروزه صابر کارآفرین برتر در سخنان خود تأکید کرد که برای تاثیرگذاری بر گروه‌های کم‌برخوردار، ایجاد هویت اجتماعی ضروری است و برای حل مسائل اجتماعی، قدرت اجتماعی باید تقویت شود. او افزود که پژوهش و کار مشارکتی در حل مشکلات نقش مهمی دارد و صاحبان مسئله باید در اولویت قرار گیرند. در این راستا، همسوسازی منافع ذی‌نفعان برای حل مسئله اهمیت زیادی دارد و گروه‌های محلی نباید حس برتری از گروه‌های توانمندساز را تجربه کنند. همچنین در ساختار ملی، برابری و مشارکت برای حل مسائل اجتماعی به‌طور کامل وجود ندارد و باید چتر امنیتی از سر نهادهای مدنی برداشته شود.

🔸محمد درویش فعال محیط زیست نیز بر این نکته تأکید کرد تجربه حدود ۳۷ سال حضور من در طبیعت نشان می‌دهد که ما هرجا که توانستیم منافع مشترک ایجاد کنیم، هرجا که توانستیم با جامعه محلی هم‌سطح گفتگو کنیم و در واقع نگاه از بالا به پایین نبوده، توانسته‌ایم موفق باشیم. هرجایی که مشکلات آنها را به رسمیت شناختیم و از منظر آنها هم به ماجرای طرح‌های خودمان نگاه کردیم، موفق بودیم.او همچنین افزود که همسوسازی منافع میان ذی‌نفعان جوامع محلی ابزار مؤثری برای حل مسائل به‌شمار می‌رود.

🔸شهاب جوانمردی فعال حوزه فناوری در سخنان خود به سه عامل اساسی در موفقیت همکاری‌ها میان کارآفرینان و دولت اشاره کرد: به رسمیت شناختن طرفین، احترام متقابل و روشن‌سازی نقش‌ها. او خاطرنشان کرد که بحران‌ها می‌توانند به فرصتی برای گردهم آوردن افراد برای همکاری تبدیل شوند و شفاف‌سازی پیامدهای حل مسئله نیز می‌تواند در موفقیت آن تاثیرگذار باشد.

🔸محسن دوباشی پژوهشگر در علوم ارتباطات در صحبت‌های خود بر اهمیت نوآوری اجتماعی تأکید کرد و گفت که این نوآوری به معنای یافتن راه‌حل‌های کوچک برای مسائل بزرگ است. او افزود که پیش از رسیدن به وفاق باید به یک فهم مشترک در میان طرف‌ها رسید و در مناطق دور از مرکز، دست‌یابی به وفاق راحت‌تر صورت می‌گیرد.

🔸حامد بیدی متخصص حوزه دیجیتال و استارتاپ نیز در سخنان خود گفت که گفت‌وگوی غیرستیزه‌جو، عامل اصلی تداوم کارزارها و تلاش‌ها است و شروع از موضوعات کوچک و ممکن می‌تواند کلید موفقیت در حل مسائل باشد. او در نهایت به این نکته اشاره کرد که برای پایدار ماندن وفاق، قدرت طرف‌های مختلف باید همگن و هم‌راستا باشد.

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident

🔹 ذبح شدن ایده وفاق در جامعه چندقطبی

🔻سخنان دکتر محمد رهبری در پنل «وفاق و جریان‌های اجتماعی»:

🔸من وفاق را به‌معنای هم‌مسألگی و گفت‌وگو بر سر حل مسائل مشترک می‌دانم. اما اگر از این تعریف یک خطی و آکادمیک وفاق بگذریم، وفاق درون جامعه به شکل‌های مختلفی فهم می‌شود. مفاهیم در زمینه‌ (context) متفاوت، به شکل‌های مختلفی فهمیده می‌شود و درون جامعه ایران نیز، افراد بر اساس تجربه زیسته خودشان، این مفهوم را به اشکال متفاوتی فهم می‌کنند.

🔸جامعه ایران در طول یک‌دهه گذشته و خصوصا از سال ۹۷ به این سو، با فرسایش سرمایه اجتماعی مواجه شده است. بعد از خروج ترامپ از برجام و تبعات و بحران‌های اقتصادی ناشی از آن، فجایع تلخ و بهت‌آور در آبان و دی ۹۸، مرگ‌ومیر دوران کرونا و ناکارآمدی در مدیریت آن شرایط، و انتخابات عجیب ۱۴۰۰ و کشمکش فزاینده میان نیروهای سیاسی، به گواه نظرسنجی‌ها و کلا‌ن‌داده‌های آنلاین، سرمایه اجتماعی روز به روز افول کرد و اعتماد میان مردم با خودشان، اعتماد به نیروهای سیاسی و اعتماد به نهادهای حاکمیتی، همه با هم روند شدید نزولی را طی کرد.

🔸این موضوع البته در بستری رخ داده است که تکنولوژی‌های ارتباطی و فناورانه، دنیای انسان ایرانی را دچار تحول کرده و اکنون بسیاری از روابط عموم مردم، فعالان جامعه مدنی و کنشگران سیاسی از بستر شبکه‌های اجتماعی محقق می‌شود.

🔸ایده و تز توئیتری شدن که اخیرا راجع به آن بحث میکنم، از همین منظر قابل فهم است؛ توییتر به مدیوم اصلی ارتباطی نیروهای جامعه مدنی تبدیل شده و از منظر ارتباطات سیاسی، مناسبات این نیروها در عمل آنجا محقق می‌شود. یکی از نتایج و تبعات توئیتری‌شدن سیاست و مناسبات نیروهای جامعه مدنی، تشدید قطب‌بندی‌های اجتماعی و سیاسی و شکل‌گیری قطب‌های متضادی است که اعتماد درونی در میان آن‌ها بالاست اما اعتماد بیرونی آن‌ها پایین است.

🔸طرح موضوع وفاق را در این زمینه و بستر باید فهم کرد. در یک جامعه چندقطبی، یا به تعبیر من چندپاره، مفهوم وفاق به شکل‌های مختلفی فهم می‌شود چرا که زمینه و context فهم این مفهوم، برای هر گروه و هر قطب متفاوت است. اینجاست که پیش برد ایده وفاق دچار دشواری می‌شود چون هرکسی آن را به شکل دیگری میفهمد و حتی خود "وفاق" می‌توان تبدیل به یک مساله جدید و مانع جدید شود.

🔸بطور مثال، اکنون نیروهای سیاسی، نارضایتی خود از انتصابات را با کنایه به وفاق طرح میکنند؛ برخی آن را از اساس بی‌‎معنا می‌دانند و برخی دیگر آن را نقابی برای پیشبرد برخی پروژه‌های خاص تلقی می‌کنند و بخش قابل توجهی از جامعه نیز خود را بیگانه با این مفهوم می‌پندارد. گروهی دیگر نیز این ایده را برای حل مسائل ایران مفید می‌داند.

🔸اینجاست که متناسب با این زمینه تفهمی متکثر و متعارض، برای پیشبرد ایده وفاق باید در سطح جامعه رویکردی چندسطحی و البته جامعه را اتخاذ کرد و همین امر، آن را دشوار و پیچیده می‌کند. در جامعه‌ای که به دلایل مذکور، همگرایی بر سر یک ایده دشوارتر از گذشته شده است، پیدا کردن راه حلی که مورد توافق اکثر نیروهای درون جامعه مدنی باشد با پیچیدگی‌های زیادی روبرو است.

🔸بدون فهم این پیچیدگی، و عبور از ایده‌های ساده‌سازی شده، نمی‌توان به یک راه حل درست رسید؛ هیچ راه حلی که این پیچیدگی را در نظر نگیرد و جامعیت کامل برای مواجهه با آن نداشته باشد، به توفیق نخواهد رسید.

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident🔹

 🔹 وفاقِ سه‌بُعدی و سه‌سطحی
 

🔻نکات ایرادشدهٔ محمدرضا جلائی‌پور در همایش گفت‌وگوی ملی دربارهٔ وفاق ملی:

«وفاق ملی» معانی و دلالت‌های متفاوتی می‌تواند داشته باشد. بعضی از این معانی مطلوب و ممکن است، برخی نه ممکن و نه مطلوب و برخی ممکن و نامطلوب. تحققِ هر معنای آن الزامات نهادی، سیاستی و ساختاریِ متفاوتی دارد. بر اساس تحلیل گفتار رئيس جمهور و پشتوانه‌های نظریِ این مفهوم در علوم سیاسی و اجتماعی می‌توان تلاش کرد تعابیر اشتباه و رهزن و تعابیر قابل دفاع از این مفهوم را صورت‌بندی کرد. در ادامه برداشتم از آن‌چه وفاق ملیِ قابل دفاعِ نظری و تجربی و مورد نظر رئیس جمهور نیست و آن‌چه هست را به اختصار طرح می‌کنم.  
 
«وفاق پزشکیان چه نیست؟»
 
وفاق ملی به تنهایی کافی نیست. وفاق ملی نامبتنی بر عدالت نیست. وفاق ملی، شرکت سهامی تقسیم پست‌های دولت نیست. وفاق، انکار کثرت و محدود کردن صداهای مختلف نیست. وفاق معامله برای تقسیم رانت بین رانت‌خواهان نیست. وفاق نادیده گرفتن مسائل اساسی نیست. وفاق تهدید دیدن جامعه و خریدن وفاداری نیست. و وفاق، وفاقِ حداکثری دربارهٔ همه باورها و بایدها نیست. چنین وفاقِ حداکثری دربارهٔ همهٔ باورها و بایدها نه ممکن است و نه مطلوب و بر فرض امکان، به اقتدارگرایی و تمامیت‌خواهی می‌کشد.
 
«وفاق پزشکیان چه هست؟»
 
رگه‌هایی از مفاهیم گوناگون در گفتار مسعود پزشکیان و تعبیرش از وفاق دیده‌ می‌شود، از توافق‌گرایی تا کاهش منازعهٔ حذفی و انواع شکاف‌ها و تقویت همبستگی و برادری و برابری و همیاریِ حل مساله‌ای. این هم روشن است که وفاق پزشکیان،‌ وفاقی عدالت‌بنیاد است. اگر بخواهیم مجموعه‌ای از این عناصر را در یک‌ منظومه و صورت‌بندی منسجم و قابل دفاع کنار یک‌دیگر بگذاریم پیشنهاد می‌کنم وفاق را سه‌بعدی و سه‌سطحی ببینیم. همهٔ این بُعدهای سه‌گانه و سطوح سه‌گانه بر هم اثر دارند و وفاق تنها وقتی به نحو پایدارتری کار می‌کند که سه‌بعدی و سه‌سطحی شود. در گفتار و انتخاب‌های رئیس جمهور هم توجه به هر سه سطح و هر سه بُعد وفاق دیده می‌شود. بُعد اول وفاق، کاهش شکاف و منازعه در درون حکومت و ائتلاف مسلط است. بُعدِ دوم، کاهش شکاف میان حکومت و جامعه است و بُعدِ سوم، کاهش قطبش و شکاف‌های خشونت‌پرور در درون جامعه است. وفاق در هر سه بُعد مستلزمِ به رسمیت‌شناختن تکثر، تبدیل منازعه و بازی وجودی/حذفی به رقابت و همکاری و تبدیل هم‌فرسایی به هم‌افزایی و نیز مذاکره و گفتگوهای مساله‌محور و توافق‌گرا است.
 
سه سطح وفاق، «ملی» و «منطقه‌‌ای» و «جهانی» است. وفاق در هر سه سطح بازی‌های حاصل جمع صفر را به انواع توافق و روابط هم‌افزا و همه‌طرف‌برنده ارتقا می‌دهد و ذی‌نفعان توسعه و امنیت ایران را می‌افزاید. وفاق اگر در یک بُعد و یک سطح قفل شود حتی در همان سطح یا بُعد هم نمی‌تواند دستاوردهای پایدار بسازد. می‌توان و باید از مسائل قابل حل با ظرفیت‌های کنونی آغازید،‌ ولی با افزایش ظرفیت حاصل از همین حل مساله‌ها، حل مسائل دشوارتر به تدریج ممکن و قابل هدف‌گیری می‌شود و میزان وفاق در هر سه‌سطح و سه بُعد افزایش می‌یابد. می‌توان وفاق را از کاهش شکاف‌های درون‌حکومتی شروع کرد، اما بدون ساختن دستاوردهایی که به کاهش شکاف‌های میان حکومت و جامعه و در درون جامعه کمک کند «ملی» نخواهد شد. به ویژه در دو دههٔ گذشته در مطالعات توسعه، دموکراسی، سیاست‌گذاری عمومی و جامعه‌شناسیِ تکوین دولت مدرن هم بر تاثیر متقابل این ابعاد و سطوح بر یکدیگر تاکید شده است. وفاق سه‌بعدی و سه‌سطحی در ایران امروز هم لازمهٔ توسعه است، هم لازمهٔ امنیت ملی و هم لازمهٔ عدالت.
 
👈🏻 ادامهٔ متن کامل

🆔 https://t.me/css_govir
🆔 instagram.com/css.ir
🆔 https://eitaa.com/psvpresident