اهمیت استاد قاضی در حقوق اساسی ایران
دکتر آیت مولائی

نیک به خاطر دارم زمانی که در دهه 1370 در دانشگاه تهران در رشته علوم سیاسی مشغول تحصیل بودم و در برخی از کلاسهای استاد قاضی شریعت پناهی، به¬ویژه کلاس حقوق اساسیِ وی شرکت می¬کردم. آن¬زمان در بین اهالی فن در رشتۀ علوم سیاسی و رشتۀ حقوق، استاد قاضی شریعت پناهی، بطور عام از سرآمدان حقوق عمومی و بطور خاص سرآمد «حقوق اساسی کلیات» در ایران بود و اثر باقیمانده از نامبرده با عنوان: «حقوق اساسی و نهادهای سیاسی» که در هر دو رشته حقوق علوم سیاسی تدریس می¬شد گواه بارزِ اهمیتِ جایگاه وی در این حوزه است. به این اعتبار، در آن زمان، «دروازۀ اصلی» مطالعه دانشجویان این دو رشته در خصوص کلیات حقوق اساسی را همین اثر تشکیل می¬داد. این وضعیت گویایِ جایگاه خطیر وی و مسئولیت حرفه¬ای استاد در خصوص ترسیم و تعریفِ سرفصل¬های این درس و آموزش آن به دانشجویان این رشته¬ها بوده است و صادقانه باید اذعان داشت که اثر مذکور، در آن زمان مهمترین کتاب دانشگاهی در میان فارسی زبانان راجع به کلیات حقوق اساسی بوده است؛ به صورتی که مرحوم قاضی به عنوان استادِ مفاهیم بنیادین و کلیات حقوق اساسی شناخته می¬شد. جالب آنکه، چارچوب کلی این کتاب به شکل عجیبی با یکی از کتابهای فرانسوی¬زبان با عنوان نهادهای سیاسی و حقوق اساسی مشابه است.
شاید یکی از دلایل اقبال به زبان و قلم حقوقی استاد، تلفیق دانش نظری وی با تجربه عملی¬اش بوده¬ است و البته توانمندی¬اش در حوزه¬های نویسندگی و ذوق شاعری¬اش مزید بر علت شده است. در نتیجه دانشجویان رشته-های حقوق و علوم سیاسی اقبال خوبی به آثار استاد نشان داده¬اند و تجدید چاپِ چندین ده بارۀ برخی از کتب وی گواه چنین ادعایی می¬تواند باشد.
علی¬رغم اهمیت استاد قاضی در حقوق اساسی ایران، نمی¬توان به لغزش¬های علمی وی بی¬توجه بود و البته طرح این نقدها از ارزش علمی استاد نمی¬کاهد. در اینجا به دو نمونه بسنده می¬شود:
1ـ سرفصل: «نظامهای انتخاباتی» را می¬توان نمونه¬ای از لغزش علمی استاد دانست. به یک اعتبار، ورود به مباحث حقوق اساسی را می¬توان از دو دیدگاه: «نرم¬افزار¬ـ¬نگر» و «سخت¬افزار¬ـ¬نگر» به بحث و بررسی گذاشت و در نتیجه، حقوقدانان حقوق اساسی را با این معیار ذیل یکی از این دو شاخص مذکور دسته-بندی کرد. نگاه سخت¬افزاری معطوف به بررسی، تجزیه و تحلیل حکومت، ارگانها، سازمانها، نهادهای سیاسی زمامداری و... است. از این منظر، مباحثی همچون: نظام انتخاباتی، در میان مباحث بنیادین حقوق اساسی، در حاشیه فهم دانش حقوق اساسی قرار می¬گیرد. در برابر، دیدگاه نرم¬افزاری، از جمله دروازه¬هایِ اصلیِ دانش حقوق اساسی را «نظامهای انتخاباتی» تلقی کرده و از این طریق، این دانش را مورد واکاوی قرار می¬دهد. این دیدگاه، نگاه، متأخر به حقوق اساسی است. چنین نگاهی البته، موضوع نظامهای انتخاباتی را به مثابه ریل¬گذارِ فهم و تبیینِ بخش اعظمِ دانشِ حقوق اساسی فرض می¬کند؛ بنحوی که نظامهای انتخاباتی، بخش اساسی از نمودها و نمادهای حقوق اساسی را تراشیده و بدان شکل می¬دهد. لذا اگر نتوان با قاطعیت ادعا کرد که نظامهای انتخاباتی بسترسازِ شکل¬گیریِ برخی از مفاهیم حقوق اساسی و علوم سیاسی، همچون چینش احزاب، است؛ بی-تردید در تأثیرگذاریِ نوعِ نظامِ انتخاباتی بر این مفاهیم، جای هیچگونه شک و تردیدی وجود ندارد و نویسندگان زیادی از دهه¬های گذشته، چنین ادعایی را در آثارشان به بحث دقیق و علمی گذاشته¬اند. در نتیجه به یک اعتبار، می¬توان در نگرش افراطی، نوعی از رابطۀ علت و معلولی را در میان پدیده¬های علوم سیاسی و حقوق اساسی از یک طرف به مثابه «معلول» و نوع نظام انتخاباتی از طرف دیگر به مثابه «علت»، برقرار کرد. بنابراین، با در نظر گرفتنِ معیار: نرم¬افزاری و سخت¬افزاری، می¬توان حقوقدانانِ حقوق اساسی را نیز دسته¬بندی کرد. در همان نگاه نخست به کتاب «حقوق اساسی و نهادهای سیاسی» استاد قاضی می¬توان وی را در دستۀ «حقوقدانان سخت¬افزار» تلقی کرد؛ حقوقدانی که مباحث مربوط به نظامهای انتخاباتی را در قسمتهای پایانی کتابش ذیل موضوع: «مردم و حکومت» آورده و مورد بحث قرار داده است. اما همین پرداختن نیز، واجد ایرادات اساسی همچون: «غفلت از تبیین مبادی نظری نظام‌های انتخاباتی»، «دسته‌بندی ناقص و گمراه¬کننده از نظامهای انتخاباتی»، «تبیین ناقص از برداشت‌ پیرامون مفهوم نظام‌های انتخاباتی» و «به¬روز نبودن آثار و منابع مورد استفاده در مورد موضوع نظام¬های انتخاباتی» است. شاید یکی از دلایل اساسی عدم اقبال دانشجویان و سیاستگذران/سیاستگزاران نظام آموزش عالی کشور به موضوع «نظامهای انتخاباتی»، چنین تبیین ساده¬انگارانه در این اثر بوده است.
2ـ سبک و شیوه نگارش کتاب: «حقوق اساسی و نهادهای سیاسی»؛ اگر دنبال یک نقد آکادمیک «شکلی» به کتاب وزین مذکور باشیم. 👇

بی تردید در نگاه نخست، ضعف متدولوژیک این کتاب خواهد بود. هر چند این کتاب گرانسگ حدود 800 صفحه است اما با نگاهی به پاورقی و فهرست منابع کتاب، مشاهده می¬شود از حیث پاورقی، از ضعف جدی رنج می¬برد. این در حالی است که در قسمت فهرست منابع کتاب، مذکور چیزی در حدود 160 منبع مشاهده می¬شود و البته بیش از نصف منابع به زبان فارسی است. هر چند در برخی قسمتهایِ کتاب به آثار مذکور ارجاع داده شده است. اما برخی از منابع ذکر شده، نمود مشخصی ندارند و در نتیجه خواننده دقیقاً نمی¬داند که کدام قسمت این اثر از آنِ استاد قاضی و کدام یک از آثار مذکور اقتباس یا اخذ شده است. در واقع کتاب نه به شیوه قدمایی ما و نه به آن سبکی که امروز در محافل آکادمیک رایج است و در دروسی همچون: «روش تحقیق، کار تحقیقی یا سمینار» به دانشجو تدریس می¬شود؛ نوشته شده است. لذا این اثر ارزنده نتوانسته است از میان انبوه آثار نوشته شده به زبانهای مختلف انگلیسی و فرانسوی، منابع درخوری را به خواننده فارسی زبان منتقل سازد.
با این حال باید این کتاب را جدی گرفت چرا که در این اثر وزین، تلاش شده است سبک، روش و منطق اندیشیدن به حقوق اساسی را به آن شیوه¬ای که نزد فرانسویان مطرح است به خواننده فارسی زبان منتقل سازد. اینکه آیا اصلا این طرز ورود به حقوق اساسی و دسته¬بندی موضوع برای ما ایرانیان مناسب یا نه؟ خود موضوع دیگری است که بررسی آن مجال دیگر می¬طلبد. اجمال بحث این است که این اثر نوعی از تلفیق دیالکتیک میان «محوریت دولت در حقوق اساسی» و «محوریت حق¬ها در حقوق اساسی» بحث کرده است. این در حالی است که در سنن انگوساکسون و انگلو امریکن این سبک و منطق اندیشیدین به حقوق اساسی محل بحث است. در این میان، کتاب استاد قاضی، تجربه¬ای را در برابرِ نویسندگان حقوق اساسی ایران، قرار می¬دهد. این اثر، می¬تواند به ما نشان دهد که «چه چیزها» را باید نوشت؛ «چه چیزها» را نمی¬توان نوشت؛ «چه چیزها» را «چگونه» می¬توان نوشت.

نخستین مدرسه مجازی تاریخ و فلسفه حقوق مهرماه ۱۳۹۹ برگزار خواهد شد.

اطلاعات تکمیلی متعاقبا اعلام می شود.

قابل توجه علاقه مندان تهیه مجموعه مقالات همایش اصول نانوشته قانون اساسی

کلیه متقاضیان اعم از نویسندگان مقالات این مجموعه و سایر علاقه مندان لازم است ابتدا هزینه کتاب به مبلغ۷۵۰۰۰(هفتاد و پنج هزار تومان) را به شماره کارت
5859831069980463
بنام خانم فائزه سلیم زاده کاکرودی(مسئول مالی همایش) واریز نموده و فیش پرداختی به اضافه آدرس کامل پستی و تعداد نسخه های درخواستی را به شماره زیر در واتساپ ارسال نمایید.
09195193969

📌باتوجه به محدود بودن شمارگان اولویت با نویسندگان مقالات و درخواستهای زودتر واصل شده خواهد بود
📌پست صرفا برای آدرسهای واجد کدپستی صورت خواهد پذیرفت

با آرزوی بهروزی

امروز سالگرد درگذشت استاد دکتر ابوالفضل قاضی شریعت پناهی است...خدایش رحمت کند که بر گردن همه #ما_حقوق_عمومیها حق دارد....

یاد #استاد_قاضی_شریعت_پناهی گرامی باد!

امروز بیست و نهم آبان ماه سالگرد درگذشت #استاد_سترگ_حقوق_عمومی دکتر ابوالفضل قاضی شریعت پناهی (زاده ۱۳۱۰ و درگذشت ۱۳۷۷) است ؛استادی که نه تنها فقط پژوهشگران حقوق عمومی بلکه همه دانشجویان حقوقی و علوم سیاسی حداقل باید کتاب ارزشمند #حقوق_اساسی_و_نهادهای_سیاسی را (که البته بعدها توسط خود استاد تحت عنوان‌بایسته های حقوق اساسی تلخیص شد)مطالعه کنند .

استاد با آثار علمی خود، حقی بزرگ بر گردن #ما_حقوق_عمومیها دارد و بدون شک نمیتوان بدون توجه و لحاظ آثار استاد به #فهم_حقوق_عمومی رسید ....

البته نکته مهم دیگر که از استاد مغفول مانده جنبه ادبی و #شاعری ایشان است .ایشان هم علاقمند به #زبان_فارسی بودند و هم اهل سرودن شعر و هم اهل #ترجمه_رمان مانند رمان "حقیقت به نخی بند بود"اثر رنه فلوریو ...

قسمتی از شعری از ایشان را با هم می خوانیم...

تا سر از خاور برآورد آفتاب خاوری
می تپد #فرهنگ_ما در سینه شعر دری

چیست #شعر_مولوی؟ دریای ناپیدا کران
من ندیدم چشمه ای جوشان بدین پهناوری

مشعلی از بلخ در #قونیه تابیدن گرفت
عارفی آتش نفس از برق #شمس_آذری

تربتِ #شیراز شاعرخیزِ عشق انگیز ما
آن که از نامش دل غمگین کند رامشگری

بر فراز آسمانیِ آبی و الماسِ بیز
#سعدی و #حافظ نگر همتای ماه و مشتری....

*عکس اول تصویر پایان نامه #کارشناسی_ارشد استاد قاضی با عنوان #رسالت_تاریخی_نهضت_ضد_استعماری با راهنمایی دکتر مصباح زاده است.
عنوان‌ #رساله_دکتری استاد، تحول #نظام_دو_مجلسی است که متاسفانه هنوز منتشر نشده است...


#استاد_قاضی_شریعت_پناهی
#شعر
#شعر_مولوی
#جناب_مولانا
#حافظ_شیرازی
#سعدی_شیرازی
#زبان_فارسی
#ترجمه_رمان
#رمان_حقیقت_به_نخی_بند_بود
#حقوق_عمومی
#حقوق_اساسی
#ما_حقوق_عمومیها
https://www.instagram.com/p/CHxlfqJDAEi/?igshid=zjcoa7t1dazy

زندگینامه استاد دکتر سید ابوالفضل قاضی شریعت پناهی
 
دکتر سید ابوالفضل قاضی (شریعت پناهی)، در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی در سمنان به دنیا آمد. دوره ابتدایی را در دبستان هدایت و سیکل اول متوسطه را در دبیرستان پهلوی سمنان و سیکل دوم را در مدرسه علمیه تهران به پایان رساند  (۱۳۲۸ ش). در سال ۱۳۲۹ هجری شمسی وارد دانشکده حقوق دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۳۲ هجری شمسی لیسانس گرفت. سپس به سوئیس رفت و در سال ۱۳۳۳ هجری شمسی در دانشکده حقوق دانشگاه ژنو به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۳۵ هجری شمسی فوق لیسانس و در سال ۴۰-۱۳۳۹ هجری شمسی دکترای فدرال حقوق عمومی را با ارائه پایان نامه “تحول نظام دو مجلسی” دریافت کرد. همچنین گواهینامه پایان دوره مدرسه ملی اداری فرانسه را نیز به دست آورد.
پس از بازگشت به ایران، در فاصله سالهای ۱۳۴۰-۱۳۴۹ هجری شمسی در کنار مشاغل دولتی، به عنوان استاد مدعو در دانشگاه های کشور به تدریس مشغول بود. در سال ۱۳۴۹ هجری شمسی به طور رسمی و به عنوان دانشیار به استخدام دانشکده حقوق دانشگاه تهران در آمد و به درجه استادی ارتقا یافت. مشاغل ایشان عبارتند از: معاون دانشکده حقوق (۵۲-۱۳۵۰ ش)، معاون آموزشی دانشگاه ملی (۵۵-۱۳۵۳ ش)، مدیر گروه حقوق عمومی (۷۰-۱۳۶۴ ش)، عضو هئیت امنای موسسات علمی، بورسیه سازمان ملل برای مطالعه حقوق بشر و توسعه اقتصادی..
 آثار تالیفی و تحقیقی دکتر قاضی عبارتند از:
۱- حقوق اساسی و نهادهای سیاسی (کتاب سال جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ از سوی وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی و کتاب برگزیده دانشکاه های کشور در سال ۱۳۶۸ از سوی دانشگاه تهران)
۲- اصول علم سیاست (ترجمه)
۳- بایسته های حقوق اساسی
۴- جامعه شناسی سیاسی (ترجمه)
۵- شهروند و دولت (ترجمه)
۶- برای یک قانون اساسی بهتر (تالیف و ترجمه)
۷- برنامه ریزی در پنج کشور اروپای شرقی و غربی (ترجمه)
۸- در پیشگاه حقیقت (ترجمه)
۹- حقیقت به نخی بند است (ترجمه رمان حقوق جزایی)
۱۰- داستانهای ایرانی “آورده اند که…” (تصحیح و کوشش)
۱۱- بیش از ده مقاله علمی که در نشریات حقوقی قبل از انقلاب به چاپ رسیده است.
سید ابوالفضل قاضی شریعت پناهی، استاد ممتاز حقوقکشور در شامگاه یکشنبه ۲۹ آبانماه ۱۳۷۷ در تهران بر اثر بیماری سرطان درگذشت و در ساعت ۹ صبح یکم آذرماه۱۳۷۷ از مقابل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران تشییع و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.

حلقه نقد کتاب حقوق عمومی و دبیرخانه همایش ملی بازخوانی میراث ابوالفضل قاضی شریعت پناهی برگزار می کند:

جلسه رونمایی و معرفی

مجموعه مقالات میراث ابوالفضل قاضی شریعت پناهی در حقوق اساسی ایران

با ارائه
دکتر سیدناصر سلطانی
عضو هیات علمی دانشکدگان فارابی

دکتر فردین مرادخانی
عضو‌هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا

دبیر جلسه
شهریار نبوی
دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشکدگان فارابی

دوشنبه ۲۵ بهمن ساعت ۱۵

ورود به جلسه👇
https://www.skyroom.online/ch/toloo64/dr.ghazii

📰هنگامی که رضا براهنی این سخنان را درباره قانون اساسی می گفت، سالیانی بود که بادِ سموم بر طرفِ ایران وزیدن آغاز کرده بود. بسیار کسان دیگری از حقوقدانان و غیر حقوقدانان چنین داوری های بی پایه و اساسی کرده بودند و براهنی در میان خیل ایشان تنها نبود. همه این کسان نیز، مانند آنچه پیشتر درباره ناصر کاتوزیان گفته ایم، بعدها از کرده خود پشیمان شدند ؛ اما براهنی در میان مطالب بسیاری که پس از آن حوادث نوشت هیچ گاه به چنان فسق و فجوری که مرتکب شده بود بازنگشت و درباره آن توضیحی نداد؛ به تعبیر مرتضی مردیها «اشتباه البته حق ما است ... ولی اعتراف به آن چه؟» . گویی چنان در زیاده روی های خود از حد گذشته بود که همه پل های پشت سرش را خراب می دید و شجاعت و صداقت اعتذار و اقرار به تباهی هایش نداشت🗞

🖍سید ناصر سلطانی
🔖 11000 کلمه
⏰زمان مطالعه: 84 دقیقه

📮سیاست‌نامه 22 را می‌توانید به صورت غیرحضوری و با پست پیشتاز رایگان از طریق دایرکت در صفحه hammihangroup در اینستاگرام خرید کنید.

@goftemaann🦉

مصاحبه سید ناصر سلطانی استاد حقوق اساسی دانشگاه تهران (دانشکدگان فارابی) با روزنامه شرق درباره اصل ۲۷. یکشنبه ۱۵ آبان

لطفا به علاقمندان برسانید