دانش پیچیدگی

استیون جی گولد
دیرینه‌شناس و زیست‌شناس تکاملی آمریکایی، از مهم‌ترین چهره‌هایی بود که برداشت ساده و خطی از فرگشت را به چالش کشید. اهمیت او برای دانش پیچیدگی در این است که فرگشت را نه یک حرکت یکنواخت و از پیش تعیین‌شده، بلکه فرایندی تاریخی دید که در آن تصادف، محدودیت‌های ساختاری و مسیر طی‌شده می‌توانند بر مسیرهای بعدی اثر بگذارند.
نظریه انتخاب طبیعی داروین سه ستون اصلی داشت: تنوع، انتخاب طبیعی و تغییر تدریجی. بسیاری از داروینیست‌های قرن بیستم از این سه ستون نتیجه گرفتند که تقریباً همه ویژگی‌های موجودات محصول انتخاب طبیعی‌اند و تکامل عمدتاً فرایندی تدریجی و انباشتی است.
گولد با هر سه برداشت وارد گفت‌وگو شد، نه برای رد آنها، بلکه برای کامل‌تر کردنشان.
۱. انتخاب طبیعی همه داستان نیست.
این مهم‌ترین جمله گولد است.
او می‌گفت انتخاب طبیعی بسیار مهم است، اما تنها نیروی سازنده تکامل نیست. محدودیت‌های تکوینی، ساختار بدن، تاریخ گذشته موجودات و حتی پیامدهای جانبی تکامل نیز بر آنچه ممکن است یا ممکن نیست اثر می‌گذارند.
۲. تاریخ اهمیت دارد.
به نظر گولد، تکامل فقط قانون نیست
تاریخ هم هست.او در کتاب زندگی شگفت‌انگیز می‌گوید اگر «نوار زندگی» را دوباره از ابتدا پخش کنیم، احتمال زیادی دارد نتیجه کاملاً متفاوت باشد.این یعنی وابستگی به مسیر؛ گذشته، آینده را محدود و هدایت می‌کند.این ایده برای دانش پیچیدگی بسیار بنیادی است.
۳. تغییر همیشه تدریجی نیست.
همراه نیلز الدریج، نظریه تعادل نقطه‌ای را مطرح کرد.
یعنی گونه‌ها ممکن است میلیون‌ها سال تغییر اندکی داشته باشند و سپس در دوره‌ای نسبتاً کوتاه، دگرگونی‌های مهمی رخ دهد.
۴-کارکردها می‌توانند تغییر کنند.
با مفهوم «هم‌گزینی» نشان داد ویژگی‌ای ممکن است برای یک کارکرد به وجود نیامده باشد، اما بعدها در کارکرد دیگری استفاده شود.
یعنی تاریخ استفاده از یک ویژگی می‌تواند از تاریخ پیدایش آن متفاوت باشد.
۵. تصادف واقعی است.
گولد نقش تصادف را پررنگ‌تر از خوانش رایج نوداروینی کرد.
اما منظورش تصادف بی‌قانون نبود؛ منظورش این بود که رویدادهای تصادفی می‌توانند مسیرهای تکاملی را تغییر دهند و سپس انتخاب طبیعی روی همان مسیرهای جدید عمل کند.
در ۴۰ سالگی به سرطان نادری به نام مزوتلیوما مبتلا شد؛ پزشکی که آن زمان معمولاً پیش‌آگهی بسیار بدی داشت. گولد به جای تسلیم شدن، مقاله مشهور «میانه، پیام نیست» (The Median Isn't the Message) را نوشت. او نشان داد که آمار فقط توزیع احتمال را بیان می‌کند، نه سرنوشت یک فرد. این نوشته بعدها به یکی از مشهورترین متن‌های علم برای عموم تبدیل شد و نمونه‌ای از نگاه احتمالاتی به حیات است؛ موضوعی که به بولتزمان و پیچیدگی هم نزدیک می‌شود.
https://t.me/complexitythinking