🍎🏃📚✏️
 
75-جی درس
فعل (4)
فعللرين قورولوشجا نوْعلارى
مرکب فعللر
ديليميزده مركب فعللرين چوْخ اهميتى واردير. بو فعللر حياتين ايسته يى و ديلين طبيعى اينكيشافى ايله باغليدير.
ديليميزده بير ايسيمله بير فعلدن يارانان مركب فعللر اوْلدوقجا چوْخدور. بو جهتدن ديليميز دونيانين ان زنگين ديللريندن بيريدير. ميثال اوٌچون توتماق فعليندن: باش توتدو, ال توتدو, اسير توتدو, ديله توتدو, سؤزه توتدو, سو توتدو, ...
ديليميزده مركب فعللر دؤرد نوْعدور:
1. ايدى-ايميش (دى-ميش):
بوگوٌن ديليميزده اوْلمايان "ايمك" فعليندن قالان بو كؤمكچى فعللر, فعلين امر و ماضى موطلق (شهودى كئچميش) دن باشقا بوٌتون فورمالاريله ايشله نيب, مركب فعللر يارادار: يازميش ايديم, گلميش ايديك, گله سى ايدى, گلير ايدى, گلميش ايميش, ...
2. اول-ائت- ائله:
بو قسما موستقيل اوْلان فعللر, كؤمكچى فعل كيمى, اكثرا آلينما ايسيم و بعضا صيفتلردن سوْنرا گليب, مركب فعللر يارادار: حاضير اوْل, امر ائت, رد ائله, ...
3. بيل: فعلين باجاريق فورماسى آدلانان "بيل" واسيطه سيله دوٌزلن مركب فعللر: يازا بيلديم, يازا بيلَرميشم, ...
4. ايسيم+فعل: ايسيم و فعلدن يارانان مركب فعللرى اوٌچ يئره آييرماق اوْلار:
الف) آدليق حالدا اوْلان ايسيملرله دوٌزلن مركب فعللر: ال چكمك, گؤز قوْيماق, باش وورماق, قولاق آسماق, ديل تؤكمك, ...
ب) يؤنلوك حالدا اوْلان ايسيملرله دوٌزلن مركب فعللر: باشا دوٌشمك, اله سالماق, ديله دوٌشمك, گؤزه گلمك, باشا گلمك, ...
ج) چيخيشليق حالدا اوْلان ايسيملرله دوٌزلن مركب فعللر: يوْلدان آزماق, الدن سالماق, گؤزدن دوٌشمك, باشدان سوْوماق, ...
د) نادير حاللاردا يئرليك حالدا اوْلان ايسيملرله ده مركب فعللر دوٌزلير: گؤزده-قولاقدا اوْلماق, آرخادا سوٌرونمك, ...
 قایناق : سس ، صرف کیتابی پروفسور زهتابی-تخلیص ائدن ، سارای خانیم
 
 
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

🍎🏃📚✏️
 
اؤزگل سؤزجوکونون آنلامی
 
🕊کانال شاعرانه های فرزندان درگز🕊
 
@abdollgheibishaeraney
اؤزگل ندیر :
اؤزگل سؤزونه گؤره تورکییه سؤزلوکلری بئله یازیبلار :
۱-اؤزگل آدینین آنلامی باشقالارینی دوٌشونن یوْخسا اؤزگه چی کیمسه دئمکدیر. هم قیز هم اوْغلان اوشاقلاری اوٌچوٌن اویقون اوْلان بو آد فداکارلیق تماسینی ایشلر.  اؤزه گلن(اوره یه یاتان)، اؤزدن گلن(اوره کدن گلن)، صمیمیت. کؤنولدن و اورکدن ایسته ین.
۲-کؤنوللو، اوٌره یی ایسته دیکده –زور آلتیندا یوخ- صمیمییتله بیرینی سئون یوْخسا اؤز ایسته دیگی یئره گئدن، اؤز کؤنلو ایسته دیگینه قاتیلان. فا : داوطلب.
 بو سؤز فارسلار ایچینده گیجیک و سؤزبازلیق اثرینده کؤتو آنلامدا ایشله کدیر= هر یئردن قالمیش(از هرجا مانده)، هامی قاپیلاردان قاوالانمیش(از هر دری رانده شده). هابئله  بی سروپا، کم شعور و بی شخصیت 
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق

اورمیه‌ده اوزوم فستیوالی

@aztabriz

اصطلاحات پرورش انگور
🍇
پته (pətə): موقعی که کشمش یا سبزه خشک شد بعضی دانه‌های آن دیر خشک می‌شود و هنوز کاملا خشک نشده است که به آن پته گفته می‌شود.

پته‌له‌مخ (pətələməx): عمل جدا کردن پته یعنی کشمش یا سبزه خشک نشده از خشک شده.

چالقی (çalqı): وسیله ای مانند جارو که از بستن ترکه های چوب به همدیگر درست شده و جهت پاک کردن کشمش یا سبزه از چوبش استفاده می‌شود.

چالماخ (çalmax):عمل جدا کردن کشمش یا سبزه خشک شده از چوبش با کمک وسیله ای به نام چالقی.

چرز (çərəz): مکانی است که مردم انگور خود را به متصدی آن تحویل می‌دهند و او از آن دوشاب تهیه می‌کند.

چؤوورمخ (çövürməx): وقتی یک طرف خوشه انگور خشک شد طرف دیگر آن را بر می‌گردانند تا خشک شود به این عمل چؤوورمخ می‌گویند.

دوندارما سویو (dondarma suyu): آبی که در آغاز فصل سرما به تاکستان داده می‌شود تا در زمین یخ ببندد و موجب نابودی آفات و حشرات شود.

زینگ باسماخ (zing basmax): آفت زدن انگور

زینگیرته (zingirtə): خوشه کوچک انگور و یا بوته ای از خوشه بزرگتر. چنانکه اگر یک خوشه انگور را که مانند یک درخت دارای بوته‌هایی است تصور کنیم هر شاخه از این خوشه یک زینگیرته نامیده می‌شود.

ساخلیم (saxlım): خوشه

سبزه (səbzə): کشمشی که با اغشتن انگور سفید به ماده شیمیایی به دست می‏آید. اینکار را با ریختن ماده شیمیایی بهمراه آب در پاتیل بزرگی انجام می‌دهند.

سبزه باسماق (basmax  səbzə): عمل فرو بردن سبدهای پر از انگور در ماده مخصوص شیمیایی و سپس پهن کردن انگورها روی ورزن یا پشت بام تا خشک شود و تبدیل به سبزه شود.

سووورماخ (sovurmax): جدا کردن مواد زاید از کشمش یا سبزه با کمک باد را گویند.

قانا (qana): هر کرتی باغ انگور که به شکل حرف یو لاتین است. فکر می‌کنم تنها قعر این کرتی یو شکل را قانا می‌گویند.  

کیشمیش (kişmiş): کشمشی که بدون زدن ماده شیمیایی به انگور تهیه می‌شود.

گزندایی (gəzəndayı): نوعی انگور

گیله (gilə): حبه انگور

مؤوره (mövrə): مو جدا شده از شاخه انگور که خشک شده باشد.

مؤوه‏شه (mövəşə): مو جدا شده از شاخه انگور که خشک نشده باشد.

میلاخ (milax): انگوری که  برای زمستان با طناب از سقف آویزان می‌کنند.

ورزن (vərəzən): محوطه‌ای از باغ که شیبش به طرف آفتاب است. روی آنرا با کاهگل اندوده و انگورها را برای خشک شدن و تهیۀ کشمش یا سبزه روی آن پهن می‌کنند.
🍇
زبان و ادبیات ترکان خراسان
@xorasanturk
🍇🌹🍀🙏🏻

🍎🏃📚✏️
 
عشق
 
عشق دَهرینده اوْلان پادشهه تاجم من 
عشق پیغنمبرینین گئتدیگی معراجم من
 
عشق سؤیلَردی کی یوْخ دَهریده بو درده طبیب 
عشق دیوانه سینین گزدیگی عِللاجم من
 
عشق چوْخ عاشیقی عالمده چکیب زنجیره
عشقه مئیدان اوْخویان بیر یئنی حللاجَم من
 
عشق گلمیشدی اوُدا دوٌنیا قوماریندا منی 
غافیلیدی اؤزو درس وئردیگی لئیلاجَم من
 
عشق بیر خرقه دی هر کیم بوروننمَز تَنینه
عشق اوْلمازسا (کؤنول) تک جسدِ لاجَم من
 
#فاطمه_عبدی_کؤنول
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

سیزه سلام گتیرمیشم
🌹🌺🍀
سرین سولو بولاغلاردان بولاغلاردان
یاشیل یاپراق بوداغلاردان بوداغلاردان
لاله رنگلی یاناغلاردان بال سوزولن دوداغلاردان
♪♪♪
سیزه سلام سیزه سلام گتیرمیشم


قاطار قاطار دور نالاردان
یاشیل باشلی سونالاردان هئی
آذربایجان دیاریندان
کور اوغلونون نیگاریندان
سیزه سلام سیزه سلام گتیرمیشم
♪♪♪

تبریز ارمو زنجانیمدان زنجانیمدان
آذربایجان توپراغدان توپراغنان
آنا یوردوم اوجانیمدان اوجانیمدان
غیرتلی شهریارمنان الخلج اوز دیاریمدان
♪♪♪
سیزه سلام سیزه سلام گتیرمیشم

قاطار قاطار دورنالاردان
یاشیل باشلی سونالاردان هئی
آذربایجان دیاریندان کور اوغلونون نیگاریندان
سیزه سلام سیزه سلام گتیرمیشم
📚👇🏻
زبان و ادبیات ترکان خراسان
@xorasanturk
🌺🍀🙏🏻🌹

🍎🏃📚✏️
 
آسلان آیاغی :
 
چیچگی آسلان آیاغینا بنزین،
 
پوٌروزلو یارپاغی اوْلان، آهکلی  و داشلیق یئرلرده
 
اؤزه للیکده آلپ داغیندا یوْخسا
 
اوجا داغلارین نملی یئرلرینده بیتن، 
 
آلچاق بوْیلو بیر گؤزل بیتکی.  بو بیتکی آسلان پنجه سی ایله فرقلیدیر.
 
فا : ادل وایس.  گل یخ. گل برفی.
 
لاتین : Lenotopodium alpinium.
 

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

🍎🏃📚✏️

✍️ چاووش

ابن سینا

ابوعلیِ سینا، ابن سینا، پورسینا ، شیخ الرئیس، حجه الحق و شرف الملک (۹۸۰–۱۰۳۷ میلادی/۳۷۰–۴۲۸ قمری) آدی و لقبی ایله مشهور اولان ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی بن سینا بؤیوک بیر توٌرک عالیمیدیر.
بو آدا دیققت اوْلونسا (ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی بن سینا )گؤرونور ابن سینا دؤردونجو باباسی آدی ایله تانینیر. یعنی آتاسی یوخ، باباسی یوخ، بؤیوک باباسی یوخ بؤیوک باباسینین آتاسی آدیندا دونیایا تانینیبدیر. تاریخ ده بئله نچی بیر زاد چتین گؤرونن اوْلقو(پدیده) لاردان بیریدیر. یعنی استثنا بیر آد.
منجه سینا سؤزو ابن سینا آدیندا دؤردونجو آرخاسینین آدی دا اوْلسا بو بیر شخص ایله ایلگیسی اولا بیلمز بو هامیلیق بیر آد آولمالیدیر. بو طایفا /ائل آدی اوْلمالیدیر. کی ابو علی حسینین سوْنوندا اؤزونو گؤرسه دیر.
آتاسی توٌرکوستانین بلخ شهریندن و آناسی اؤزبکیستانین افشنه کندیندن ایدی. دوْغوم یئری توٌرکوستانین-بوخارانین خرمیثن کندینده اوْلموشدو. آناسی «ستاره» آدیندا ائله خرمیثن کندینین قیزلاریندان بیری ایدی. بیز آتاسی و آناسی آدی ایله ( بیری عربجه آدیدیر و بیری دریجه آدیدیر) ابن سینانین کیملیگین تانییا بیلمریک. آناسینین ستاره آدیندا اوْلدوغونا گؤره دئیه بیلمریک ابن سینا دری لردندیر. بئله بیر زاد اوْلسا باشقاسی دا تاپیلیب دئیه بیلر ابن سینانین اوٌچ آرخاسینین آدی عرب دیلینده اوْلماغینا گؤره ابن سینا عربدیر.
( بورادا من فارس کلمه سینی ایشلتمیرم ندنی بودور هئچ بیر یئرده هئچ عالیمین دیلنده فارس کلمه سی ایشلنمه ییبدیر. فارس سؤزو ۱۲۰-۱۰۰ ایل اؤنجه دن کیتابلاردا یازیلیب و سونرا دیللره دوشوبدور). کوتله نین دیلی بؤیوک خوراساندا توْرکجه دیر، فارس منطقه سینده پهلویدیر، عربلر عربی دانیشیرلار، آذربایجان دا توٌرکجه و تات دیر. سوْنرالار هیندیلردن تورکلره قاریشانلار دا ایندیکی ایران و عراق اؤلکه سینده اؤزلرینه یئر ائله دیلر. مولوی چاغداش فارس دئییلن دیله هیندی سؤزونو ایشله دیبدیر.
ابن سینا شفا کیتابیندا یازیر : من اوشاقلیقدا اؤز دانیشدیغیم دیلدن سوْنرا باشقا بیر دیل بیلمیردیم. بو یازیدا اؤز آنا دیلینه ایشاره ائتمه سه ده دوْغولدوغو و یاشادیغی یئر اوْنون آنا دیلینی بللی ائدیر. توٌرکوستاندا توٌرکجه دانیشیقدان ساوای نه دیل اولا بیلر؟! ابن سینا دری دیلینی داها عرب دیلینی بوخارایا گئدندن سوْنرا اؤیرندی.
دئمه لییم دری دیلی دربار دیلی ایدی. و عرب دیلی علم دیلی ایدی، کوٌتله لر اؤز ائل دیلی ایله دانیشیردیلار. یالنیز درس اوْخویانلار دری داها عرب دیلی ایله تانیش اولا بیلیردیلر. او چاغ توٌرکوستانین دیلی توٌرکجه ایدی.
بوخارا توٌرکجه سینده ، اؤزبیکی توٌرکجه سینده، داها توٌرکجه ده سینا، سیناق، سیناوچی، سیناما و…سؤزجوکلری واردیر. بونلار «سیناماق» کؤکنیندن گلمه لری بللیدیر. سیناماق فارسجا دئییلن آزمودن، سنجیدن، تجربه کردن، امتحان کردن آنلاملاری داشییر. بو آنلاملاری باخیشا آلاندا سینا سؤزونو توٌرکجه دئسک یانلیش یوْل گئتمه میشیک. بئله لیکله سینا اوْغلو/ تجروبه اوْغلو لقبی توٌرکجه ده دوٌز بیر آنلام دئمکدیر.
دوکتور موختاری جنابلاری سینا سؤزونو آسینا سؤزوندن بیلیر و آسینا سؤزونو بیر قبیله تانیتدیریر. بو قبیله سوْنرالار گؤگتورک خاقانلیغیندا حؤکومتین باشیندا اوْلموشلار. بئله لیکله بیلگین ابن سینانی گؤگ توٌرکلرده اولان سینا قبیله سینه باغلاییر.
بو عالیمین چالیشما مرکزی تورکوستانین بوخارا شهری ایدی. اونون یاخین یوْلداشی توٌرکوستانلی ابو عبید جوزجانی اوْلموشدو.

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
#تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
#تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
#کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

🍎🏃📚✏️
بدنده توٌکلری بیز-بیر دوردوران کیریمه توٌرکلریندن اوْلان قیزین گؤزل سسی اوکراینادا ماهنی اوْخوما یاریشیندا
کیریمه تاتارلارینین توٌرکجه سی قیپجاق توٌرکجه سینین قوْللاریندان بیریدیر. سوْنرالار عوثمانلینین ائتگیسینده اوْغوز دیللرینه اَییمی اوْلوبدور و چوْخلو آذربایجان توٌرکجه سینه یاخیندیر. بو دیل روسیا و اوْکراینادا رسمی دیللردندیر.

تاتار توٌرکجه سینده ماهنی متنی :
بیر الیمده باغلاما
اِلا (آلا) گٶزلۆم آغلاما
من بورالی دییلیم
منه گٶنۆل باغلاما

آی بویداغیم بویداغیم
گئجه گۆندۆز سئوداییم
آلاجاق اولسان، آل منی
آلماسان اوناتاییم

دوحتور ایمانیم
دوحتور، دوحتور جیوانیم
نلر ایستییر جانیم
نه ایستسین آلاییم
دوحتور سنین اولاییم

🕊کانال شاعرانه های فرزندان درگز🕊

@abdollgheibishaeraney

╭••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
#تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
#تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق

🍎🏃📚✏️

❌من دوبیتی های ترکیدن خوشوم گلیر

✅من توٌرکجه نین بایاتیلاریندان خوْشوم گلیر.(آذربایجان دیلینده)

✅من توٌرکجه نین آساناگیندن خوْشوم گلیر. (قاشقای دیلینده)

آساناگ : بایاتی.


╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
#تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
#تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
#کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

🍎🏃📚✏️

76-جی درس
فعل (5)
فعللرين قورولوشجا نوْعلارى
مصدر
فعللرين بعضى خصوصيتلرى واردير كى, آيرى نيطق حيصه لرينده يوْخدور. بونا گؤره ده او بيرى نيطق حيصه لرينه گؤره فعل بؤلومو چوْخدور.
ايش, حركت و حالين آدينا مصدر دئييلير. مصدر زامان, شخص و كميت بيلديرمز.
مصدرلرين علامتى قالين فعللرده "ماق" و اينجه سسليلرده "مك" دير: يازماق, گؤرمك, ... مصدرلر جمع علامتى و سؤزدوٌزلديجى شكيلچيلر قبول ائتمز, تام ايسیملشنده ايسه جمع اوْلور.
مصدر "نه ائتمك؟" و "نه اولماق؟" سواللارينا جاواب وئرر.
مصدرلر ايسيم كيمى حاللانار: يازماقدان, گؤرمكده, قاچماقدان, ...
مصدرلر منسوبیت شكيلچيلرى ده آلار: يازماغين, گؤرمگيم , ...
هم حال, هم ده منسوبیت شكيلچيلرى مصدرلره قوْشولاندا, شكيلچى سسلى ايله باشلانسا, "ق" حرفى" غ"يا و "ك" حرفى "گ-ی" حرفلریندن بیرینه چئوريلر و نئجه كى دئييلر, ائله جه ده يازيلار: قاچماغيمدان, گؤرمه گينيزدن (گؤرمه يينيزدن), ...
مصدرلرين مصدرليك شكيلچيلرينى آتساق, قالانينا فعلين كؤكو دئييلر.
آشاغيداكى جدولده قالين و اينجه سسلى مصدرلرين منسوبیت شكيلچيلرى ايله بيرليكده حاللانماسيندان اؤرنك گؤرورسوز:
قالين سسلى:
آدليق حال: يازماغ+یٌمیٌز
يييه ليك حال: يازماغ+یٌمیز+یٌن
يؤنلوك حال: يازماغ+یٌمیٌز+ا
تأثيرليك حال: يازماغ+یمیز+یٌ
يئرليك حال: يازماغ+یٌمیٌز+دا
چيخيشليق حال: يازماغ+یٌمیٌز+دان
قالين سسلى:
آدليق حال: گؤرمگ (گؤرمه ي)+یمیز
يييه ليك حال: گؤرمگ (گؤرمه ي)+یمیز+ین
يؤنلوك حال: گؤرمگ (گؤرمه ي)+یمیز+ه
تأثيرليك حال: گؤرمگ (گؤرمه ي)+یمیز+ی
يئرليك حال: گؤرمگ (گؤرمه ي)+یمیز+ده
يخيشليق حال: گؤرمگ (گؤرمه ي)+یمیز+دن
قایناق : سس ، صرف کیتابی پروفسور زهتابی-تخلیص ائدن ، سارای خانیم

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
#تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
#تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
#کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯

🍎🏃📚✏️

#همت‌شهبازی

باغیمسیزلیق (مستقل‌لیک) اوچ سوییه‌ده یاشایا ییلیر:

📌سیاسی باغیمسزلیق:
یعنی، اؤز حکومتین وار. بئله دولت اؤز تورپاقلاریندا قانونلارینی، اداره‌ائتمه فورماسینی و داخیلی سیاستینی باشقا دولتین حاکمیتیندن آسیلی اولمادان اؤزو معین ائدیر.

📌مدنی باغیمسزلیق:
اؤز بایراغین و ملّی سیمبوللارین وار. بیر ملّت و یا دولتین اؤزونه‌مخصوص مدنی و ملّی سیمبوللارینی اؤزگورجه یاراتماسی و یاشاتماسی و ملّی کیملیینی گؤسترمک آزادلیغینا صاحب اولماسی دئمکدیر. بو سیمبوللار ملّتین تاریخینی، کیملیینی و ملّی منسوبیتینی گؤستریر.

📌پسیکولوژی باغیمسیزلیق:
اؤزونو «اؤز وطنی‌نین صاحبی» حیس ائدیرسن. بو حیس انساندا مسولیت و معنوی باغلی‌لیق یارادیر. انسان اؤزونو وطنینده یاد و کنار بیری کیمی دئییل، همین اؤلکه‌نین گله‌جه‌یینده سؤز صاحبی اولان بیر فرد کیمی گؤرور. بئله‌لیکله، وطن اونون اوچون یالنیز یاشادیغی تورپاق دئییل، «منیم وطنیم» دئیه صاحب‌لیک و باغلی‌لیق دویدوغو مکانا چئوریلیر.

اوچونجوسو داها چوخ اؤنملی‌دیر. چونکی دولت یالنیز حقوقی سندلرله قورولمور. انسانلارین شعوروندا دا قورولمالی‌دیر.
🔹🔹

╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
#تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
#تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق
#کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯