سالچی

گؤزل‌لیک یالنیز گؤزل‌لیک

اۆچۆنجۆ کوْراوْغلو قورولتایی کئچن ایللرکی قورولتای‌لاردان داها گؤزل، مؤحتشم و عظمتلی کئچیریله‌رک، اؤز یئرینی تاریخی یادداشلاریمیزدا قازانیب، تکجه آذربایجانین میللی منفعتلری‌نی دۆشۆنۆب هئچ بیر گؤزلنتی گۆدمه‌دن، گؤزل و قالارغی بیر ایشلرین گؤرۆله بیله‌‌جگینی بیر داها خاطیرلاتدی.
چیملی/چاملی گؤلده یاشادیغیمیز گؤزل آن‌لاردان قیراق، بیر نئچه اؤزل صحنه‌‌ده گؤزلریمدن سئوینج یاش‌لاری دا آخدی.
گۆن‌اوْرتایا یاخینلاشدیقجا جمعیت قالابالیغی داها دا آرتماقدادیر.
کیمیسی نئچه ایلدن چوْخ گؤرۆشمه‌دیگی یوْلداشلارین یئنی‌دن گؤره‌رک سئوینجدن گؤزلری پاریلداییر، کیمیسی ایجرایی ایشلرله ال به یاخادیر.
بیر یاندا هۆنرمندلر چیخیش‌لاری‌نین داها گؤزل اوْلماسی اۆچۆن سوْن تمرین‌لرینی ائدرکن، یوردوموزو نئجه سئومکلرینی گؤزلرینده اوْلان ایشیلتی‌دان گؤرمک اوْلور.
بیر یاندان آذربایجان و تۆرک اویغارلیغی‌ایلا بزه‌نن غورفه‌لر دؤشنمکده، بیر طرفدن ده اؤلکه‌نین دؤرد بیر بوجاغیندان توْپلانان آشیقلار، اوْزانلار، باخشی‌لار(بخشی‌لر) و گؤزل گئییملی قوْناقلار گل - گئتده.
بونلار، ایللر بوْیو هر بیر میللی تؤرن‌ده گؤردۆیۆم صحنه‌لرایدی،
بیردن بیرینجی دؤنه گؤز یاشلاریمین نه‌دنی اوْلان قهرمانلار صحنه‌یه چیخیش ائدیرلر، نئچه نفر قوْجا کیشی و آغ بیرچکلی آنا....
قوْجالاردان بیریسی‌نین باشیندا اوْلان ایپ بؤرکۆ هابئله قارا پئنجه‌یی(کوْتو) و زمانه قهری آلتیندا اه‌ییلن بئلی‌ تام آذربایجانلی بیر کارکتئری جانلاندیریر، هابئله آرخاسینجا ووقارلا آددیم آتان نئچه گۆللۆ چادرالی آنا، اوْ توْرپاقلارین کیمه آیید اوْلدوغونو هابئله اوْ قورولتایین اصلی یییه‌لری‌نین کیم اوْلدوغونو وورغولاییرلار.
اؤزۆمۆ قوْشابولاقدان اسن اسیمه تاپشریب، کئفله‌نیرم، بیرآن گؤزلریم سوایله دوْلور، سانکی چیملی گؤلده اۆزۆرم،آنجاق قوْجانین چلیگی‌نین یئره دؤیۆلمک سسینی ائشیدیب، اؤزۆمه گلیرم.
تؤرن باشلاماق اۆزره، صندل‌لر دوْلوب و میللت توْپلاشماغا باشلاییر، گۆنش ساری تئل‌لرینی ایزه‌له‌ییجی‌لرین گؤزل رنگلی گئییم‌لرینه قاتیب،گؤزلری قاماشدیرسا دا، هئچ کیمسه سئن‌دن گؤز گؤتۆرمه‌ییر.
بیردن گؤزلریم گؤله ساری اوزانان جیغیر یوْلون آغیر قالابالیغا ساتاشیر، سانکی تیراختوْرون اؤنملی بیر اوْیونو وار. میللت دسته - دسته ییغیناجاغا ساری آخین ائتمکده، اؤزۆ ده بو یئنی دالغادا گلن‌لر، تیکان‌تپه‌نین باشی اوجا یئرلی‌لری‌دیرلر، بو یوردون بۆتۆن چتینلیک‌لری‌ایله ساواشیب، تۆرکۆن ابدی قالالاریندان بیریسی اوْلان شهرلرینی ترک ائتمه‌ییب قوْرویان قهرمانلار....
گؤز یاشلاریم ایختییارسیزجاسینا یئنی‌دن آخیر، یوْلداشلاردان بیری دئییر؛ گؤزۆنه چؤپ دۆشۆب دئیه‌سن،بتر سو آخیر. دئییرم هه گؤزل‌لیک و غئیرت آدلی چؤپ دۆشۆب.
اوْ دا حئیرانلیق‌لا اوْ مؤحتشم صحنه‌یه باخیر....
یئنی‌دن میللته ساری دؤندۆیۆمده، تؤر‌ه‌نین؛ یۆزلرجه یاشلی، اوْرتا یاشلی هابئله بالاجا بالانین میللی گئییم‌لرله بزه‌ندییینی گؤرۆب، اینانا بیلمیرم.
آخی کئچن ایل تکجه بارماق سایی‌سیندا ایگیدیمیز میللی گئییم گئیمیشدیلر، آنجاق بوگۆن؛ گؤزل رنگلی گئییملی قانداش‌لار، مدنیتیمیزین هله ده دیری اوْلدوغونو و تۆرکلۆک عنعنه‌لری‌نین یاشادیغینی بیر داها خاطیرلادیردیلار.
یولداشلاردان بیری دئییر نه زاماندان بری بئله اۆره‌یی کؤورک اوْلوبسان خبریمیز یوْخ، هئچ اؤزۆم ده بیلمیرم دئییب بیر قیراغا چکیلیب مؤحتشم ایفالارا باخماغا باشلاییرام آنجاق اوْلمور، اسکی یوْلداشلاری بیر - بیر گؤرۆب قوجاقلاشمالار ، اؤپۆش - گؤرۆشلر باشلانیر....
هاوا گئت - گئده سوْیوق‌لاشماغا ساری گئدیر، گۆن باتاراق، یئرینی آی‌ا وئردییینده، آی، اولدوزلاری گؤیدن یئره اله‌ییب، فئستیوالا داها دا گؤزل‌لنیر.
آرتیق گئجه، وار گۆجۆیله قارانلیغی هابئله سوْیوغو ییغیناجاغا ساری گؤنده‌ریب تؤرنی داغیتماق ایسته‌ییر، آنجاق اۆرک‌لری آذربایجان وارلیغی‌نین سئوگیسی‌ایله آلیشان ایگیدلری نه قارانلیق نه ده سوْیوق یئرلریندن اوْینادا بیلمیر.
گئت - گئده مراسیم سوْنا چاتماق اۆزره‌دیر، بیردن تیکان‌تپه ایگیدلری‌نین قایغی‌لاری اساسدا حاضیرلانان موستند ائکرانا چیخیر، گئتمک ایسته‌ین‌لر ده قاییدیرلار، معنالی سوکوت ایچره مستند باشلاییر، یئرلی اهالی و قوْجالار کوْراوْغلو دستانلارینی و اوْنا باغلی اوْلان اوسطوره‌وی اینانج‌لاری دیله گتیریرلر،کیمیسی اؤز تجروبه‌سینی، باشقالاری دا اوْخودوقلاری یا ائشیتدیکلری سؤزلری قولاقلاریمیزا قوْناق ائدیرلر، آنجاق بیر ساپ بؤرکلۆ و جیلیققا گئین بیر قوْجا کیشی یئنی‌دن مستندده گؤرۆنۆر، بۆکۆلمۆش بئلی‌ایله، چلیگی‌نی ساز ائدیب، بیزه کوْراوْغلو جنگی‌لرینی اوْخویور، هر دؤنه چاتلاق بارماقلارینی چلیگین گؤوده‌سینه ساز تئل‌لرینین نییتینه سۆرتدۆیۆنده گؤز یاشلاریم آمان وئرمیر، داها بونا دؤزمک اوْلمور...

آردی وار
@davud_ebdi

گؤزل‌لیک یازیسی‌نین داوامی

باشیمی آشاغی سالیب هؤنکۆرتمه ووروب شیرین - شیرین آغلاییرام، بیز هله ده واریق، هله ده وار اوْلاجاغیق، توْرپاقلاریمیزی اودوزمامیشیق، اودوزمایاجاغیق دا، هله وارلیغیمیزی قوْرویا بیلمیشیک و قوْرویا بیله‌جه‌ییک ده....
سحره یاخین تیکان‌تپه‌دن سایین‌قالایا ساری یوْلا دۆشدۆیۆمده؛
قاشقای ائلیندن گلن قوْناقلارین حزین سسله سسلندیردیکلری ماهنی‌لاری دییل، خوراسان باخشی‌لاری‌نین کوْراوْغلو جهله‌مه‌لری ده دییل، اوْن‌لارجا آشیغین اوْدلو نفس‌لری‌ایله وارلیغیمیزی قوْرویان سؤزلری هابئله موسیقی و رقص قوروه‌لاری‌نین یاراتدیغی اثرلر و گؤزل چیخیشلاری دا دییل، تکجه چلیگینی ساز شکلینده سسلندیرن قوْجا گؤزلریمین اؤنۆنده جانلانیر.
اوْ گؤرۆنتۆ معنوی وارلیقلاریمیزین هله ده یاشادیقلاری‌نین جانلی سندی‌ایدی سانکی.
چاملی‌دان اومود دوْلو انگیزه‌ایله قوْشاچایا قاییدیب یوردوموزون خوْش گۆنلرینین یوْلدا اوْلدوغونا اینانیرام.

@davud_ebdi

زبان_در_آذربایجان_باستان-1.pdf

‍ ✳️ تپه‌گؤز حاقدا قیسا معلومات: (دده قورقود داستانی)

📝داستاندان معلومدور؛ «تپه‌گؤز» انساندیر. -انسانلیغی نه‌دن مشخص اولور؟ چوخ ساده جواب وئریریک: بو ناتاراز موجود، هم دوشونه بیلیر و هم دانیشا بیلیر‌.
تپه‌گؤز او عصرده، اؤزونه پئشه بولوب و چوبانلیق ائدیر و بیر سورو قویونا باخیر. آنجاق اونون جنسیّتینی معلوم ائتمک اولمور. یعنی بو عجاییب وارلیغین «کیشی» یوخسا «قادین» اولدوغو معلوم دئییل. آنجاق داستاندا بیر دفعه باساتا «سود قارداشی» دئییر. یونان میفولوژی و اسطوره‌لرینده اولان تپه‌گؤز، سیکلوپ پولیفم آدلانیر. او داستان‌لاردا دا «اودیسه»، سیکلوپون گؤزونه قصد ائدیب. اورادا دا سیکلوپ، اودیسه‌نی اله کئچیرمک اوچون، قیافه و گؤرکمجه اؤزونه اوخشار قارداش‌لارینی کؤمه‌یه چاغیریر. «هومر» ده اونو «دنیزلر تانریسی» و «سو الهه‌سی» تقدیم ائدیر. دئمه‌لی اسطوره‌شناسلیق‌دا- ساده دئسک داستاندا- تپه‌گؤزو، کیشی قیسمینده تانیتدیریر. تپه‌گؤز اؤزونو کیشی سانیر. آنجاق بو کیشی‌نین یا بو ائرکه‌یین دیشی‌سی یوخدور! داستان‌لاردان آیدین اولان، سیکلوپ‌لار نسلینده قادین یا دیشی یوخدور. داستانین اساس فاکتی دا بودور: تپه‌گؤز (پولیفم) تؤرتمک، آیری‌لارینین یارانیشیندا اشتراک ائتمک شانسیندان محرومدور.
آنجاق بیر سؤال دا یارانیر: بلکه تپه‌گؤز، آندروگین حساب‌لانیر؟ (یعنی هم کیشی‌دیر و هم قادین)
بوتون دده‌قورقودشناس‌لار بو سؤالی جوابلاماقدان عاجیزدیرلر. آرتیق بیلگی وئرک: آندروگین، ایده‌آل تانری‌ تیپی‌نین صورتی‌دیر. تپه‌گؤز ایسه اسطوره‌نین تانری ایله انسان آراسینداکی اولان فاصله‌ده اَیله‌شیب قالان پرسوناژدیر. (پرسوناژ: بدیعی اثرده اشتراک ائدن شخص، صورت، تیپ و...). او تانری‌لارین قالیغی‌دیر. بئله دئسک یاخشی‌دیر: او تانری‌لارین توللانتیسی‌دیر. آنجاق هئچ جوره انسان دا اولا بیلمیر. تپه‌گؤز تانری‌دا دئییل، انساندا ساده‌جه اؤزگه‌سی‌دیر. تپه‌گؤزون آتاسی قونور قوجا ساری چوباندیر. آناسی ایسه سما پری‌سی‌دیر. بیر گون همن بو ساری چوبان «اوزون مونار» آدلانان یئرده چیمَن پری قیزلاری‌نین بیرینی زورلاییر. پری قیز قاناد چالیب اوچارکن: «چوبان، ایل تمام اولاندا، منده‌کی امانتینی گل آل. آما اوغوزلارین باشینا بلا گتیردین» (دده قورقود داستانی- باسات‌لا تپه‌گؤز بویو) سؤیله‌ییر و گؤی‌لره اوچور. یونان میفولوژی و اسطوره‌لرینده بئله بیر داستان یوخدور‌. دده قورقود داستانینا گؤره، تپه‌گؤز «فوق‌المخلوق»دور و سوی آغاجی یا شجره‌سی کوسمیک دونیایا باغلی‌دیر. (کوسمیک: فضایی. فضایا عایید اولان). داستان دئییر کی دوز بیر ایل سونرا (۹ آی یوخ!) پری قیز چوبانا امانتینی قایتاریر. بو امانت گؤزلری قاماشدیران و پاریلدایان بیر توپا اَت پارچاسی‌دیر. بونا دقت یئتیرک: «چوبان بو اَت توپاسینی گؤرنده تعجب‌لندی. گئری دؤنوب ساپاند داشینا توتدو. ووردوقجا بؤیودو. چوبان همین ییغناغی قویدو، قاچدی. قویون‌لارین آردینا دوشدو، سن دئمه، او زامان باییندیر خان بَی‌لرله گزمه‌یه چیخمیش. بولاغین اوستونه گلدیلر. گؤردولر کی بیر عجیب مؤجود یاتیر؛ باش- آیاغی بیلینمیر. چئوره‌یه آلدیلار، بیر ایگید آتدان ائنیب اونو ترپتدی، ووردو، ووردوقجا بؤیودو... آروز قوجا دا ائنیب ووردو، سیلکه‌لَدی، بیردن ماهمیزی همین موجودا توخوندو. بو اَت توپاسی‌نین پرده‌سی ییرتیلدی. ایچیندن بیر اوغلان اوشاغی چیخدی. گؤوده‌سی آدام گؤوده‌سی، تپه‌سینده بیر گؤزو واردی...». (اوخوجونون ایشین سهل ائتمک اوچون همن داستانین ساده‌لشمیشین تقدیم ائتدیک.)
بورادا تپه‌گؤزون جنسیّتی بَللی اولور. اوغلان اوشاغی‌دیر. آنجاق بئله نظره گلیر: بو داها چوخ داستانین بدیعی طلبی‌دیر. یعنی تپه‌گؤزله شئر سودو اممیش آروز اوغلو باساتی قارداشلاشدیرماق و برابرلشدیرمک فیکری‌نین تظاهرودور. پری‌نین امانتی‌نین باشقا فضالاردان یئره هوپپموشو و یونان تپه‌گؤزلری، یئر اوزونون ازلی اوغلانلاری‌دیر. یونان میفولوژی و اسطوره‌لرینده همن سیکلوپ‌لار، دوغرو- دوزگون مسگرلردیر. (یانی مس قاب دوزلدیب ساتیرمیش‌لار). بورادا هفائستوس تانریسی ایله بیر ایلگی وار. (هفائستوس زئوس و هِرانین اوغلودور) چونکو هفائستوس دا دمیرچی‌دیر. آنجاق معلول اولدوغونا گؤره، آخساق دمیرچی حساب‌لانیر. (زئوس اونو یئره چیرپمیشدی).
بونو هامیمیز بیلیریک: مسگرلیک یئره کوره‌سینه عایید اولان پئشه‌دیر. آنجاق بو پئشه‌نین سوی آغاجی یا شجره‌سی گؤیلرده‌دیر. ائله گؤیلردن توللانان یا گؤندریلن‌لر ده یئرده مسگرلیک‌له مشغول اولورلار. سیکلوپ‌لار گؤیلرین یئره گؤندردییی دمیرچی‌لردیر. زئوس اوچون ایلدیریم و شیمشک‌لری، یعنی زئوسون سیلاح‌لارینی محض سیکلوپ پولیفم‌لری دوزلدیرلر.

✍️شاهین مرادی

#تپه_گؤز #تورکولوژی #تاریخ

🔺 اردم تورک دونیاسینین مدنیت کانالی:

🆔 @Erdemaz