خوجا ساغلام
191 subscribers
1.41K photos
517 videos
67 files
214 links
Download Telegram
🍎🏃📚✏️
 
قیٌجیتماق : 1- قیجاماق. دیشلری بیربیرینه سورتمک.  فا : دندان قروچه کردن. 2- گؤز آغارتماق.
 
قیٌجیر : آد. ت.ت. 1- ساققیزین قاتیلیغین آرتیرماق اوچون بیله سینه کائوچو جنسینده قاتیلان بیر ماده. 2- یئنی.  تزه.
 
قیٌجیرتماق : 1- دیشلرینی بیربیرینه سورته ره ک سس چیخارماق. دیش قیجیرتماق. 2- تاماه ساللاماق. یئمه یه حاضرلاشماق. گؤز قیجیرتماق. دیش قیجیرتماق.
 
قیٌجیرتی : آد. بیربیرینه سورتولن ایکی زاددان چیخان سس. قیجیردارکن چیخان سس. قولاق اینجیدن وه خوشا گلمه ین سس. قاپی آچیلیب اؤرتولنده یاغسیز اولسا ائشیدیلن سس.
 
قیجیرتیسیز : اؤناد. قیجیرتیسی اولمایان.
 
قیجیرتیلی : اؤناد. قیجیرتیسی اولان. 
 
قیٌجیرداتماق : ایکی زادی بیربیرینه سورته ره ک قیجیرتی سسی چیخارماق. قیجیرتی سس چیخارماسینا سبب اولماق. قیجیرتماق. ت.ت. : قاجیرتماق.
 
قیٌجیرداماق : بیربیرینه سورتوله ره ک قیجیرتی سسی چیخارماق. قولاق اینجیدن وه خوشا گلمه ین سس چیخارماق. ت.ت. : قاجیرداماق.
 
قیجیرداییش : آد. قیجیرداماق ایشی یوْخسا بیچیمی.
 
قیجیر قیجیر : اؤناد. بلیر. 1- برک شئیلرین بیربیرینه سورتولمه سیندن  چیخان سس. 2- قولاغی اینجیدن سس چیخاراراق. 3- ت.ت. ترتمیز اولاراق. یئپ یئنی اولاراق. تاختالار قیجیر قیجیر سیلینه جک. 
 
قیجیر قیجیر ائتمک : قیجیر قیجیر سس چیخارماق.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
2👍2
🍎🏃📚✏️
 
سس لردن نئچه سی توٌرکجه ده
 
🔨 Taqqıltı (تاققیلتی)
تاق تاق سسی :  ایکی زادین بیربیرینه دَیمه سیندن یوْخسا بیر زادین یئره دَیمه سیندن چیخان سس.
بیر تاققیلتی گلیر، حیطه باخ گؤر اوْغرو زاد اوْلماسین.
 
🍃 Xışıltı (خیٌشیٌلتیٌ)
خیٌش خیٌش سسی :  پارچالارین بیربیرینه سوٌرتولمه سیندن یوْخسا یئل ائتکیسییله یارپاقلارین یئره سوٌرتولمه سیندن چیخان اوره یه یاتان خوْشا گلیم سس.
بوغدا سونبوللرینین خیشیلتیسی اوزاقدان ائشیدیلیر.
 
🚪 Qıcırtı (قیٌجیٌرتی)
یاغلانمامیش قاپی لوْلوْوالاریندان  ائشیدیلن قولاغی اینجیدن سس.
پنجره نی یاغلا ! جیغیرتیسیندان قولاغیم گئتدیییییییی.
 
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
👍3
🍎🏃📚✏️
 
✍🏻رعا اوجاق
 
ساتقینلار
 
اؤزۆنۆ دۆشۆنۆب. اؤزۆنۆ قانان
ائلینه یانمایان. دیلینی دانان
هر نه یی پول بیلیب. میفرغه ساتان
اوْجاغی باسدیران. ائلینی دانان
 
ساوادی اوْلسادا، اؤزگه ساوادی
اؤزگه یه چالیشار چوْخ بئناوادی
قارداشلا باجیلا دئدی-داوادی
هر ایکی یاندا دا باتاندی آدی!
 
گؤز آلتی اوْلاندی هر ایکی یاندان
یئیه سی خوْر باخیر. اۆزده شیشیرمان
یالینی آزالدیر چوْخالدیر هردن
زنجیری بوراخمیر ده ییشر فرمان
 
گئت-گئده درینه جومور بو آدام
دئییربس یوْخاری گؤرۆنۆر آدام!
ائلیندن، دیلیندن بیلدیکلرینی
ترس ائدیب گؤستریر، سۆرۆنۆر آدام
 
قوْرخمالی بوردادیر ساوادسیز اوْلا
ائلینه، دیلینه، ساتیلمیش ائله
یالانلار، پالانلار دۆزۆب، دۆزۆلر
چوْخ سایدا یاییلار آتیلمیش ائله
 
عؤمرۆنۆن سوْنوندا یالقیزلیغیندا
«کو هر کس دور ماند از اصل خویش»
سؤیله ییب، آغلایار. ائل یادا دۆشر
عزرائیل سؤیله یر؛ دا قوْرتولوب ایش!
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
2
🍎🏃📚✏️
 
آت :
 
اوسلو، تئز اؤیره نن و وفالی بیر حئیواندیر.
 
مینمه، یوٌک چاتما، یاریش و ساواش اوٌچون
 
ان اسکی چاغلاردان بری (هورریلر چاغیندان) بئجَریلیر.
 
کَهَر آت نالی نئیلر/
آغ بوخاق خالی نئیلر.
یاری گؤزل اۏلانین
دۆنیانین مالین نئیلر (بایاتی).
 
آتا میننده اؤزونو، آتدان دوٌشنده آتی اونودما. آتالار سؤزو.
 
آذربایجاندا بو حئیوانا اؤزل آدلار وئریلیبدیر.
 
اوْنلاردان نئچه سی:
 
تو̌رک قانادی. ایگیت قارداشی. ایگیت یوْلداشی.
وفالی یوْلداش. اودوجولوق اوْرتاغی/ شریک پیروزی...
 
هابئله شطرنجده L  شکلینده حرکت ائدن داش.
 
فا : اسب.
 
لاتین : Horse.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
2
🍎🏃📚✏️
 
ائششک :
 
 آد. اوزون قولاقلاری، 1مئتیردن 160 سانتیمئتیره جن
 
اوجالیغی، آغ، بوْز یوْخسا قارا رنگده بوْیاسی،
 
مینمک یوْخسا یوٌک داشیماق اوٌچون
 
استفاده اوْلونان  حئیوان.
 
فا : خر.
 
لاتین : Donkey
 
ائششه ییم اؤلمه یونجا بیتینجَک؛
 
یوْنجا سارالما توْربا تیکینجَک. مثل.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
🍎🏃📚✏️
 
قاتیر :
 
ائرکک ائششکین قیسراق آت (مادیان) ایله
 
جوتله شمه سیندن تؤره نن، ائششکدن اوجا اولان،
 
یالنیز یوٌک داشیماق اوٌچون قوللانیلان،
 
 آلاسوْی/مَلَز، قیسیر(نازا)،
 
باشی یئکه و قولاغی اوزون حئیوان.
 
قاتیر آلان ساووشدو. فا : آن ممه را لولو برد.
 
فا : قاطر. استر.
 
لاتین : Equus mulus.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
1
اوست گؤرونتو : قولان
آلت گؤرونتو  داغ قولانی
🍎🏃📚✏️
 
قوُلان :  اوْرتا دوْغویا اؤزگو اوْلان،
 
ائوجیل ائششکدن آز ایری، آت ا چوخ بنزه ین بیر چؤل حئیوانی.
 
بو حئیوانین گؤوده توکلری یازدا قیزیلی قهوه
  
وه قیشدا ساری قهوه رنگی اوْلار.
 
باشقا آدی : داغ ائششگی.
 
ت.ت. : یابان ائششه یی.
 
فا : گورخر آسیایی.
 
لاتین :  Equus hemionus.
 
داغ قولانی :
 
 
زولاقلی آغ- قارا توٌکلره صاحیب اوْلان،
 
هر قولانین اؤزونه گؤره باشقاسییلا آیریملی
 
اؤزگو ناخیشی گؤرونن،
 
آفریقانین دوْغو و گونئی بؤلگه لرینده،
 
ساوانالار، اوْتلاقلار، مئشه‌لیکلر، کوْللار و داغلؽق یئرلرده
 
سوٌرو بیچینیمده یاشایان یابانی حئیوان.
 
باشقا آدی داغ ائششگی.
 
فا : گورخر.
 
لاتین : Hippotigris.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش
🍎🏃📚✏️
 
ساوان یوْخسا ساوانا ندیر :
 
دؤنه نجه(مدارگان) بؤلگه سینده
 
جنگللرین آرادان گئتمه سییله
 
گئنه للیکده قالان سئیرک آغاججیقلارا و اوْتلاقلارا وئریلن آد.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
1
🍎🏃📚✏️
 
✍🏻علیرضا استادی ارزیل {خاقان}(۱)
 
توٌرک خالق‌لاریندا قورد آغزی باغلاما اینانجی
گیریش
 
قورد آغزی باغلاما اینانجی آنادوْلونون دئمک ‌اوْلار بوٌتون بؤلگه‌لرینده گئنیش یاییلمیش‌دیر. بو اینانج بوْزقیر مدنیّتی‌نین‌ داوامی اوْلابیلر. آنادوْلو خالق مدنیّتی ایله باغلی مونوگرافی ایش‌لرینده شوٌبهه‌سیز قورد آغزی باغلاما اینانج و اویغولاماسینا گؤره بیلگی واردیر. بیز آراشدیرما ایمکانی تاپدیغیمیز، اولوغ تورکیستان، اوْرتادوْغو، اؤن‌آسیا، قافقاز و بالکان‌لار توٌرک دونیاسیندا بو قوْنویا گؤره بیلگی‌لر ییغدیق. اوّلجه قورد مضمون‌لو تثبیت‌‌لریمیزی ایکی آیری آراشدیرمامیزدا اَله آلیب بو آرادا قورد آغزی باغلاما ایله باغلی تثبیت‌‌لریمیزی ده یازی‌لاریمیزا آلمیشدیق. بو دؤنه یئنی تاپدیغیمیز ماتریال‌لارلا عمومیّت‌له قورد ایله باغلی آراشدیرمامیزی درینلشدیررکن اؤزل‌ده قورد آغزی باغلاما اینانجی اوزرینده دوراجاغیق. بو قراریمیزا قورد آغزی باغلاما دینی تجروبه‌سی اعتباریله قارشیمیزا هر دؤنه‌سینده فرقلی اویغولامالارین چیخمیش اولماسی و بو ماتریالین تخمین‌لرین اوٌزرینده اینانج یوٌکلو اوْلوشو یوْل آچمیش‌دیر.
 
 
 
1. توٌرک‌لرده قورد موتیفی
 
قازاقیستان‌دا قورد، بیر عده قیپچاق توٌرک‌لرینده اوْلدوغو کیمی «قاشقیر» اوْلاراق تانینیر. قاشقیرین دیشیسی‌نین قورویوجو اوْلدوغونا اینانیلیر. دیشی قاشقیرا قاریشماق اوْلماز. اوْنا اؤزل سایقی دویولور. یاتماقدا اوْلان دوه‌نین اوزریندن کئچیلمز. دیشی قاشقیر یاتان بیر دوه‌نین اوزریندن آتیلسا، اوْنا دویولان سایقی‌نین بیر سوْنوجو اوْلاراق بوندان بیر خیر اومولور. قاشقیر بیر دوه‌نین بوْیون باغیندان توتاراق اوْنو چکیب آپارابیلر. قاشقیرین گؤزلرینده بوٌیو(جادو) اوْلدوغونا اینانیلیر. قاشقیر گؤزو ایله بوٌیولر. قاشقیر ساده‌جه اؤزونه اینانان اینسانا ضرر وئرمز. موختار عوض‌اوف قورد قانی آدلی اثرینده قوردون اهلی‌لشدیریله‌بیلمه‌یه‌جگینی آنلادارکن بوْز بؤرونون گؤک بؤرو اوْلدوغونو آچیقلامیش‌دیر. قازاق تفککورونده گوٌجلو بیر قورد، بؤرو، قاشقیر افسانه‌سی واردیر. قازاق‌لاردا ایت، آت و قوردا سایقی گؤستریلر. اسکی‌دن ائولرده ایت چؤلده دئییل ائوین ایچینده اوْلاردی. ایت بیر دفعه‌یه 7 بالا وئرر بونلاردان بیری‌سی ایت‌دیر. ایته داش آتیلماز. هومای قوشو مین ایلده بیر یومورتلایار. اوْنون 5 یومورتاسی اوْلار. بیری‌سی ایت دیر. بو بالانی تاپان موتلولوق و بوللوق تاپمیش اوْلار. بو ایت‌له یاخشی اوْوچولوق ائدیلر. بو ایتین قاناد‌لاری واردیر.
 
یئزلان آبئن‌دن آلدیغیمیز بو بیلگی‌لر قانادلی ایت بؤیوتو(بُعد) ایله بیزه نوقای توٌرک خالق اینانج‌لارینی خاطیرلاتماقدا‌دیر.
 
قورد موتیفی‌نین قوْروما، اوغور، برکت و معالجه‌یه دلالت ائتدیگی بیلینمکده‌دیر. قوردون دیشینی جیبینده داشییان کیمسه‌یه نظر دَیمز. قوردون آشیق سوٌموگونو پول چانتاسیندا داشییان وارلی اوْلار. بو سوٌموک عینی زامان‌دا اوشاق‌لار اوٌچون نظرلیک اوْلاراق استفاده ائدیلیر. قوردون دیشی گوٌموش قابلانیب و گلین‌ین ساچینا تاخیلارسا گلینه نظر دَیمز. قورد دیشی، اوشاق بئشیک‌لرینده یامان گؤزه قارشی قوْرویوجودور. (کالافات، 2002، گؤنوللو، 1993) بؤرونون قورد ایله بیرلیک‌ده استفاده ائدیلدیگینی قیریم اوشاق نازلاما‌لاریندان بیلیریک.
 
«بؤرو بؤرو قورد اول
 
بؤرو بوٌیو
 
تئز یوٌرو» دئییلیر.
 
دوبروجا تاتار توٌرک‌لری‌نین بیر آتاسؤزونده ده،
 
«بؤرونین کوشی تیشتئ
 
کیشی‌نین کوشی ایشتئ»
 
(قوردون گوٌجو دیشینده
 
کیشی‌نین گوٌجو ایشینده‌‌دیر) (دریمبا، 1985: 25-49) دئییلمک‌ده‌‌دیر.
 
قورد آدی اؤنجه ده گؤستریلدییی کیمی توٌرک اونوماستیک و توْپونومینه یئرلشمیش‌دیر. شیخ جنید، II موراددان یئرلشمک اوٌچون قورد بئلی‌نی ایسته‌میش‌دیر (سومئر، 1992: 34). کاظیم قارابکیر پاشا، ائرمنی جبهه‌سینده وضعیتی بیان ائدرکن (2 تئمموز 1920) گذرگاهینداکی مسکونی یئرلریندن قوردقانیندان سؤز ائتمکده‌‌دیر. (کیرزی‌اوغلو، 1970: 109) چیلدیر'ین ناحیه‌لریندن بیری‌سی قورد قالادیر. کافئس‌اوغلو، هون باشبوغ‌لاریندان گونئی قافقازدا قورداغین دا آدینی وئرمکده‌‌دیر. (کافئس‌اوغلو، 1996: 69)
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
1
🍎🏃📚✏️
 
63-جو درس
تایلیقلار (5)
2. ايشاره تایلیقلاری
ايشاره تایلیقلاری منشأ اعتيبارى ايله شخص تایلیقلاریندان ده قديم دير. بو تایلیقلارین جوٌمله ايچينده كى وظيفه لرى شخص تایلیقلارینين وظيفه لريندن اوٌستوندور. باشقا تایلیقلار يالنيز موختليف نيطق حيصه لرينى دييشير و اوْنلارين يئرينده موختليف وظيفه لر داشييیر. آنجاق بو تایلیقلار بوٌتون بو وظيفه لردن باشقا, هئچ بير نيطق حيصه سينى دَييشمه دن, تعيين ليك وظيفه سى داشييير. ديليميزده ان چوْخ ايشلنن ايشاره تایلیقلاری بونلاردير:
بو, او, بئله, ائله, همين, هامان.
بو سؤزلر اوْندا حقيقى تایلیق اوْلا بيلر كى, جوٌمله ده اشيانين يئرينى توتسونلار, جمع اوْلا بيلسينلر, حاللانا بيلسينلر, جوٌمله نين مبتداسى(اؤزنه سی), خبرى(یوٌکلَمی) و تامامليغى اوْلا بيلسينلر. بوٌتون ديللرده اوْلدوغو كيمى "بو, اوْ" تایلیقلاری اوٌچونجو شخص تك, شخص تایلیقلارینين عئينى دير.
"بو-اوْ" ايشاره تایلیقلاری نين, "اوْ" شخص عوضليیى كيمى, ايسيملر كيمى حاللانماسيندا معين فرق واردير, اوْ دا بوندان عيبارتدير كى, بو تایلیقلاردا بوٌتون حاللاردا "ن" آرتيريلير:
بو, بونون, بونا, بونو, بوندا, بوندان.
اوْ, اوْنون, اوْنا, اوْنو, اوْندا, اوْندان.
بير سيرا ديللرده اوْلدوغو كيمى, بو تایلیقلار ايسيملرين اوّلينه گليب, اوْنلارى تعيين ائدير, آنجاق اوْنو كئيفيت جهتدن, يعنى صيفت كيمى يوْخ, بلكه اوْنو باشقالاريندان سئچديرير: اوْن ايلدير كى, همين يئرده ياشاييرام.
ايشاره تایلیقلاریلا صيفتلرين واحيد جهتلرى و فرقلى خصوصيتلرى واردير. واحيد جهتلرى بونلاردير:
1. بونلارين هر ايكيسى ايسيمدن قاباق گليب, اوْنلارى تعيين ائدر:
ياخشى شعرى هامى سئور. بو شعرى چوْخلارى سئوير.
بو جوٌمله لرده "ياخشى" و "بو" سؤزلرينين هر ايكيسى عئينى وظيفه داشييير و هر ايكيسى عئينى سواللارا جاواب وئرير: "نئجه؟ نه جور؟ هانسى؟"
2. بونلارين هر ايكيسى ايسيمله بيرليكده ايشلنديكده حال, جمع و خبر شكيلچيلرينى آلا بيلمز, آنجاق تكليكده ايشلنديكده اوْنلارين هاميسينى قبول ائده بيلر:
بئله لرى, بئله لرينى, هامانلاردان, بونلارينكى, اوْنونكوندا, ...
ياخشيلارى پيسلردن آييرماق لازيمدير. اونلارين ايشلرين بونلاردان فرقليدير...
بونلارى بيرى بيريندن آييران جهتلر بونلاردير:
1. ايشاره تایلیقلاری ايشاره بيلديرير, بير حالدا كى صيفتلر علامت و كئيفيت بيلديرير.
2. صيفت اشيانين علامت و كئيفيتينى بيلديريرسه, ايشاره تایلیقلاری اشيانى باشقالاريندان فرقلنديریب, اوْنلارى باشقالاريندان آييرير.
قایناق : سس ، صرف کیتابی پروفسور زهتابی-تخلیص ائدن ، سارای خانیم
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
1
Forwarded from چاغداشلیق (کامبیز نجفی)
                                  
                        چاغداشلیق    
                    
#چاغداشلیق_شئعیر

✓شکر دیر، گج ائیله‌میشم

ییغیلینگ یولداش‌لار, آحوال آلاییم 
گؤره‌گ من فلگه نیج ائیله‌میشم
دوْوراسی کجروْو دور, نیجه قالاییم 
بئگر من چرخینی کج ائیله‌میشم؟

چلیپا زولف‌لارینگ حلقه, حلقه کج 
منئمنن کج, اؤزونگه کج, خالقا کج
او گونوکی فلگ باخدی منه کج  
بوْینومو قاپینگدا کج ائیله‌میشم

یاشیل‌باشیم آتمیش یاشیل ساراندز 
سیلکینیب طوْووس‌تک ائدر عئشوه ناز
شیرین‌جانیم یار یولونا پای‌انداز  
تئز تئز ائده‌سیدیم, گئج ائیله‌میشم

شئیخ صنعان کیمینگ ترسا شهرینی 
ایچدیم شربتینی, گؤردوم زهرینی
بسکه تئشنه‌کامام عیشقینگ بحرینه 
ایچدیم و قانمادیم, بج ائیله‌میشم

چوخ موددت‌دیر آسیلمیشام کلگدن 
گچیرتدی چرخ منی بیرمینگ الگدن
آحوال‌آلان اولمادی بو فلگدن  
بئگر بو فله‌گه گوج ائیله‌میشم؟

باشینگا دؤندوگوم وافالی یولداش!
دردیمی سؤیله‌مم, سئرریم اولور فاش
سنینگ اوزونگ گون دور, عاشیغینگ خوففاش
گوندوز چیخا بیلمم, گئج ائیله‌میشم

او کی ائدر عاشیقلیغینگ مشقینی 
خوش و ناخوش گله, ائدر عیشقینی
ایبراهیم دئر: «اوْلدوم فلک دوشگونو 
اوکوم شکردیر, گج ائیله‌میشم

✓سؤزلوگ
_قالاییم: قالام
_چلیپا: صلیب
_یاشیل‌باش: بیر رغم اؤردگ
_سیلکینمگ: قیوریلماق، قیممیلاماق،تکان یئمگ.
_قانماق: دویماماق. قانمادیم: دویمادیم
_کلگ: آغاج کونداسیندان دوزه‌لمیش بیر قاییق
_خوففاش: یاپالاق(خفاش)
_گئج: آلتیمکی بندده: گئجه

✓چاغداشلیق، قاشقایی‌نینگ دیل و ادبییاتی اه‌وی:
@chaghdashlIq             
1
🍎🏃📚✏️
 
✍🏻علیرضا استادی ارزیل {خاقان}
 
قورد آغزی باغلاما اینانجی(۲)
 
2. قوردون عرفانی بؤیوتو(بُعد)
 
قوردون عرفانی بؤیوتونه گؤره یئنی تثبیت‌‌لر ایله باغلی آمئریکانین قیزیل دری‌لی قبیله‌لری آراسینداکی قورد اینانجی اوزرینده دورموشدوق آتسینا یئرلی قیزیل دری‌لی قبیله‌سینده‌کی مقدس قورد آتسینا ایله تورک مدنیّتینده‌کی یئری بیلینن دیشی قورد آسئنانین عینی اولدوغو اوزرینده دوران ایش‌لر ده واردیر. اورتا آسیا، سیبیریا و قوزئی آمئریکا یئرلی قبیله‌لری آراسیندا «توٌرکه‌ چاره‌ بیتکی‌لر» یاشام طرزی، اینانج دونیاسی باخیمیندان بؤیوک آیریلیق‌‌لار واردیر. کاناداداکی آراشدیرماچی ائتئل استوارت[1]آتسینا قبیله‌سی‌نین توٌرک سوْی‌لو اوْلدوغونو و بونلارین بئرینق بوغازی یوْلو ایله آمئریکایا کئچدیکلرینی ایفاده ائتمکده‌‌دیر. آتسینا یئرلی قبیله‌سی، یئرلی‌لرین آراپاهو بوْیونون بیر اوْیماغی‌دیر. آتسینا یئرلی‌لری مونتانا ایالتینده میسسووری چایی ایله آسکاو چایی آراسینداکی باکیره توْرپاق‌‌لاردا یاشاییرلار. یاشام طرزلری تووا، خاقاس، شور، آلتای ساحه توٌرک‌لرینی خاطیرلاتماقدادیر. (آرسلان، 2001: 96-100)
 
بولقاریستان توٌرک دؤولت‌ینده قورد اؤزل آد اوْلاراق چوْخ یایقین ایکن بولقاریستان‌دا مودئرا'داکی اونلو قایا قابارتماسیندا قوروم خان‌ین یانیندا قورد واردیر. آلتینجی و یئددینجی یوٌز‌ایللرده توٌرک خالقیندا قورد آتا اینانجی چوْخ یایقین‌دیر. قوردون هله ده آتا وظیفه‌سینی بوْینونا گؤتوردویونو گؤسته‌رن یاشایان خالق اینانج‌لاری‌نین وارلیغینی بیز، توٌرک تاریخ قورومو'نا آپاردیغیمیز بیلدیری‌ده وورغولادیق. ایسلام و سوریانی قایناق‌لاری آوروپا هوْن‌لاریندان «قوٌزئی قورد‌لاری» اوْلاراق بحث ائدرکن بیر عده باتی ادبیاتی آتاتوٌرک‌دن «بوْزقورد» اوْلاراق بحث ائتمکده‌دیر. قوزئی باتی قارادنیزده بوْیلو قادین‌ین گؤرمه‌مه‌سی ایسته‌نیلن حئیوان‌لارین آراسیندا قورد دا واردیر. (عبدالقادیراوغلو، 1987: 1-21) اویغور توٌرکه‌ چاره‌ (بیتکی معالجه‌سی)ینده بؤری سویمی‌سی، قوردبوغان و قورد پنجه‌سی ده استفاده ائدیلمکده‌دیر. معین ائتمه‌یه چالیشدیغیمیز مسأله بو تؤره دن ایش‌لرده حساس بیر قوْنودور.
 
آشینا بوْیو'نون حؤکمدار آیله‌سی چیخاردیغی بیلینمکده‌دیر. چین‌لی‌لر بو بوْیون لیدئرینه آشینا توکیو دئییردیلر. آسینا، قورد سؤزو قارشیلیغیندا چین‌جه‌ده استفاده ائدیلرکن «آ» اؤن اکی بو دیلده سایقی آنلامی وئریردی. سوْنرا‌لاری بو قبیله‌دن آشینا شئنی، آشینا یوٌکوک شاد، آشینا میشه، آشینا هاللیق، آشینا بوچن، آشینا سیموخان، آشینا کوسالو کیمی دؤولت آدام‌لاری چیخمیش‌دیر. (آمان‌اوغلو، 2002: 94-99) ائسئنو-آشینا قوْنوسوندا بو تثبیت ده بیزیم اوٌچون یئنی اوْلموش‌دور.
 
قوردون میتولوژیک بؤیوتو قوْنوسوندا توٌرک داستان‌لاری باخیمیندان ایلک علمی آچیقلاما‌لاری پروف. دوقتور  ب. اؤگئل وئرمیش‌دیر. چین قایناق‌لاری «بیر دیشی قورددان تؤره‌دیکلرینه ایناندیقلاری اوٌچون گؤی‌توٌرک‌لرین بایراق‌لاری‌نین تپه‌سینده آلتین(قیزیل)‌دان دوٌزلمیش بیر قورد باشی واردیر» دئییردیلر. بو بیر توتم دگیل بیر علامت‌دیر. فیردوسی‌نین شاهنامه‌سینده ده توران‌لی‌لارین قورد باش‌لی بایراق‌لاریندان سؤز ائدیلمکده‌دیر. گؤی‌توٌرک‌لر و سوْنراسیندا قورد باش‌لی بایراق، یوٌکسک مأموریت، کوموتانلیق، باغیمسیزلیق علامتی اوْلاراق استفاده ائدیلدی. چین بو بایراغی استفاده ائده‌رک توٌرک قوم‌لارینی تأثیری آلتیندا توتموش‌دور. قورد، اوْغوز خاقان ایله آنادوْلویا گلن توٌرک‌لره یوْل گؤسترمیشدی. سوریانی میکاییل، اوْغوز خاقان داستانینداکی کیمی، توٌرک‌لر آنادوْلویا قوردا بنزر بیر حئیوانین آردیندان گله‌رک یئرلشدیلر، دئمکده‌‌دیر. 1709-1740 ایل‌لرینده روس‌لارا قارشی ساواشان اوْرال‌لارین قوزئیینده‌کی باشقورد توٌرک‌لری ده قورد باش‌لی بایراق ایشله‌دیردیلر. اسکی توٌرک‌لر بئچکئم سؤزونو هم بایراق، هم قورد و هم ده بیر توٌرکمن بوْیونون آدی اوْلاراق ایشله‌دیردیلر. (اؤگئل، 1984: 19، 172-309) بیز باشقورد آدینداکی قورد سؤزونو ایضاح ائدرکن، باشقوردیستان‌دان تثبیت ائتدیییمیز بیر افسانه‌نی کؤچورموٌشدوٌک. آنجاق، 1709-1740 ایل‌لری آراسیندا باشقورد‌لارین قورد باشلی بایراق داشیدیقلارینی دا بیلمیردیک.
1
قورد قوْنوسوندا فیردوسی‌نین شاهیدلیگیندن سوْنرا سوریانی میکاییل‌ین ده اوْغوزلارین آنادوْلویا قوردا بنزر بیر حئیوانین یوْل گؤسترمه‌سی ایله گلدیکلرینی سؤیله‌میش اوْلماسی بیزه گؤره چوْخ اؤنملی‌دیر. چوٌن‌کی بو تثبیت آنادوْلو خالق اینانج‌لاریندا مختلف دینی اویغولاما(اجرا)لار شکلینده کئچن قورد موتیفی بیر تاریخی قئیدده یئر آلاراق داها فرقلی بیر ماهیت قازانماقدا‌دیر. بو تثبیت‌ده‌کی باشقا اؤنملی مسأله «قوردا بنزر بیر حئیوان» تعریفی‌دیر. بیلیندیغی کیمی اوٌزرینده دورولان قورد هرهانسی بیر قورد دئییل‌دیر. احتمالاً قورد دوْنونا گیریش سؤز قوْنوسودور. باشقا طرف‌ده قاراقورد، اوْنا ساچی یاپیلاراق عادتاً خشم‌یندن قوْرونولماغا چالیشیلان قوْرخولان قورددور. آغ-آل قورد ایسه‌، موژده‌له‌ین، برکت و گوٌج وئرن قوْنومدا بیر قورددور. تثبیتی یاپیلان اینانج ماتریالینداکی قورد ایسه چوْخ دفعه بوْز، گؤی و یا گری قورددور. عادتاً باشقا ایکی قوردون اؤزللیک‌لرینی اوزرینده توْپلامیش‌دیر. بو اعتبارلا سوریانی میکاییل‌ین قورد دئییل ده قوردا بنزه‌ین دئمیش اوْلماسی اؤزل آنلام ایچرمیش اوْلابیلر.
 
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
🍎🏃📚✏️
 
آدام اوْتو :
 
 آد. اوت.  ائنلی یارپاقلی،   پیس قوْخولو،
 
کؤکو آداما اوْخشایان،
 
حکیملیکده آغرینی کسن و جینسی گوٌجو آرتیران بیر جور اوْت.
 
باشقا آدلاری : قان قورودان. آدام کؤکو. سیٌغیٌن اوْتو.
 
فا : مهرگیاه. شابیزک. بلادن.
 
لاتین آدی :  Mandraqora.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
🍎🏃📚✏️
 
آدونیس : باخ خوْروز گؤزو.
 
خوْروز گؤزو : اوْت. لاله گیللردن،
 
ساری یوْخسا توْخ قیرمیزی چیچکلری
 
لاله یه گؤره ائنلی،  حکیملیکده ایسهالا،
 
قورساغی گوٌجلندیرمه یه، یارانین اوصزه رینه قوضیماغا،
 
قان قوروتماغا، جینسی گوٌجو آرتیرماغا
 
ایشله نن  چوخ ایللیک بیر بیتکی.
 
باشقا آدی : جین لالاسی.
 
فا : چشم خروس تابستانه، گل خروسک، گل آتشین، سرخک تابستان.
 
لاتین :  Adonis aestivalis.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
فارس دیلینده یازماقلا توٌرکجه دیلی قوْرویاق.
 
اوٌستده کی گؤرونتویه دریندن سای سالین، یالنیز فارسجا یازین اؤز توٌرکجه دیلینیزی فارسجا یازماقلا قوْرویون. سیزه نه توٌرکجه ده نانوایی نه اولار. ائله نانوایی سؤزجوکونو اؤیرنسز بسدیر. بیز یالنیز فارسجا یازماقلا توٌرکجه نی قوْرویا بیلریک. بیز یالنیز «حفظ زبان» سؤزجوکونو اؤیره نمه لییک. بیز حافظان زبان مادرییه نه ربطی واردیر کی «حفظ زبان» سؤزونون قارشیلیغی  توٌرکجه ده نه اوْلار.  بیز بو جومله نی  > آما از حقی که نسل هاست به ما رسیده سکوت میکنیم. فارسجا یازمالییق  بو سؤزون توٌرکجه ده قارشیلیغی ندیر جومله سینین نه تَهَر اولماسی بیز حافظان زبان مادرییه ربطی یوْخدور. فقط فارسجا یازمالییق کی بیزیم توٌرک اوْلدوغوموز  و توٌرک سئونلیغیمیز تانینسین. بیز گؤرونتوده اوْلان  > برای چند دقیقه از حق خود دفاع میکنیم...جومله سینی گؤز اؤنونه آلمالییق. توٌرکجه ده او جومله نی نه جور یازیب یازیلماغینی بوشلامالییق نییه کی هئچ کس اوْنون توٌرکجه یازیسینی نه  اوْخویا بیلر نه ده یازا بیلر و نه ده من بیلیرم سیزه دئیم.
2
🍎🏃📚✏️
 
64-جو درس
 
تایلیقلار (6)
3. سوال تایلیقلاری
ديليميزين اوٌچونجو نوع تایلیقلاری, معين بير شخص و يا اشيانى سوال طرزيله و عمومى حالدا بيلديرر. بو تایلیقلار دا, شخص تایلیقلاری كيمى, بير جوٌمله ده هئچ بير ايسمى دييشه بيلمز, آنجاق ايشلنديكلرى جوٌمله دن سوْنراكى جوٌمله ده اوْنلارين يئرينى توتدوغو ايسيم گلر.
بو تایلیقلاردان "كيم؟" و "نه؟" شخص تایلیقلاری كيمى, جوٌمله نين مبتداسى, تامامليغى, و خبرى اوْلا بيلر.
ديليميزده كى سوال تایلیقلاری بونلاردير:
كيم؟, نه؟, هارا؟, هانسى؟, هاچان؟, نئچه؟, نئجه؟, نه واخت؟, نه. زامان؟, هانى؟, هايان؟, ...
بو عوضلیکلردن كيم؟, نه؟, هارا؟, هانسى؟ سؤزلرى حاللانار, جمع علامتى آلار و خبر شكيلچيسى ايله ايشلنه بيلر:
كيملر, كيمين, كيمه, كيملره, كيمدن, ... بو كيمدير؟, ...
نلر؟, نه يين؟, نيه؟, نلره؟, ندن؟, بو ندير؟.
هارالار؟, هارانين؟, هارايا؟, هارالارا؟, هارالاردان؟, ... بورا هارادير؟ ...
هانسيلار؟, هانسينين؟, هانسينا؟, هانسيلارا؟, هانسيلاردان؟, ... سن دئين هانسيدير؟
بونلاردان "نه؟" واسيطه سيله نه واخت؟, نه زامان؟, نه جور؟, نه ساياق؟, نيه گؤره؟, ندن اؤترو؟, نه تهر؟, نه اوٌچون؟, نه قدر؟, نه سببله؟ كيمى سوال تایلیقلاری ده دوٌزلر.
بو تایلیقلاردان "كيم؟" عوضليگى اؤزونه اؤزل آشاغيداكى اؤزلليكلرى واردير:
1. كيم؟ سؤزو يالنيز اينسان آدلارى و يا بو آدلارين تصوورونو وئرن اشيانين آدلارينى دييشه بيلر: كيم اؤز ديلينى سئوير؟
2. كيم؟ تایلیغی تصديق بيلديرن فعللرله ايشلنديكده "هئچ كس" معناسى وئرير و اينكار بيلديرير: كيم بيلير, بلكه بوگون ياغيش ياغدى؟ صاباح نه اوْلاجاغين كيم بيلير؟
3. كيم سؤزو اينكار بيلديرن فعللرله ايشلنديكده "هامى" سؤزونو عوض ائدير و تصديق بيلديرير: آذربايجانين قديمدن توٌرك اوْلدوغونو كيم بيلير؟
قایناق : سس ، صرف کیتابی پروفسور زهتابی-تخلیص ائدن ، سارای خانیم
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
2
🍎🏃📚✏️
 
آدی(عادی) گؤیروش :
 
آد. آغاج. قافقاز، البو̌رز(البرز) و آذربایجان
 
داغلاریندا بیتن و مئیوه سی قوش دیلینه اوْخشایان
 
حکیملیکده ...قیزدیرمانی کسمه یه، یارا قانینی قوروتماغا،
 
بؤیره ک و قوْووق داشین اریتمه یه، ایشک گتیرمه یه،
 
اوٌره ک آغریسینا  و... قوللانیلان بیر جور آغاج و اوْنون مئیوه سی.
 
باشقا آدلاری : قوش دیلی. وَن. اَهْر.
 
ت.ت : عادی دیش بوداق. 
 
فا : زبان گنجشک.
 
لاتین آدی : Fraxinus excelsior.
 
╭•••••••••••••••••••••• ••••••••••╮
╰➤@chgrmn
                                                 #تورکجه_دانیش_ائلنن_باریش                                                                                    
                                                  #تورکجه_یازاق_ائلنن_قالاق                                                                             
                                                  #کیملیییمیزه_بیرگه_دالاق
╰••••••••••••••••••••••••••••••••╯
1