همه ما آرامگاه فردوسی را با شمایلی در ذهن داریم که حدود ۹۰سال پیش معمار آن یعنی "کریم طاهرزاده بهزاد" روی این کاغذ کشید، اما کمتر مطلعیم که طاهرزاده قبل از آن، طرح دیگری را پیشنهاد کرده بود؛ طرحی که تصویب نشد.

گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

"کریم طاهرزاده بهزاد" در حال ارائه طرح اولیه آرامگاه فردوسی در جمع رجال خراسان.

گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

ایده نهایی "کریم طاهرزاده بهزاد" بر اساس فرم‌هایی از پاسارگاد و تخت‌جمشید ارائه شد‌. البته طاهرزاده، ساخت بنا را نپذیرفت و در نتیجه، "حسین لُرزاده" ساخت این مجموعه را برای هزاره فردوسی بر عهده گرفت.

🔸️ سوالی باقی ماند؟

گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️ نفر اول از سمت راست "کریم طاهرزاده بهزاد"، معمار مشهور و نفر دوم از سمت چپ، "محمود جم"، استاندار وقت خراسان است. نام جم هنوز هم در کلام عامه مردم بر خیابان "پاسداران" باقی مانده است.

🔸️🔸️ با خبرید که طراحی و ساخت چه بناهای دیگری را در مشهد طاهرزاده انجام داده؟

گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

دوستان درباره نقش روان‌شاد هوشنگ سیحون در ساخت آرامگاه پرسیدند. باید گفت که بنای آرامگاه از زمان پیدا شدن محل مزار فردوسی، توسط این چهره‌ها شکل گرفته و باید درباره همه این جمع نوشت:

۱. آندره گُدار
۲. کریم طاهرزاده بهزاد
۳. حسین لُرزاده
۴. هوشنگ سیحون
۵. یعقوب دانش‌دوست

🔸️ به‌مرور درباره همه این چهره‌ها خواهیم نوشت.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️ تصویری از بنای اولیه آرامگاه فردوسی در حصار داربست‌ها

جمع چهارنفره‌ای مقابل آرامگاه ایستاده‌اند که نفر دوم از راست "ارباب کیخسرو [شاهرخ]" به‌عنوان "کارفرما" معرفی شده و درباره نفر آخر این‌طور نوشته‌اند: لباس سفید لُرزاده (حسین لُرزاده، معمار).


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

از جالب‌ترین چیزها در این تصویر، ذکر نام "ارباب کیخسرو [شاهرخ]" به عنوان کارفرمای ساخت آرامگاه فردوسی است. به‌تازگی که درباره این چهره می‌خواندیم، تازه با بزرگی او و اثرش در احیای فرهنگ ایران آشنا شدیم. ارباب کیخسرو همان کسی است که همت کرد و محل دفن فردوسی را یافت و بعد چنان پای کار ایستاد که آرامگاهی در خور شان او ساخته شود. آن هم در روزگاری که حتی بسیاری از رجال کشور درکی از عظمت فردوسی نداشتند و معتقد بودند بهتر است با بودجه این آرامگاه، بنای مزارات مذهبی را ساخت و مرمت کرد.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️نام "ارباب کیخسرو" بر سنگ یادبود آرامگاه

اگر سنگ یادبود مقابل ورودی آرامگاه را دیده باشید، نام "ارباب کیخسرو شاهرخ" آخرین نامی است که در میان اعضای انجمن آثار ملی حک شده است. با این وجود، دست‌کم در خصوص ساخت آرامگاه فردوسی، اثر او از سایر اعضای این انجمن بیشتر بود.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

"رادیو تراژدی" مدت‌ها پیش در اولین شماره‌هایش، پادکست پر و پیمانی درباره ارباب کیخسرو منتشر کرده بود. آن شماره‌ تراژدی را اینجا منتشر می‌کنیم. بشنوید و بشنوانید!


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

گویا بعد از اقدام مالک "حسینیه کوچه سلسبیل" به شروع عملیات ساختمانی و حذف شیروانی بنا، شهرداری از ادامه این عملیات ساختمانی جلوگیری کرده است.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️ استاد جلال خالقی مطلق درباره یک مناقشه تاریخی می‌گوید: فردوسی چه دین و مذهبی داشت؟

پ.ن: استاد خالقی مطلق، بیش از پنجاه سال از عمر خود را صرف مطالعه و پژوهش در زمینه شاهنامه کرده‌ و از او به عنوان یکی از تاثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخِ زبان و ادب فارسی یاد می‌شود.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️ گنجینه‌های پنهان مشهد

خانه تاریخی یزدان‌پرست که حالا توی این وضع و اوضاع رها شده، همسایه دیوار به دیوار خانه داروغه است، اما انگار اراده‌هایی هست که این گنجینه‌های ارزشمند لابه‌لای بافت تاریخی مشهد گم‌وگور بمانند. بر اساس یکی از جستجوها، دست‌کم ۴۰۰ بنای واجد ارزش در محدوده این بافت وجود دارد.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

این میدان مشهد را می‌شناسید؟

پایه مجسمه وسط میدان را که می‌بینید، چه چیزی جلب‌توجه می‌کند؟ می‌شود رد و نشانی از سازنده‌اش یافت؟


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

همانطور که برخی دوستان پاسخ دادند، نام این میدان تا قبل از انقلاب "میدان شاه" بوده. البته به‌واسطه وجود مجسمه رضاشاه در میان این میدان، عامه مردم به آن "مجسمه" (و نه حتی "میدان مجسمه") می‌گفتند. با وقوع انقلاب و پایین‌ کشیده‌شدن مجسمه توسط جمعی از انقلابی‌ها، پس از چندی این میدان به "شهدا" تغییر نام داده شد.

چند نکته:
🔸️ جانمایی مجسمه به‌صورتی بوده که دید و منظر بالاخیابان به حرم مطهر را مخدوش نکند.
🔸️ اوج درگیری‌ها در حوالی مجسمه، نهم و دهم دی ماه ۱۳۵۷ رخ داد. صبح دهم مردم مشهد با جنازه‌‌‌ای مواجه شدند که یونیفرم نظامی‌ به تن داشت و از پایه مجسمه آویخته شده بود.
🔸️ همه‌ساله در روز هفدهم دی ماه، برابر با سالروز کشف حجاب رضاخانی، جمعی از زنان متجدد شهر در برنامه‌ای دولتی دسته‌گل‌هایی را به پای این مجسمه می‌ریختند. این مراسم در سال ۱۳۵۶ منجر به راهپیمایی و درگیری‌هایی در سطح شهر شد. در آن سال، جمعی از زنان مذهبی مشهد، تجمعی را از تکیه نخودبریزهای خیابان تهران آغاز کرده و به سمت میدان شاه آمدند؛ تجمعی که منجر به دستگیری جمعی از آنان شد.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️ ورگُم اگِر که از غم تو دل چِطو مِرِه...

متاسفانه در روزهای اخیر از درگذشت "حاج خلیل ثانوی"، باسابقه‌ترین قناد شهر مشهد باخبر شدیم. ایشان کار شیرینی‌پزی را از نوجوانی در قنادی لاله‌زار خیابان ارگ آموخته و اواسط دهه سی قنادی پارس را در خیابان خاکی (آخوند خراسانی) راه انداخته بود‌. برای ایشان رحمت و مغفرت الهی مسئلت داریم.


🔸️ به لطف و پیگیری خانواده ایشان، توانستیم در طول یک سال اخیر روایت زندگی این چهره قدیمی را در ۹ جلسه به صورت تصویری ضبط کنیم.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

یک پانورامای خوب از میدان شاه و مجسمه‌اش. ساختمان سمت چپِ تصویر رو شناختین؟


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

یک عکس کمتردیده شده؛ رنگی شده‌ای از میدان شاه و مجسمه‌اش

پ.ن: جهت مجسمه و میدان نشان می‌دهد که این عکس دقیقاً از زاویه‌ مقابل عکس اول گرفته شده است.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️ یک تصویر هم از آخر و عاقبت مجسمه ببینیم. این نماد هم به سرنوشت همه نمادهای سیاسی دچار شد و در سال ۵۷ در آتش انقلاب مردم سوخت.

پ.ن: البته پایه مجسمه به‌طرز عجیبی تخریب‌پذیر نبود و به‌ناچار تا سال‌ها در محل خودش باقی ماند. مشهدی‌ها خاطرات جالبی از تلاش مدیریت شهری برای تخریب این پایه دارند.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh

🔸️ تخریبش سه، چهار سال طول کشید!
روایت یکی از مخاطبین کانال درباره سرنوشت پایه مجسمه رضاشاه

* یکی از مخاطبین کانال در شرح تصاویر میدان مجسمه نوشته‌اند: زمانی که من دبیرستان دکتر شریعتی (شاهرضا) می‌رفتم، دور پایه میدون حصار و‌ پارچه کشیده بودن و هر روز در حال کندن این پایه بودند. شاید تخریبش بیش از سه، چهار سال طول کشید.


گروه مشهدگردی چهارباغ
@charbagh