جامعه و فرهنگ
408 subscribers
354 photos
137 videos
24 files
739 links
Download Telegram
جنبش هاي اجتماعي

http://telegram.me/chamk


قسمت دوم:
بلومر معتقد است كه سه نوع عمده از جنبش ها را مي توان از يكديگر تفكيك نمود:

١- جنبش هاي اجتماعي عام يا عمومي: كه قادرند گروه هاي مختلف اجتماعي از طبقات گوناگون را گرداگرد مسائل خاص اجتماعي جمع نمايد و نقطه نظرات مشتركي را دنبال كند. به طبقه و گروه خاصي منحصر نيست و گروه ها و قشرهاي مختلفي مي توانند در آن نقش داشته باشند.

٢- جنبش هاي اجتماعي خاص:
كه اولا در يك منطقه ي معيني اتفاق مي افتند. ثانيا، برابر گروههاي خاص ديگري قرار مي گيرند.
٣- جنبش هاي اجتماعي نمايشي( تظاهري )
جنبش هاي هنري، ديني، ورزشي يا مدگرايي را مي توان در اين دسته جاي داد. تفاوت اين جنبش ها با رفتارهاي جمعي در اين است كه اين جنبش ها سمبليك و نمادي هستند و بر أساس سازمان شخصي عمل مي كنند. لذا فاقد واكنش گردگشتي اند. در اين جنبش كنش پيوسته است و آگاهانه و مسؤلانه براي انجام كاري برنامه ريزي مي شود.
مهمترين ويژگي نهضت ها و جنبش هاي اجتماعي مبتني بودن آنها بر كنش نمادي از نوع كنش پيوسته و برنامه ريزي آگاهانه براي تحقق أهدافي خاص است. اين خصوصيات مهمترين وجه تمايز رفتارهاي جمعي و جنبش هاي اجتماعي به شمار مي روند.
منبع: دكتر تنهايي ١٣٩٤ ص٢٨٢.

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
.
سخن فيلسوفان در باب صلح و دوستي


http://telegram.me/chamk


آگوستين:
اگر دو دوست از تو بخواهند كه در باره
نزاع و دعوا قضاوت كنيد، قبول نكنيد،
زيرا شما يكي از آنها را از دست خواهيد داد، اما اگر دو غريبه همين تقاضا را از شما بكنند، قبول فرماييد چون شما يك دوست به دست خواهيد آورد.

ايمانوئل كانت:
صلح دائمي تنها در قبرستان پيدا
مي شود.


http://telegram.me/chamk

كانت:
اگر مردم از فقدان دوستي شكايت كنند دليل اين فقدان اين است كه خود آنها قلبي صميمي و عاطفه ي دوستانه ندارند.

نيچه:
آيا برده هستيد؟ پس دوست نتواني بود
آيا خودكامه هستي؟ پس دوستي نتواني داشت.

آكويناس :
چيزهايي را كه دوست داريم به ما
مي گويند كه ما چه هستيم.

مايستر اكهارت:
چيزي كه خدا از انسان مي خواهد يك
قلب صلح طلب است.

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه




http://telegram.me/chamk
.
http://telegram.me/chamk

مادر کودکش را شیر میدهد
و کودک از نور چشم مادر خواندن و نوشتن می آموزد
وقتی کمی بزرگتر شد کیف مادر را خالی میکند
تا بسته ای سیگاری بخرد
بر استخوانهای لاغر و کم خون مادر راه میرود
تا از دانشگاه فارغ التحصیل شود
وقتی برای خودش مردی شد
پا روی پا می اندازد
و در یکی از کافه تریاهای روشنفکران
کنفرانس مطبوعاتی ترتیب میدهد و میگوید:
" عقل زن کامل نیست"
و به افتخار این سخن
مگس ها و گارسون ها کف طولانی می زنند....
سعاد الصباح/شاعر کویتی)

http://telegram.me/chamk
جنبش هاي اجتماعي

http://telegram.me/chamk

قسمت سوم

سازو كار پويايي شناسي جنبش ها:

جنبش هاي اجتماعي از بدو شروع تا نهايت تكوين پنج مكانيزم را تجربه
مي كنند كه هر يك از آنها يك مرحله از فرايند تكوين جنبش محسوب مي شود.

١- انگيزش اجتماعي:
هر جنبشي نيازمند طرح مطالب و مسائل اجتماعي است تا مقدمات و زمينه هاي نارضايتي إيجاد شود.

٢- همبستگي يا روح گروهي:
براي إيجاد كنش پيوسته و مشترك نهضت ناگزير از تشكيل واحدهاي كوچك، غير متمركز و مبتني بر روابط غير رسمي است تا بتواند توده ي پراكنده ي مردم را كه عمدتا در حد رفتار عامه عمل مي كند در قالب ميتينگ هاي عمومي برانگيزد و آنها را به گروه هاي به هم پيوسته و متحد تبديل كند تا در برابر مسائل مختلف باز خوردي نمادي مسؤليت عاطفي حاصل شود.

٣- روحيه يا دلگرمي جمعي:
در اين مرحله لازم است جنبش اجتماعي نوعي از گرايش هاي جمعي يا اعتقادات مكتبي را در جهت معتقد كردن افراد به جنبش در خود رشد دهد تا به كمك اين احساسات گروههاي كوچك بتوانند در برابر پراكندگي خطرات و ناملايمات خود را همچنان متحد نگاه دارند.

٤- ايدئولوژي يا آرمان شناسي :
پس از مرحله ي سوم، جنبش بايد قادر باشد گرايش هاي متحد كننده و مكتبي خود را در قالب باورها و ارزش هاي جمعي و اسطوره اي كه بر كليه ي قشرهاي مردم قدرت نفوذ و هدايت گري دارد به ايدئولوژي راهبر و جهت بخش تبديل نمايد تا قوت رواني و توجيه فلسفي هر گونه إيثار در مردم إيجاد شود. ايدئولوژي موجب مي شود تا حركت از پراكندگي به پيوستگي ميل كند و اختلافات و تغايرات به نفع إجماع و همبستگي عقب نشيني كند.

٥- تاكتيك هاي عملياتي:
هر نظريه ي ايدئولوژيك زماني پيروز مي شود كه راه هاي عملي خاصي را براي رسيدن به أهداف در برنامه هاي كوتاه مدت و بلند مدت مشخص كرده باشد. پي در پي بودن و و انجام درست و نماياندن هر يك از اين مراحل شرط لازم و كافي پيروزي هر جنبش و نهضت اجتماعي است.
منبع: تنهايي، ١٣٩٤: ٢٨٤.

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
.
سخن فيلسوفان در باب اخلاق
و خصايل أخلاقي

http://telegram.me/chamk

ميشل فوكو:
فرق ما با ديوانه ها در اين است كه ما در اكثريت هستيم.

فرانسيس بيكن:
كسي كه به فكر انتقام است مدام
زخم هاي كهنه اش را تازه مي كند.

ژان پل سارتر:
فقط كسي كه پارو نمي زند، وقت كافي دارد قايق را به نابودي بكشد.

http://telegram.me/chamk

آلبرت كامو:
منتظر آخرين حكم و قضاوت نباشيد چون آن هر روز اتفاق مي افتد.

آگوستين:
غرور بود كه فرشته را به شيطان تبديل كرد، فروتني است كه انسان را به يك فرشته تبديل مي كند.

توماس هاكسلي:
در مقابل واقعيت مثل بچه كوچك بنشينيد.

اسكينر:
اخلاق مرزهاي جغرافيايي و
تبعيض هاي نژادي را نمي شناسد.

http://telegram.me/chamk

آكويناس:
هر چيزي كه دشوار است ارزشمند است.

رنه دكارت:
براي اين كه بدانيد مردم واقعاً چه فكر مي كنند به اعمال آنها نگاه كنيد نه به أقوال شان.

آدموند براك:
تنها چيز لازم براي پيروزي شر آن است كه آدم هاي خوب بي كار باشند.

كانت:
آنچه كه حق است را انجام دهيد، ولو
اينكه جهان شما را نابود كند.

ويتگنشتاين:
خرسند شدن به موقعيت هايتان به اندازه قدم برداشتن در زمين برفي خطرناك است.

أرسطو:
برخي مشاغل وجود دارند كه محال است انسان در آنها پاكدامن باشد.

پاسكال:
اگر شما إفرادي داريد كه از شما تعريف مي كنند، پس در باره ي
خودتان صحبت نكنيد.

آگوستين:
رياضت كامل آسان تر است از عتدال كامل است.

اسپينوزا:
مرد آزاد به هيچ چيزي كمتر از مرگ
نمي انديشد.

پروتاگوراس:
با رضايت از انجام كار نيك استراحت كنيد و اجازه دهيد ديگران هر طور كه مي خواهند در باره ي شما صحبت كنند.

نوام چامسكي:
ما نبايد به دنبال قهرمانان باشيم،
بلكه بايد به دنبال انديشه هاي خوب باشيم.

نيچه:
آن كه مي خواهد پرواز را بياموزد، نخست بايد ايستادن، راه رفتن، دويدن و بالا رفتن آموزد، پرواز را با پرواز آغاز نمي كنند.

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
.
طبيعت پاك= زندگي سالم http://telegram.me/chamk
زنگ بيداري:
با احمقها بحث نکنید، آنهااول شما را تاسطح خودشان پایین میکشند، بعد باتجربۀ یک عمرزندگی در آن سطح، شماراشکست میدهند. مارک تواین
سنت

http://telegram.me/chamk

قسمت اول:
جامعه شناسانی که به مسایل توسعه ی اقتصادی و سیاسی می پردازند از دو اصطلاح سنت و تجدد(مدرنیته)زیاد استفاده می کنند.معمولا"جامعه های سنتی"از گذر ویژگی هایی که در مناسبت شان اتفاق نظر هست با "جامعه های مدرن"مقابله داده می شوند.همه قبول دارند ک میزان بهره وری کار در آلمان بسیار بالاتر از بهره وری کار در فلان قبیله ی آمازونی است.از لحاظ ماهیت ارتباط نمادی ممکن است چنین مطرح شود که جامعه های سنتی بدون خط ونوشتار هستند,در حالی که در جامعه های مدرن علاوه بر نوشتار که خیلی رایج است وسایل ارتباط جمعی مثل نشریات و رسانه های صوتی و تصویری گردش سریع ایده ها ونیز اطلاعات خیلی ساده وروزمره را تسهیل می کنند.متأسفانه حضور یا غیبت (به دلیل کثرت خطها:ایده نگاری,هیروگلیف,حروف)معیار خالی از ابهامی نیست زیرا بسیاری از جامعه های دارای خط و نوشتار "غیر مدرن"هستند

.مقابله ی سنت و تجدد،وقتی بخواهیم سنت را صرف نظر از ویژگی های دوگانه های که برشمرده ایم تعیین کنیم،بسیاری از کاربردش را از دست می دهدزیرا جامعه های مدرن جامعه های مصنوعی و فاسد ارزیابی می شوندو جامعه هایی که بیشتر وجود داشته اند جامعه هایی به طبیعت نزدیکتر لذا عادلانه تر از جامعه های مدرن به حساب می آیند.انباشت سرمایه در آنها ضعیف سطح مصرف در حد معیشت است وفاصله ی ثروتمندان و تهیدستان خیلی زیاد نیست.اگر در یک قبیله ی آمازونی که می توان سنتی اش نامید وضع چنین باشد،در مصر دوران فراعنه،در عین حال ک مدرن نیست،جامعه بسیار نابرابر است .همین طور،در مقایسه با جامعه های الیگارشی ما(که نخبگان در قدرت می توانند نسل به نسل تسلط شان را باز تولید کنند)جامعه های پیش از دوران مدرن دموکراتیک تر به نظر می رسند.اما اگر قبیله ی آمازونی را بتوان دموکراتیک نامید مصر باستان بابل که جامعه های مدرن هم نیستند کمتر ازایالات متحد امریکا یا فرانسه ی معاصر دموکراتیک هستند.تضاد سنت وتجدد چندان معنادار نیس زیرا گروه جامعه های سنتی "یورورو"روم وآتن را نمی توان در یک تعریف جمع کرد.
بلاخره،مفهوم جامعه ی سنتی چنانچه بخواهیم آن را مرحله ایی مشخص و همگن در نظر بگیریم ک همه ی جامعه ها در مسیر خود به سوی مدرنیته لاجرم از آن عبور می کنند،اعتبارش را به کلی از دست می دهد.در واقع ذیل این نام گذاری واحد،صورت های اجتماعی عمیقا متفاوت مشاهده می شوند.میان جامعه های ابتدایی از یک سو ونینوا،بابل،روم و امپراتوری مقدس رومی-ژرمنی از سوی دیگر چه وجه مشترکی وجود دارد؟روسو به خوبی متوجه شده بود پیش از پیدایش جامعه های مدرن غربی،در تاریخ جامعه های انسانی با استقرارمالکیت خصوصی واقعه ی غیر منتظره ایی رخ داده است ولی نگفته است همه ی جامعه ها در مقطعی مشخص از تاریخ آن را تجربه کرده اند.در هر حال،جامعه های ابتدایی خیلی بیشتر از آنکه صورت های مدرن سازمان اجتماعی و اقتصادی با ویژگیهای بالا بودن بهره وری کاروگستردگی روابط اجتماعی پدیدار شوند،از بين
رفته بودند.بعلاوه در میان امپراتوری های سنتی هم که می توانستند جمعیت های بسیار نامتجانس را زیر لوای یک قدرت متمرکز به اطاعت وادارند تفاهوت ها از لحاظ ادراک این قدرت ومشروعیتش بسیار بارز است .

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
سخن فيلسوفان در باب تاريخ

http://telegram.me/chamk


هگل:
آنچه تجربه و تاريخ به ما مي آموزد
اين است كه ملت ها و دولت ها هرگز چيزي از تاريخ ياد نگرفته اند يا بر
أساس درسي كه از آن گرفته اند عمل نمي كنند.

شلينگ:
تاريخ حماسه اي است كه در ذهن خدا پرداخته مي شود

هگل:
تاريخ جهان پيشرفت آگاهي از آزادي است.

ديلتاي:
انسان تنها در تاريخ خودش را
مي شناسد.

http://telegram.me/chamk

هگل:
دنياي شرقي تا امروز تنها مي داند
كه يك نفر آزاد است، دنياي يوناني و رومي مي داند كه برخي آزادند و دنياي آلماني مي داند كه همه آزادند.
بنابراين اولين شكل سياسي كه در تاريخ مشاهده مي كنيم استبداد،
دومين دموكراسي و سومين رژيم سلطنتي است.

ماركس:
مطلقا غير ممكن است فراتر از قوانين طبيعت برويم، آنچه در تاريخ تغيير
مي كند شكل اين قوانين است.

وكايد:
تاريخ يعني حال در قالب گذشته.

كواين:
خون به تنهايي چرخ هاي تاريخ را به حركت در مي آورد.

جورج باركلي:
تاريخ بيشتر از اشتباهات انسان به ما
مي گويد.

اسپينوزا:
تاريخ به ما مي آموزد كه صلح نتيجه ي خلع سلاح نيست بلكه بلكه خلع سلاح نتيجه ي صلح است.

فريدريك جيمسون:
مطمئن ترين راه براي فهم مفهوم پست
مدرنيسم، تلاش براي فكر كردن به آن به شيوه ي تاريخي است، آن هم در زمانه اي كه در وهله ي نخست تاريخي انديشيدن فراموش شده است.

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
سنت

http://telegram.me/chamk
قسمت دوم

امپراتوری روم به نام قانون سلطه اش را اعمال می کرد که از لحاظ ماهیت مشروعیت قدرت وجه مشتركي با امپراتوری بابلیها نداشت.آنچه اجازه می دهد این جامعه های متفاوت را در یک مقوله جمع کردحضور وجه مشترک نیست بلکه غیبت پاره ایی از ویژگی هااست که به جامعه های مدرن نسبت می دهند،مثل بالا بودن میزان بهره وری کار وشدت و فراوانی ارتباطات و مبادلات میان اشخاص به عبارت دیگر،مفهوم جامعه ی سنتی از نوع واحدی جامعه تشکیل
شده است تا به کمک آن بتوان سهولت جامعه های متمایز را که به این تعلق ندارندشناسایی کرد.
با این وصف اگر مفهوم جامعه ی سنتی چندان معنادار نیست،در عوض مفهوم سنت یک یا چند معنادارد که تحلیل آن برا جامعه شناسان خالی از فایده نیست.می توان تعداد کثیری از رفتارهای اجتماعی را که ممکن است در جامعه های بسیار متفاوت و احیانا در مدرن ترین جامعه ها مشاهده شوندسنتی نامید.هر بار که ما به یک شیوه ی بودن،عمل کردن یا احساس جردن تن می دهیم یا تمکین می کنیم به این بهانه که "همیشه همین طور بوده است"می توان از سنت سخن گفت""رسم نیاکان"و"به فرموده ی استاد"بیانگر این تمکین یا اطاعت از اقتدارگذشته است.سنت معمولا به صورت قبول ضمنی و به اصطلاح انعکاسی در می آید.مثلا وقتی یک فرد انگلیسی رانندگی یاد میگیرد اتومبیلش را در سمت چپ جاده می راند ویا ماسر سفره کارد را سمت راست و چنگال را سمت چپ بشقاب می گذاریم،اما این دومثال هم سنگ نیستند اگر یک جوان انگلیسی هوس کند در جاده های فرانسه هم درسمت چپ براند مأمور راهنمایی او را به راندن در سمت راست جاده هدایت میکند و جریمه ی قانونی رانندگی در سمت چپ را به او یاد آوری خواهد کرد ;در حالیکه اگر سرسفره چنگال راسمت راست و کارد را سمت چپ بشقاب بگذاریم این رفتار خلاف عرف ب مداخله ی پلیس و قاضی منجر نخواهدشد ودر نهایت در قضاوت حاضران ،اگر متوجه رفتارمان بشوند،فردی مبادی آداب نخواهیم بود.
با تأمل در تفاوت هایی که عرف را از رسم یا سنت متمایز می کنند ملاحضه می کنیم که برای دفاع از عرف پیگرد قانونی وجود ندارد ولی مراعات رسم یا سنت ،اجباری وبا ضمانت اجرا همراه است.عمل کردن مطابق با عرف،به اخلاق و حسن رفتار مربوط است.اگر لباسی با رنگ های زننده بپوشیم خواهند گفت سلیقه ندارم واگر به پرسشی نا بهنگام با تندی پاسخ دهم خواهند گفت بی نزاکتم.مطابقت میان رفتار من و انتظارات اجتماعی با دونوع ضمانت اجرا تأمین می شود:ضمانت اجراهای متناظر با تخلف از قواعد ذوق و سلیقه وضمانت اجراهای مربوط به نقض قواعد حسن رفتار.اما در هر دو حالت ،حتی اگر محکومیت به یک شدت نیست و ضمانت اجراها یکسان نیستند......

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
سخن فيلسوفان در باب حقيقت

http://telegram.me/chamk

لایب نیتس:
جایی که حد و مرز وجود ندارد کمال کاملا" نامحدود است.

هگل:
حقیقت در فلسفه به معنای مطابقت مفهوم با واقعیت خارجی است.

والتر بنیامین:
هنر منتقد بطور خلاصه این است:
ابداع شعارها بدون فاش کردن معانی.

هگل:
حقیقت روی لب آدم های مرده می نشیند.

ژان ژاک روسو:
می توان حقیقتی را دوست نداشت،اما نمی توان منکر آن شد.

نوآم چامسکی:
این مسئولیت روشنفکران است که از حقیقت صحبت کنند و دروغ ها را افشا نمایند.

لایب نیتس:
جایی که حد و مرز وجود ندارد کمال کاملا" نامحدود است.

هگل:
حقیقت در فلسفه به معنای مطابقت مفهوم با واقعیت خارجی است.

والتر بنیامین:
هنر منتقد بطور خلاصه این است:
ابداع شعارها بدون فاش کردن معانی.

هگل:
حقیقت روی لب آدم های مرده می نشیند.

ژان ژاک روسو:
می توان حقیقتی را دوست نداشت،اما نمی توان منکر آن شد.

نوآم چامسکی:
این مسئولیت روشنفکران است که از حقیقت صحبت کنند و دروغ ها را افشا نمایند.
كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
جامعه ي سالم

http://telegram.me/chamk

ساختمان يك جامعه ي سالم چگونه است؟
جامعه اي سالم است كه در آن هيچ انساني وسيله اي براي تحقق سازمان يافته ي مقاصد نابارورانه ي ديگران نبوده و نتيجه ي كوشش هر فرد نتيجه انتخاب آگاهانه ي خود او باشد. فعاليت هاي اقتصادي، سياسي و فرهنگي اين جامعه در سمت و سوي رشد و پرورش انسان صرف شود. در جامعه ي سالم اعمال افراد و سازمان هاي اجتماعي بنابر همين شاخص باروري جهت گيري مي شوند. جامعه سالم مسؤليت مشترك و همبستگي ميان انسان ها را افزايش داده و آنان را به سوي برقراري رابطه اي بر پايه ي عشق و محبت و همدلي سازمان يافته سوق مي دهد، تنها در چنين جامعه اي است كه خود هاي پنهان به شكوفايي و بهره وري رسيده و انسان امكان إبراز نيازهاي دروني خود را در قالب هنر و ديگر آئين هاي جمعي و مشترك مي يابند.
باوري عاشقانه تنها شرط ساخت جامعه ي سالم است، كه مي تواند بر پايه ي شكستن تمركز قدرت و ثروت و يگانگي با جهان هستي هموار شود.
انسان در جامعه ي بيگانه وقتي داراي منزلتي ارزشمند است كه بيشتر داشته باشد، بيشتر مصرف كند، بيشتر بخرد، بيشتر مال و مقام و سمت و مدرك و سند كسب و جمع كند، در صورتي كه گوهر طبيعي آدم با عشق، عاطفه، و مسؤليت آميخته شده است.
انسان با عشق به خود، به همنوع خود، به طبيعت، يا به خدا و يگانگي با آنها انسان شد، و توانست تكامل پيدا كند.
منبع: مدرنيته ي در گذار؛ دكتر تنهايي

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
والدين ملاحظه فرماييد. فضاي مجازي كودكان. http://telegram.me/chamk
سخن فيلسوفان در باب حقيقت 2

http://telegram.me/chamk


توماس جفرسون:
جهل بر خطا ارجحیت دارد چون جهل به حقیقت نزدیک تر از خطاست.

فردریش نیچه:
انسان باید مخدوم حقیقت و معرفت باشد، نه خادم آنها.

افلاطون:
هنرمند مقلد تصاویر و از حقیقت خیلی دور است.

جان استوارت میل:
این حرف که حقیقت همیشه بر خرافه غلبه میکند یکی از دروغ های شیرینی است که آدمیان یکی پس از دیگری تکرار می کنند.

دنیس دیدرو:
جملات قصار میخ های تیزی هستند که حقیقت را بر ذهن ما فرو می کنند.


كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
از خود بيگانگي يعني چي؟

http://telegram.me/chamk

قسمت اول:

در لغت "Alienation" یعنی جدائی چیزی از چیز دیگر. در اصطلاح "از خود بیگانگی" عبارت است از: چیزی که انسان آن را خلق کرده یا جزء خصایص انسان است به طریقی از او دور شود، در این حالت با موقعیتی روبرو هستیم که آن را می­توان بیگانگی نامید.[1] به‌عبارت دیگر؛ از هم گسیختگی بستگی‌های متقابل طبیعی میان مردم و نیز بین مردم و آنچه که تولید می­کنند. این مفهوم جایگاه اساسی در نظریه کارل مارکس دارد، در تئوری مارکس "از خود بیگانگی" برای این رخ می­دهد که سرمایه­داری نظام طبقاتی دوگانه­ای را به ارمغان آورده که در آن، شماری از سرمایه­داران مالکیت فراگرد تولید، فرآورده­های ­تولیدی و زمان کار کسانی را که برای آن‌ها کار می­کنند، به‌دست دارند. در جامعه سرمایه­داری، انسان‌ها به‌جای آنکه به‌گونه طبیعی برای خودشان تولید کنند، به‌صورت غیرطبیعی برای گروه کوچکی از سرمایه­داران تولید می­کنند.[2] بنابراین از خود بیگانگی فرایندی است که به‌واسطه آن اعضای طبقه کارگر خود را چیزی بیش از کالایی در مجموعه کلی اشیاء نمی­بینند.[3]

تاریخچه از خودبیگانگی
اندیشه­های ژاک روسو (Jean Jacques Rousseau: 1712-1778) در رساله­ای درباره نابرابری، نخستین سرچشمه مفهوم از خود بیگانگی می­باشد. تصویر زنده­ای که او از خوبی طبیعی انسان و فاسد شدنش توسط جامعه به تصویر کشیده است، تأکید او بر برابری­ای که طبیعت در میان انسان­ها برقرار کرده است و آن نابرابری­ای که انسان­ها ایجاد کرده­اند و وحشتی که او از تأثیر تباه­کننده جامعه بر طبیعت بشری داشت، همگی اینها در مورد وضع نابه‌سامان انسان باعث برانگیختن نظرهای انتقادی شده بود.[4]
کارل مارکس (Karl Heinrich Marx: 1818-1883)، نیز نخستین‌بار در خلال مطالعاتش در مورد آراء هگل به این عقیده برخورد کرده بود. به‌طور خاص، مارکس تحت تأثیر نقد فوئرباخ از عقاید دینی هگل قرار گرفته بود. به نظر فوئرباخ، دین خصایص و قدرت‌های ویژه­ای مانند بخشندگی و ترحم و دانش و قدرت خلق کردن را به موجودی برتر، یعنی خدا نسبت می­دهد. در حقیقت، فوئرباخ معتقد بود که این خصلت‌ها کمال خصایص و قدرت‌های خود انسان است، خصایصی که از انسان جدا شده و از او بیگانه شده و به خدایی افسانه­ای نسبت داده شده است. به نظر مارکس فرآیند بیگانگی مشابهی در قلمرو کار انسان در نظام سرمایه­داری به وقوع می­پیوندد.[5]

مفهوم از خود بیگانگی در اندیشه مارکس
مارکس تاریخ نوع بشر را جنبه­ای دوگانه می­داند، یعنی از یک‌سو، تاریخ، نظارت انسان بر طبیعت است و از سوی دیگر، تاریخ، از خود بیگانگی هرچه بیشتر انسان است؛ در نتیجه از خود بیگانگی به وضعی اطلاق می­شود که در آن، انسان­ها تحت چیرگی نیروهای خودآفریده­شان قرار می­گیرند و این نیروها به‌عنوان قدرت­های بیگانه در برابرشان می­ایستند. این مفهوم در کانون نوشته­های نخستین مارکس، جای دارد و در نوشته­های بعدی­اش نیز البته دیگر نه به‌عنوان یک قضیه فلسفی بلکه به‌عنوان یک پدیده اجتماعی، همچنان جای مهمی را به‌خود اختصاص می­دهد. به عقیده مارکس، همه نهادهای عمده جامعه سرمایه­داری، از دین و دولت گرفته تا اقتصاد سیاسی، دچار از خود بیگانگی‌اند. این جنبه­های از خود بیگانگی، وابسته به یکدیگرند.[6]
مارکس فرایند از خود بیگانگی را این‌گونه توضیح می­دهد: هرچه کارگر ثروت بیشتری تولید می­کند و محصولاتش از لحاظ قدرت و مقدار بیشتر می­شود، فقیرتر می­گردد. هرچه کارگر کالای بیشتری می­آفریند، خود به کالای ارزان­تری تبدیل می­شود. به این معنا که محصول کار، در مقابل کارگر به‌عنوان چیزی بیگانه و قدرتی مستقل از تولیدکننده قد علم می­کند. محصول کار، کاری است که در شیئی تجسم یافته، یعنی به ماده­ای تبدیل شده است. این، نتیجۀ "عینیت یافتن کار" است. عینیت یافتن، به‌صورت از دست دادن شیء، بندگی در برابر آن و تصاحب محصول به شکل جدایی یا بیگانگی با محصول پدیدار می­گردد.[7] عینیت یافتن به‌عنوان از دست دادن شیء تا آن حد است که از کارگر اشیایی ربوده می­شود که نه‌تنها برای زندگی‌اش بلکه برای کارش ضروری است. در حقیقت خود کار به شیء تبدیل می­شود که کارگر تنها با تلاش و یا وقفه­های بسیار نامنظم می­تواند آن را به‌دست آورد. تصاحب شیء به شکل بیگانگی با آن، تا آن حد است که کارگر هرچه بیشتر اشیا تولید می­کند، کمتر صاحب آن می­شود و بیشتر زیر نفوذ محصول خود یعنی سرمایه قرار می­گیرد. تمام این پیامدها از این واقعیت ریشه می­گیرد که رابطه کارگر با محصول کار خویش، رابطه­ با شیء بیگانه است، بر اساس این پیش‌فرض، هرچه کارگر از خود بیشتر در کار مایه گذارد، جهان بیگانه­ اشیایی که می­آفریند بر خودش و ضد خودش قدرتمندتر می‌گردد، و زندگی درونی­اش تهی­تر می‌گردد و اشیای کمتری از آنِ او می­شوند.[8]

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
از خود بيگانگي يعني چي؟

http://telegram.me/chamk

قسمت دوم:
به نظر ماركس جامعه ي سرمايه داري به دليل ماهيت ساختاري اش، چهار شكل كلي از بيگانگي رادر کارگران ایجاد می­کند، که همه آن‌ها در قلمرو کار می­توانند یافت شوند:
1) بیگانگی از محصول کار؛ کارگران از کالاهایی که تولید می­کنند بیگانه می­شوند. محصول کار کارگران، نه به خودشان، که به سرمایه­داران تعلق دارند و ایشان هر­کاری بخواهند با آن‌ها می­کنند. یعنی سرمایه­داران برای دستیابی به سود، این محصولات را به فروش می­رسانند. کالایی که کارگران تولید می­کنند از آنان بیگانه می­شود. آنان محصول تولیدی‌شان را دریافت نمی­کنند، بلکه در عوض دستمزد می­گیرند. [9]

2) بیگانگی از فرایند تولید؛ کارگران در نظام سرمایه­داری از فرایند تولید بیگانه­اند. آنان فعالانه در تولید شرکت نمی­کنند. به‌عبارت دیگر، آنان برای رفع نیازهای خود کار نمی­کنند، بلکه برای سرمایه­دار کار می­کنند. از این‌رو کار یکنواخت و ملال­آور کارگران، که آنان را ارضا نمی­کند و جز خستگی نتیجه­ای برایشان به همراه نمی­آورد، از عوامل بیگانگی آنان است.[10] کار برای کارگر امر بیرونی می­شود، یعنی جرئی از طبیعت او به‌شمار نمی­آید؛ در نتیجه او خود را با کار راضی نمی­بیند، بلکه خود را نفی می­کند. کار برای او اجباری است، فقط ابزاری برای تأمین نیازهای دیگر است.[11]

3) بیگانگی از خود؛ از آنجا که کارگران از فعالیت تولیدی و از کالای تولیدشده بیگانه می­شوند، از خود نیز بیگانه می­شوند. کارگران به‌دلیل تخصصی شدن کارها نمی­توانند مهارت­های خود را به‌طور کامل افزایش دهند. نتیجه این امر توده­ای از کارگران از خود بیگانه است، چرا که افراد منفرد، امکان اظهار کامل نظرات­شان را ندارند.[12] وجود نوعی آدمی، ویژگی معنوی او را، به وجودی بیگانه و به ابزاری در خدمت حیات فردی­اش تبدیل می­سازد و بدین­سان آدمی را از کالبد خود و نیز از طبیعت خارجی و ذات معنوی او یعنی وجود انسانی­اش بیگانه می­سازد.[13]

4) بیگانگی از دیگران؛ کارگران در نهایت، از همکاران خود و اجتماع بشری، یعنی از نوع انسان، نیز بیگانه می­شوند. فرض مارکس این بود که انسان اساساً برای دستیابی به آنچه که در طبیعت برای بقایش لازم است، خواهان و محتاج همکاری با دیگران است، در نظام سرمایه­داری، این همکاری مختل می­شود و در واقع، کارگران خود را جدا از دیگران، یا بدتر از آن، در رقابت با یکدیگر می­بینند. انزوا و رقابت در کارگران، در نظام سرمایه­داری موجب می­شود آنان از سایر کارگران بیگانه شوند.[14] کار بیگانه شده، با بیگانه ساختن آدمی از طبیعت و از خود یعنی از کارکردهای عملی و فعالیت حیاتی­اش،نوع انسان را از آدمی بیگانه می­سازد.[15]
به‌طور خلاصه مارکس معتقد بود اقتصاد سیاسی با نادیده گرفتن رابطه مستقیم میان کارگر و محصولاتش، بیگانگی ذاتی در سرشت کار را پنهان می­کند.[16] نظام سرمایه­داری بشر را از بالفعل کردن تمام قابلیت­های بالقوه خود و جامعه را از اعضایش بیگانه می­سازد. در این میان کمونیسم، نظامی است که پیوند غریزی انسان‌ها با یکدیگر را، که نظام سرمایه­داری آن را از میان برداشته است، مجدداً برقرار می­کند.

منابع:
[1]. گرب، ادوارد جامعه‌شناسی؛ نابرابری اجتماعی، محمد سیاهپوش و احمدرضا غروی‌زاد، تهران، معاصر، 1381، چاپ دوم، ص37.
[2]. ریتزر، جورج؛ نظریه­های جامعه‌شناسی در دوران معاصر، محسن ثلاثی، تهران، علمی، چاپ ششم، 1381، ص30.
[3]. کوهن، الوین استنفورد؛ تئوری‌های انقلاب، علیرضا طیب، تهران، قومس، 1381، چاپ سوم، ص105.
[4]. کوزر، لوئیس؛ زندگی و اندیشه بزرگان جامعه‌شناسی، محسن ثلاثی، تهران، علمی، 1380، چاپ نهم، ص110.
[5]. گرب، ادواردج؛ پیشین، ص37.
[6]. کوزر، لوئیس؛ پیشین، ص84.
[7]. مارکس، کارل؛ دست‌نوشته­های اقتصادی و فلسفی 1844، حسن مرتضوی، تهران، آگه، 1382، چاپ سوم، ص125.
[8]. همان، ص126.

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
كودك رها شده در كيسه ي زباله: ماهشهر. http://telegram.me/chamk
جامعه مدني Civil Society

http://telegram.me/chamk

نویسنده : قاسم كرباسيان
كلمات كليدي : جامعه مدني، جامعه، دولت، مشاركت سياسي، مدرنيته، ماقبل مدرنيته، دموكراسي

جامعه مدنی،‌ مجموعه‌ متشكل از افرادی است كه با اراده و انتخاب خود و مستقل از دولت، گروه‌ها و انجمن‌هایی را تشكیل می‌دهند و هدف از تأسیس این گروه‌ها، پیشبرد منافع و علایق و سلایق اعضاست.[1]
در مورد اینكه پیشینه جامعه مدنی چه بوده، این واژه اولین‌بار به چه معنایی به‌كار رفته و در طول تاریخ دارای چه تحولاتی بوده است، اختلافات بسیاری وجود دارد. برخی قدمت مفهوم جامعه مدنی را به آغازین‌روزهای تشكیل حكومت در جامعه انسانی كه بنابر قولی از زمان "نوح نبی"، بوده برمی‌گردانند.[2] گروهی دیگر، پیشینه این نوع از جامعه را 3000 هزار سال قبل از میلاد قلمداد كرده‌ و می‌گویند، اولین جوامع در میان جامعه شورایی سومری‌ها در بین‌النهرین با پیدایش اولین پولیس‌ها (دولت‌شهرها)، محقق گردید. بعضی دیگر افلاطون را اولین كسی می‌دانند، كه از جامعه مدنی یاد كرد و مدینه فاضله خود را به آن، نام‌گذاری كرد. گروهی نیز برای ارسطو چنین ابداعی را قائلند. در مقابل این نظریات، گروهی دیگر، جامعه مدنی را محصول دنیای مدرن بعد از سده‌های 12 و 13، دانسته و برآنند كه بین تمدن‌های باستانی (چه شرقی و چه غربی)، اساساً جامعه مدنی سابقه‌ای نداشته است.[3]
به هرحال تاریخ پیدایش دموكراسی لیبرال یا جامعه مدنی، در كشورهای غربی به درستی معلوم نیست؛ اما سده هیجدهم را می‌توان دوران مهمی در پیدایش دولت‌های دموكراتیك و جامعه مدنی دانست. دیدگاه گیتی‌گرا (Universalist) و لائیك (Secular) در سده هیجدهم كه دوران روشنگری بود، جهانی بودن حقوق بشر را مطرح كرد. حقوق بشر با انقلاب فرانسه به قلمرو مدنیت راه یافت و مفهوم شهروندی (با حقوق و مسؤلیت وابسته به آن)، اهمیت ویژه‌ای پیدا كرد.[4]
در نیمه دوم سده هیجدهم، تحولی در همانندپنداری جامعه مدنی با دولت، كه تا آن زمان مرسوم بود، به وجود آمد و تلقی جدیدی از جامعه مدنی كه آن را عرصه‌ای مستقل و مجزا از دولت می‌دید، در آثار تام پین، آدام اسمیت (1790-1723)، آدام فرگوسن و جان لاك (۱۷۰۴-۱۶۳۲)، جوانه زد و سرانجام توسط هگل (۱۷۷۰-۱۸۳۱Georg Wilhelm Friedrich Hegel )، فضای مفهومی جدیدی از جامعه مدنی به تفصیل بیان شد.
مفهوم جامعه مدنی در اوائل سده بیستم، بعد از آنكه در نیمه دوم سده نوزدهم از رونق و رواج افتاده بود، توسط "آنتونیو گرامشی" احیاء شد. وی در احیای این مفهوم، اندیشه هگلی را ترجیح داد. در اواخر دهه‌های 70 و 80، به همراه تحولات اروپای مركزی و اروپای شرقی، حیاتی تازه در مفهوم جامعه مدنی دمیده شد و جامعه مدنی به عنوان واكنشی در برابر تمامیت‌خواهی (توتالیتاریسم)، به‌ویژه تمامیت‌خواهی حكومت‌های سوسیالیستی، ظهور یافت.[5]
از دیگر صاحب‌نظران این عرصه كه به اظهار نظر در رابطه با جامعه مدنی پرداخته‌اند، می‌توان به توماس هابز (Thomas Hobbes: 1588-1679)، و کارل ماركس (Karl Marx: 1818-1883) اشاره كرد.[6]

تلقی‌ها از جامعه مدنی
مفهوم جامعه مدنی در اندیشه‌ سیاسی غرب با سیری از تحولات و تطورات روبرو بوده است. می‌توان تلقی‌های مختلفی كه از جامعه مدنی به لحاظ مفهومی ارائه شده است را در قالب دو محدوده زمانی، ماقبل مدرنیته و بعد از آن تقسیم‌بندی كرد و بدان پرداخت:
الف) مفهوم جامعه مدنی در دوران قبل از مدرنیته؛ ویژگی اصلی این تلقی آن است كه به هیچ‌روی، آن را مقابل دولت نمی‌شناسد؛ بلكه قوام جامعه مدنی به وجود دولت بوده و دولت، جزء اجتناب‌ناپذیر آن است. این معنا از جامعه مدنی در آثار جان لاك، روسو (Jean-Jacques Rousseau) و امانوئل كانت (۱۷۲۴-۱۸۰۴) كاملاً مشهود است.[7] این نوع برداشت نیز خود در سه دسته زیر جای می‌گیرد:
1. در اندیشه ارسطو، جامعه مدنی معادل با دولت یا جامعه سیاسی محسوب می‌شود و تمایزی میان دولت و جامعه مدنی وجود ندارد. در این معنا از جامعه مدنی، جامعه مدنی به معنای دولت، در برابر خانواده بوده و همان دولت‌شهری (polis) كه ارسطو در مقابل خانواده مطرح كرده و آن را نقطه كمال و غایت جوامع می‌دانست، خواهد بود.[8]

2. گروهی جامعه مدنی را مرادف با اجتماع انسانی‌ای دانسته‌اند، كه دارای دولت و حاكمیت قانون، می‌باشد و این اجتماع، بر اساس قرارداد میان انسان‌ها وضع شده است. این معنا از جامعه مدنی نیز، آن را به مفهوم دولت می‌داند؛ با این تفاوت كه در این معنا، جامعه مدنی در برابر جامعه طبیعی به‌كار می‌رود. بر اساس این برداشت از جامعه مدنی كه نظریه طرفداران قرارداد اجتماعی می‌باشد؛ از آنجایی كه انسان، حیوانی شهوانی است، زمانی كه بدون حاكمیت دولت و قانون قراردادی (كه وضع طبیعی زندگی است)، ادامه حیات دهد، تنازع، قتل و غارت، او را به‌شدت تهدید خواهد كرد؛

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk
جامعه ي مدني social society

http://telegram.me/chamk

قسمت دوم
بنابر اين به ناچار به خروج از وضع طبيعي و تشكيل جامعه اي كه در آن قوانين و توافقات قراردادی تدوین می‌شوند، روی می‌آورد. در پرتو این قراردادهای اجتماعی، دولت مقتدری ظهور می‌كند، كه وسیله‌ای برای كنترل سرشت و طبیعت سركش آدمیان خواهد بود.[9]

3. یكی دیگر از مفاهیمی كه جامعه مدنی در سیر تطور مفهومی‌اش به خود می‌گیرد، جامعه متمدّن است. جامعه مدنی در این معنا كه توسط "آدام فرگوسن" برای اولین‌بار ارائه شد، به معنای جامعه متمدّن در برابر جامعه ابتدایی، مورد شناسایی قرار می‌گیرد.
"فرگوسن" در كتاب "گفتاری درباره تاریخ جامعه مدنی"، حكومت‌های غربی را به دلیل اعتنا به مالكیت خصوصی و آزادی‌های فردی مبتنی بر آن، متمدن و مدنی می‌نامند و جوامع شرقی را به‌علت ماندن در مالكیت مشاع و اعمال سلطنت مطلقه پادشاهان و حكام، "جامعه بربر" و ابتدایی دانسته و قائل است، جوامع غربی كه مدنی به شمار می‌روند، همان جامعه مدنی، محسوب می‌شوند، در این تفسیر كه مدنیت و تمدن معاصر غرب، مفهوم و مصداق جامعه مدنی به‌شمار رفته است، همچنان جامعه مدنی به‌عنوان یك حوزه دولتی محسوب می‌شود و میان مفهوم جامعه مدنی با دولت، تفاوتی وجود ندارد.[10]

ب) مفهوم جامعه مدنی در دوران بعد از مدرنیسم؛ مهم‌ترین نظریات این دوره در مورد مفهوم جامعه مدنی كه آن را عرصه‌ای مستقل از دولت قلمداد كرده‌اند را می‌توان این‌گونه تقسیم‌بندی كرد:
1. جامعه مدنی، مجموعه‌ای اجتماعی است كه از تعداد زیادی گروه ساخته‌شده كه باهم درمی‌آمیزند؛ ولی یكی نشده و باهم، واحد همزیستی اجتماعی به‌وجود می‌آورند. براساس این نظریه، قوام جامعه مدنی به مشاركت اجتماعی و تقسیم كار است و هرجا در گروه‌های انسانی، دارای همزیستی و مشاركت به‌وجود آید، جامعه مدنی تشكیل می‌شود؛ و لو یك روستا باشد. این تفسیر همچنان كه دولت را مقوّم جامعه مدنی ندانسته، جامعه مدنی را مرادف با تمدن نمی‌شمارد؛ بلكه تمدن را ره‌آورد تشكیل جامعه مدنی می‌داند.[11]

2. جامعه مدنی به معنای نهاد واسط میان خانواده و دولت است. این نگرش كه در فلسفه "هگل" مطرح است، جامعه مدنی را حد واسط میان حوزه عمومی (دولت) و خصوصی (خانواده) می‌داند و آن را مرحله‌ای از دولت لیبرالی می‌داند، كه وظیفه و مسؤلیت پشتیبانی از حقوق فردی را به‌عهده می‌گیرد. در اندیشه هگل، جامعه مدنی در برابر خانواده و دولت قرار گرفته و به‌عنوان یك لحظه میان خانواده و دولت قرار می‌گیرد. در این تفكر فرد از خانواده به جامعه مدنی وارد شده و از آن به دولت می‌رسد و تكامل فرد هم در آن است.
از نظر هگل، خانواده قلمرو اعمال دیگرخواهانه است و در آن روابط انسانی مطلوبیت ذاتی داشته و هدف محسوب می‌شوند؛ نه اینكه هدف، رسیدن به اهداف خودخواهانه از طریق آن‌ها باشد. اما جامعه مدنی این فرصت را به افراد می‌دهد كه خود را به طور متمایز در نظر گیرند و موقتاً از اخلاق واقعی به نفع جزئیت و خودگروی چشم بپوشند؛ هرچند بازهم در این عرصه، عمومیت نیز وجود دارد و از این جهت كه فرد با دیگران پیوند می‌خورد و با كمك به دیگران به ارضاء می‌رسد، نوعی عمومیت تجربه می‌شود و تجربه‌ عمومی گسترش می‌یابد. افراد باید در سیر تكاملی خود، باید از غایات شخصی فراتر رفته و به علایق جمعی بپردازند.
البته در این تعریف، جامعه مدنی كاملاً در برابر دولت قرار نمی‌گیرد و این‌گونه نیست؛ كه جامعه مدنی هگلی صرفاً سازمان تشكل‌یافته از اصناف و گروه‌ها بوده و فاقد دولت باشد؛ بلكه جامعه مدنی او مشتمل بر دولتی است كه باید از منافع خصوصی افراد دفاع كند؛ كه این دولت، غیر از دولت آرمانی و عقلانی است. بنابراین دولت به یك‌معنا در جامعه مدنی هگلی وجود دارد، به معنای دیگر، دولت آرمانی و عقلانی، در برابر جامعه مدنی قرار می‌گیرد.

3. جامعه مدنی، حوزه روابط مادی و اقتصادی یا روابط زیربنایی و مجموعه روابط میان افراد و طبقات است، كه در خارج از حوزه روبنایی دولت قرار دارند. این تفسیر از جامعه مدنی كه در فلسفه "ماركس" به چشم ‌می‌خورد، برآن است كه جامعه مدنی، پایگاه طبیعی دولت است و ویژگی عمده آن فردیت، رقابت و منازعه است.[12]

4. جامعه مدنی به مفهوم نهادهای واسط میان مردم و دولت، آن را، مجموعه‌ای متشكل از افرادی كه با اراده و انتخاب خود و مستقل از دولت، گروه‌ها و انجمن‌هایی را تشكیل می‌دهند و مجموعه‌ای از نهادها و تشكل‌ها كه فارغ از دخالت قدرت سیاسی حاكم، وجود دارند، می‌داند. بنابراین نگرش، نهادهای جامعه مدنی در واقع سازمان‌هایی هستند، غیردولتی كه می‌توانند در قالب انجمن، باشگاه، اتحادیه، صنف، حزب، مؤسسات فرهنگی و سازمان‌های غیر دولتی ظاهر شوند.

كانال جامعه، فرهنگ و توسعه

http://telegram.me/chamk