شاهنامه اصلاً از کجا آمد؟
شاهنامه یک کتاب تاریخی نبود که فردوسی بنشیند از صفر بنویسد. بخش بزرگی از داستان‌های آن قرن‌ها پیش از فردوسی در فرهنگ ایران وجود داشتند؛ بعضی در سنت‌های شفاهی و پهلوانی و بعضی در نوشته‌های دورهٔ ساسانی و پس از آن. یکی از مهم‌ترین ریشه‌های این سنت، اثری پهلوی به نام خُدای‌نامه / Xwadāy-nāmag بوده که خودش امروز باقی نمانده است. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که نباید ساده بگوییم «فردوسی خدای‌نامه را جلویش گذاشت و ترجمه کرد»؛ رابطهٔ منابع ساسانی با شاهنامه چندمرحله‌ای و پیچیده‌تر است.

چیزی که خیلی مستقیم‌تر به فردوسی مربوط می‌شود، شاهنامهٔ ابومنصوری است. در سال ۳۴۶ قمری / ۹۵۷ میلادی، ابومنصور محمد بن عبدالرزاق در توس دستور داد روایت‌های تاریخ و داستان‌های شاهان ایران را گردآوری کنند و به نثر فارسی بنویسند. خود آن کتاب تقریباً از بین رفته و فقط مقدمه‌اش باقی مانده، اما بنا بر شواهد، همین اثر یکی از منابع اصلی فردوسی بوده است. برخی منابع میگویند فردوسی نسخه‌ای از همین شاهنامهٔ منثور را در اختیار داشت و کارش را بر اساس آن آغاز کرد.

پس دقیقی چه کاره بود؟
قبل از فردوسی، شاعری به نام دقیقی شروع کرده بود این روایت‌ها را به شعر درآورد، اما خیلی زود کشته شد و کارش نیمه‌تمام ماند. حدود هزار بیت از کار دقیقی باقی مانده بود؛ فردوسی همان ابیات را در بخش گشتاسپ و ظهور زرتشت داخل شاهنامهٔ خودش حفظ کرد. یعنی در شاهنامه‌ای که امروز می‌خوانیم واقعاً حدود هزار بیت وجود دارد که سراینده‌شان فردوسی نیست، بلکه دقیقی است.

فردوسی چه زمانی شاهنامه را نوشت؟
فردوسی احتمالاً حدود ۹۷۶–۹۷۷ میلادی کار جدی روی شاهنامه را آغاز کرد. یک صورت اولیه از اثر تا حدود ۹۹۴ میلادی آماده شده بود، اما او سال‌ها به کار، تکمیل و بازنگری آن ادامه داد و تاریخ پایان شاهنامه را خودش ۸ مارس ۱۰۱۰ میلادی ثبت کرده است. بنابراین صحبت از «سی سال» کار روی شاهنامه بی‌راه نیست؛ بر اساس تاریخ‌های موجود، پروژه‌ای بیش از سه دهه از زندگی او بوده است.
نکتهٔ مهم این است که هنر فردوسی فقط منظوم‌کردن یک کتاب نثر نیست. او روایت‌های قدیمی را انتخاب، سازمان‌دهی و به یک روایت عظیم پیوسته تبدیل کرده و شخصیت‌پردازی، گفت‌وگو، صحنه‌سازی، زبان حماسی و بسیاری از ظرافت‌های ادبی شاهنامه حاصل کار خود اوست. پژوهشگران حتی وقتی منابع قدیمیِ بعضی داستان‌ها را در اختیار دارند، به وفاداری فردوسی به اصل روایت از یک طرف و قدرتش در تبدیل آن به داستان منسجم از طرف دیگر اشاره می‌کنند.

اما «نسخه‌های شاهنامه» یعنی چه؟
هیچ نسخه‌ای که به خط خود فردوسی باشد باقی نمانده است.
قدیمی‌ترین نسخهٔ باقی‌مانده‌ای که امروز می‌شناسیم، نسخهٔ فلورانس است که در ۶۱۴ قمری / ۱۲۱۷ میلادی کتابت شده؛ یعنی حدود دویست سال بعد از فردوسی. تازه این نسخه هم کل شاهنامه نیست و فقط بخش نخست آن را دارد.
در این دویست سال و قرن‌های بعد، کاتبان شاهنامه را دوباره و دوباره با دست رونویسی می‌کردند. طبیعی است که در این فرایند:
یک کلمه عوض شود، بیتی حذف شود، بیت یا ابیاتی اضافه شود، یا کاتب چیزی را که فکر می‌کرد اشتباه است «اصلاح» کند.
حتی بعضی نسخه‌ها عمداً دستکاری شده‌اند. مثلاً شاهنامهٔ بایسنقری که در سال ۱۴۳۰ میلادی تکمیل شد، با مقایسهٔ چند شاهنامه تهیه شده بود، اما هدف سازندگانش فقط پیدا کردن متن اصیل فردوسی نبود؛ زبان را تغییر دادند و ابیاتی هم به متن افزودند و در نتیجه نسخه‌ای با بیش از ۵۸ هزار بیت پدید آمد.
برای همین امروز پژوهشگر نمی‌تواند بگوید «این نسخه همان شاهنامهٔ فردوسی است». باید نسخه‌های قدیمی را با هم مقایسه کند.
یکی از مهم‌ترین کارها در این زمینه تصحیح جلال خالقی‌مطلق است. او تعداد زیادی نسخهٔ قدیمی را بررسی کرد و نهایتاً ۱۶ نسخهٔ معتبرتر را برای تصحیح خود انتخاب کرد؛ حاصل کار، تصحیح انتقادی هشت‌جلدی شاهنامه شد.

ما امروز دست‌نویس فردوسی را نداریم؛ چیزی که می‌خوانیم متنی است که پژوهشگران با مقایسهٔ نسخه‌هایی که طی قرن‌ها از شاهنامه رونویسی شده‌اند، سعی کرده‌اند تا جای ممکن به شاهنامه‌ای که فردوسی سروده نزدیک کنند.

#شاهنامه_خوانی

تصاویری از نسخه های اولیه و دست نویس شاهنامه در موزه ها (عکس از کتاب شاهنامه دست نویس موزه فلورانس، به کوشش دکتر عزیزالله جوینی)

توضیح درباره نسخه های مختلف شاهنامه

شاهنامه به تصحیح سعید حمیدیان بر اساس چاپ مسکو (نسخه‌ای که من براتون از روش میخونم)

شاهنامه دکتر خالقی مطلق
چهارجلدی

شاهنامه آنلاین در گنجور (لینک بخش منوچهر)

اپ چکامه برای آیفون (مخزن گنجور)

اپ جام سخن برای اندروید (مخزن گنجور)

اگر از دیجی‌کالا میخرید، هر کدوم از شاهنامه ها (با جلد نفیس یا معمولی) که نوشته باشه بر اساس چاپ مسکو، خوبه.

در همه کتاب ها و نسخه ها، بیت هایی درون [ …] قرار گرفته که یعنی اون بیت ها الحاقی هستند و احتمال زیاد توسط خود فردوسی سروده نشده و در سال‌های بعد توسط مصحح ها و افراد دیگه اضافه شده یا شَک دارند. بعضی از این بیت ها کاملا مشخص هست از زبان فردوسی نیستند و در یک بازه زمانی دیگه توسط فردی سروده شده و یا سعی داشتند بخش هایی نامربوط یا توضیحات اضافه را به داستان الحاق‌ کنند و برخی بیت ها گویا به دلیل سختی خوانش نسخه های خطی، با تحقیقات و برسی و همپوشانی توسط مصحح تکمیل شده.

#کتاب #شاهنامه_خوانی

توضیح و مقدمه کوتاه درباره شاهنامه‌خوانی و چرا این بخش رو انتخاب کردم

#شاهنامه_خوانی قسمت اول
داستان منوچهر تا زاده شدن زال
بیت های ۱ تا ۵۲
@carboncreate

اینم از قسمت اولش😇 اگه استقبال بشه هر هفته همین حدود ۵۰ بیت رو سعی میکنم براتون بخونم و توضیح بدم🥰.

اینفوگرافیک داستان های شاهنامه بر اساس بازه تاریخی.

🖋️ You can’t control everything, but you can control your effort on anything.

تو نمی‌تونی همه‌چیز رو کنترل کنی، اما می‌تونی میزان تلاشت رو در هر کاری خودت تعیین کنی.

سر به صحرا نهد آشفته‌تر از باد بهار
هر که با آن سر زلفش سر سودا باشد

#شهریار

واقعا چرا بعضی وقتها هرچقدر میخوابیم، انگار به خواب فرو نرفتیم؟

من خودم خیلی وقتها این مشکل رو دارم و واقعا کل روز آدم رو خراب میکنه… این همه زحمت بکش شب بخواب، صبح پا میشی انگار یادت رفته مغزت رو به شارژ بزنی 🥲.

این دلایل زیادی میتونه داشته باشه، جدای حداقل ۶ ساعت قبل از خواب کافئین نخوردن (من آخرین قهوه‌ام رو ۳ ظهر میخورم و ۱۲ میخوابم پس مطمئناً اون نیست)، یکی از دلایل اصلیش اینه مغز ما اصلا وارد مرحله خواب عمیق نمیشه.

تا دیروقت بیدار موندن و بهم ریختن چرخه طبیعی خواب هم خیلی تاثیر داره. بدن و چشم ما نسبت به عوامل محیطی مثل نور حساس هست و وقتی محیط داره به مغز سیگنال میده که من خبری از وقت استراحت نمیبینم، اونم میگه خب که چه منم موتور رو خاموش نمیکنم :))

#علمی

طبق معمول مقصر اصلی کورتیزول و استرس هست.🥸

وقتی ذهنمون درگیر باشه و استرس زیادی داشته باشیم، مغز دچار تکه تکه شدن خواب یا بیداری های خٌرد (Micro-Awakening) میشه، یعنی به جای اینکه وارد مرحله خواب عمیق و پایدار بشه، همش اون وسط دچار بیداری های پَرِشی کوتاه میشه.

جالبیش اینجاست وقتی بیدار میشیم متوجه نمیشیم که دیشب شاید صدها بار ما اینجوری ریز ریز از خواب پریدیم.

کورتیزول/استرس بالا، مغز رو در حالت هشدار/هشیار نگه میداره.
یعنی آگاهی بالاتری نسبت به محیط اطراف. هر دفعه کوچکترین صدایی میاد، روی تخت تکون میخورید، اون خواب عمیقی که داشته ایجاد میشده توسط آگاهی بالای مغز، قطع میشه و یک بیداری کوتاه ایجاد میشه، و حالا فکر کنین این اتفاق چندییین بار تو شب میوفته🥲

مخصوصا وقتی جای جدید میخوابیم یا استرس چیزی رو فردا داریم، مغز نمیتونه خودش رو خاموش کنه تا نسبت به کوچکترین جزئیات اینقدر حساس نباشه.

چیزهایی که کمک میکنه (و خودم شخصا انجام دادم)

- روتین. یه روتین مشخص در ساعت مشخص فارق از هر اتفاقی. مثلا من هرشب قبل از خواب تو دفترم یه صفحه مینویسم، هرچی به ذهنم بیاد. یه روتین شب دارم. ذهنم رو عادت میدم این کارها یعنی خواب. مستقیم گوشی به دست نمیرم تو تخت گوشی به دست بخوابم.

- اهمیت ندید دمای علمی میگه باید شب خنک باشه یا گرم، ببینید خودتون چطور راحت هستید! من تو تابستون هم با پتو بدون پنکه راحت تر میخوابم😂. و طبیعتا دوش گرفتن یا با هرچی که راحت هستید.

- در طول روز خودتون رو خسته کنین! میدونم عجیبه ولی هیچی به اندازه باشگاه غروب آدم رو خسته و آماده خواب نمیکنه!

- اگه نیاز دارید شب از گوشی استفاده کنین، رو حالت دارک مود بذارید و اون حالت شیفت شب که تناژ زرد میده رو روشن کنین. سعی کنین محتوایی که مغز رو تحریک میکنه (ریلز بالا پایین کردن!) نبینید. کتاب صوتی یا پادکست گوش کنید.

- چشمتون رو واقعا خسته کنید. کتاب خوندن چون باعث میشه چشم حرکت کنه و برعکس پی‌دی‌اف ثابت نیست، خیلی کمک میکنه. یه کتاب بغل تخت بذارید هم مطالعه کردید هم واقعا وسطش خوابتون میبره (اگه خیلی داستانش هیجان انگیز نباشه😅)

- ساعت رو جلوی چشمتون نذارید که هی خوابتون نبرد نگاه کنین بیشتر استرس بگیرید زمان رو بشمرید.

- بی حرکت بمونین. سعی کنید ۲۰ دقیقه تو حالتی که راحت هستید، کاملا بی حرکت بمونید و نفس های آروم و عمیق بکشید تا ضربان قلب پایین تر بیاد.

- این یکی شاید عجیب باشه ولی به خودم خیلی کمک کرده :)) یه چیز چالشی بشمرید😅 من به یه زبان دیگه که برام سخت تر هست، مثلا تا صد میشمرم. مثلا از یک به ترکی سعی می‌کنم بشمرم، اکثرا به ۴۰ نرسیده خوابم برده :))

- ظهر چرت نزنین🥸. یا حداقل خیلی کوتاه باشه زیر یک ساعت. صبح هرجوری شده یه ساعت مشخص نسبتا زود (مثلا ۷-۸‌ اگه شغلتون مجبورتون نمیکنه) بیدار بشید. ظهر ها وسوسه نشید بخوابید که شب خسته نباشید.

- آپنه یا توقف موقت تنفس و خروپف هم یکی از مشکلات پنهانش هست که اینو باید با دکتر چک کنید.

#علمی