ዓለም አቀፉ የፖሊስ ተቋም (INTERPOL) ይፋ ባደረገው የ2025 የአፍሪካ የሳይበር ስጋት ግምገማ ሪፖርት መሰረት፣ ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ. በ2024 በዓለም ላይ ከፍተኛ የሳይበር ጥቃት ሰለባ የሆነች ሀገር ሆናለች። ሪፖርቱ ሀገሪቱ እያደረገች ካለው ፈጣን የዲጂታል ሽግግር ጋር ተያይዞ ከባድ የሳይበር ደህንነት ተግዳሮቶች እንዳጋጠሟት አመላክቷል።

ኢትዮጵያ በተለይ ተንኮል-አዘል ሶፍትዌሮች (malware) በብዛት በተገኙባት ሀገርነት በዓለም ቀዳሚ መሆኗ የተገለጸ ሲሆን፣ ይህም የሳይበር መከላከያ አቅምን በአስቸኳይ ማጠናከር እንደሚያስፈልግ ያሳያል ተብሏል።

ሪፖርቱ በዝርዝር እንዳቀረበው፣ የመንግስት ተቋማትን፣ የፋይናንስ አገልግሎቶችን እና ዋና ዋና የልማት ፕሮጀክቶችን ጨምሮ የኢትዮጵያ ወሳኝ መሰረተ-ልማቶች በተደጋጋሚ ለረቀቁ የሳይበር ጥቃቶች ተጋልጠዋል። እነዚህ ጥቃቶች በዋነኝነት ያተኮሩት በሀገሪቱ እየተስፋፋ የመጣውን የሞባይል ባንኪንግ፣ የኢ-ኮሜርስ እና የመስመር ላይ የመንግስት አገልግሎቶችን ተጋላጭነት በመጠቀም ነው።

የመስመር ላይ ማጭበርበሮች (ፊሺንግ)፡ በኢትዮጵያም ሆነ በአፍሪካ በስፋት ከሚታዩ ወንጀሎች ቀዳሚው ነው። ወንጀለኞች በሰው ሰራሽ ዕውቀት (AI) የተፈጠሩ የሀሰት መልዕክቶችን እና የማስመሰል ዘዴዎችን በመጠቀም ግለሰቦችንና ተቋማትን ያታልላሉ።

ዲጂታል ወሲባዊ ብዝበዛ (Sextortion)፡ በተለይ ሴቶችን እና ወጣቶችን ዒላማ ያደረገው ይህ ወንጀል፣ ሰለባዎችን በግል ምስሎቻቸው በማስፈራራት ገንዘብ ለመበዝበዝ የሚደረግ ሲሆን ስርጭቱ እየጨመረ መጥቷል።

ሌሎች ጥቃቶች፡ የቤዛ ጥያቄ ሶፍትዌሮች (Ransomware)፣ የንግድ ኢሜይል ጥቃቶች (BEC) እና የሲም ካርድ ልውውጥ (SIM swap) ማጭበርበሮች በስፋት ከሚታዩት መካከል ናቸው።

ሪፖርቱ እነዚህ ስጋቶች ቢኖሩም፣ ኢትዮጵያ እና ሌሎች የአፍሪካ ሀገራት አበረታች እርምጃዎችን መውሰድ መጀመራቸውን አድንቋል። ከእነዚህም መካከል የሳይበር ወንጀል ምርመራ ክፍሎችን ማቋቋም፣ በዲጂታል ፎረንሲክ አቅም ላይ መዋዕለ ንዋይ ማፍሰስ፣ እና በአፍሪፖል (AFRIPOL) እና በኢንተርፖል በኩል ቀጠናዊ ትብብርን ማጠናከር ይገኙበታል።

ይሁን እንጂ፣ የህግ ማዕቀፎች የተበታተኑ መሆናቸው እና የአስፈጻሚ አካላት አቅም ውስን መሆኑ አሁንም ትልቅ ተግዳሮት መሆኑን ሪፖርቱ አስጠንቅቋል። ኢንተርፖል የኢትዮጵያን የዲጂታል የወደፊት ጉዞ ለመጠበቅ መንግስት፣ የግሉ ዘርፍ እና የሲቪል ማህበረሰቡን ያሳተፈ የተቀናጀ ጥረት እንደሚያስፈልግ አሳስቧል።


ዘ-ሐበሻ

#cybersecurityAwareness
MFA (Multi-Factor Authentication) ማለት ሁለት ወይም ከዚያ በላይ የመረጃ ማረጋገጫ መንገዶችን በመጠቀም መግባት ነው።
እናንተ የይለፍ ቃል ብቻ አይሆንም፣ ተጨማሪ ደህንነት ጥበቃ ይጨምራል ማለት ነው።

🔍 ምሳሌ ቀላል:
ቤት መዝጊያ አለዎት።በመጀመሪያ ቁልፍ ታስገባላችሁ።ከዚያ በላይ የፊት መለያ ወይም የእጅ ጣት fingerprint ማረጋገጫ መጠቀም ይቻላል።


👉 ቁልፍ ብቻ ከተጠፋም፣ ሌላ መከላከያ ይኖረዋል።

⚠️ ለምን አስፈላጊ ነው?
የይለፍ ቃል ቢታሰር እንኳ መረጃዎ ይጠበቃል።
የግል መረጃዎትን መውሰድ አይችሉም።


✅ መከላከያ ምክር:

ሁሉንም ኢሜይል፣ ሶሻል ሚዲያ፣ ባንክ መለያዎች ላይ MFA (የተለያዩ የሴኩሪቲ ጥበቃ) ያበሩ።
ከፊት መለያ፣ እጅ እቃ ወይም የአንድ ጊዜ ኮድ (OTP) ይጠቀሙ።

💡 MFA ማለት “ቁልፍ ብቻ አይበቃም፣ ተጨማሪ መከላከያ መጠቀም” እንደ ማለት ነው።

#cybersecurity #knowledge
@netrotech9  ◀▶️ @netrotech9

Tecknologia

#cybersecurityAwareness

​📅 የሳይበር ደህንነት ግንዛቤ – ማኅበራዊ ምህንድስና
​🔹 ምንድን ነው?
​ማኅበራዊ ምህንድስና ማለት አጥቂዎች ሲስተሞችን (systems) ከመጥለፍ ይልቅ ሰዎችን በማታለል መረጃ ወይም መግቢያ ፈቃድ (የይለፍ ቃል፣ የባንክ ዝርዝሮች፣ ወይም ሌሎች ሚስጥሮች) እንዲሰጧቸው የሚያደርጉበት ዘዴ ነው።
​🔹 እንዴት ነው የሚሰራው?
​አጥቂዎቹ እምነት የሚጣልበት ሰው መስለው በመቅረብ ወይም የአስቸኳይ/የፍርሃት ስሜት በመፍጠር ተጎጂውን ለግል የሚጠቅም መረጃ እንዲሰጥ ወይም አንድ ተግባር እንዲፈጽም (ሊንክ እንዲጫን፣ አታችመንት እንዲከፍት፣ መግቢያ መረጃ እንዲያጋራ) ይጠይቃሉ።
​🔹 የት ነው የሚከሰተው?
​ኢሜይል (ፊሺንግ - phishing)
​ስልክ ጥሪዎች ወይም የድምጽ መልእክት (ቪሺንግ - vishing)
​ኤስኤምኤስ (SMS) ወይም የመልእክት መላኪያ መተግበሪያዎች (ስሚሺንግ - smishing)
​በሥራ ቦታዎች ወይም በሕዝብ ቦታዎች ፊት ለፊት በመገናኘት
​🔹 አጥቂዎች ለምን ይጠቀሙበታል?
​አንድን ሲስተም ከመስበር ይልቅ ሰውን ማታለል ብዙውን ጊዜ ቀላል እና ፈጣን ነው። የሰው ልጅ እምነት ደካማው ሰንሰለት ነው—ማኅበራዊ ምህንድስና የሚጠቀመው ይሄንን ክፍተት ነው።
​🔸 ቀላል ንጽጽር እና ምሳሌ
​ንጽጽር: አንድ የፍጆታ አገልግሎት ሠራተኛ ነኝ የሚል ሰው በርዎ ላይ መጥቶ አደገኛ የውሃ መፍሰስን ለመጠገን የመኖሪያ ቤቱን ቁልፍ እንደሚያስፈልገው ይናገራል። መልኩ ኦፊሴላዊ እና አሳማኝ ነው። ቁልፍዎን ከሰጡት፣ ቤቱ ውስጥ ገባ ማለት ነው።
​የኦንላይን ምሳሌ (ፊሺንግ): ከባንክዎ የመጣ በሚመስል ኢሜይል “መለያዎ ተቆልፏል—ለመክፈት እዚህ ይጫኑ” የሚል መልእክት ይደርስዎታል። ሊንኩ የይለፍ ቃልዎን የሚሰርቅ የውሸት ገጽ ላይ ይወስዳል።
​✅ ራስዎን እንዴት መጠበቅ እንደሚችሉ (ጠቃሚ ምክሮች)
➊​ ማንነታቸውን ያረጋግጡ — ያልተጠበቁ ጥያቄዎችን አትመኑ፤ በኦፊሴላዊ የስልክ ቁጥር መልሰው ይደውሉ።
➋ ​አትቸኩሉ — አጥቂዎች አስቸኳይነትን ይጠቀማሉ፤ እርምጃ ከመውሰድዎ በፊት ለአፍታ ቆም ብለው ያስቡ።
➌ ​የይለፍ ቃል በፍጹም አያጋሩ — የድጋፍ ሠራተኞች የይለፍ ቃልዎን እንዲሰጧቸው አይጠይቁም።
➍ ​ባለብዙ ደረጃ ማረጋገጫ (MFA) ያንቁ — ተጨማሪ የማረጋገጫ ደረጃዎች የይለፍ ቃል ቢሰረቅ እንኳን አጥቂዎችን ያግዳሉ።
➎ ​ሥልጠና ይስጡ እና ያሳውቁ — ሠራተኞችን እና የቤተሰብ አባላትን ስለ የተለመዱ ማጭበርበሮች ያስተምሩ።
➏ ​የኢሜይል ማጣሪያዎችን እና የዩአርኤል ቅድመ እይታዎችን ይጠቀሙ — ከመጫንዎ በፊት ሊንኮችን ይፈትሹ፤ ትክክለኛውን አድራሻ ለማየት ሊንኩ ላይ ያንዣብቡ።
❼ ​አጠራጣሪ መልዕክቶችን ሪፖርት ያድርጉ — ለአይቲ ክፍል ወይም ለአገልግሎት ሰጪው ያሳውቁ።

#cybersecurity #knowledge
@netrotech9  ◀▶️ @netrotech9

Z Ai Introduces GLM-4.6: Advanced Agentic, Reasoning and Coding Capabilities

ለሞከር 👉 http://chat.z.ai

follow as @netrotech9 👍👍👍

🔐 Encryption (ምስጠራ)

ይህ ስለ Encryption መሰረታዊ ፅንሰ-ሐሳቦች በቀላል አማርኛ የተተረጎመ ሲሆን፣ 'ምስጠራ' ከሚለው ቃል ይልቅ Encryption የሚለውን ቃል ተጠቅሟል።
🔹 Encryption ምንድን ነው?
Encryption ማለት አንድን መረጃ በምስጢራዊ ኮድ የመለወጥ ሂደት ሲሆን፣ ትክክለኛውን “ቁልፍ” ያለው ሰው ብቻ መረጃውን ማንበብ እንዲችል የሚያደርግ ዘዴ ነው።
🔹 እንዴት ነው የሚሰራው?
መረጃዎን ለማደናገር የሂሳብ ቀመሮችን (mathematical algorithms) ይጠቀማል።
● ይጽፋሉ \rightarrow Encryption በቁልፍ ይቆልፈዋል \rightarrow ተቀባዩ በራሱ ቁልፍ ይከፍተዋል።
● ቁልፉ ከሌለ፣ መልእክቱ እንደ ልምጥምጥ ምልክቶች ብቻ ነው የሚታየው።
🔹 መቼ ነው ጥቅም ላይ የሚውለው?
●ኢሜይሎችን ወይም መልዕክቶችን ሲልኩ 📧
● ኦንላይን ባንኪንግ እና ግብይት ሲያደርጉ 💳
● በኮምፒውተር ወይም በደመና (cloud) ላይ ያሉ ፋይሎችን ሲጠብቁ ☁️
● ቪፒኤን (VPN) እና ደህንነታቸው የተጠበቁ ድረ-ገጾች (HTTPS) ሲጠቀሙ 🌐
🔹 አስፈላጊነቱ ምንድን ነው?
● ሚስጥራዊ መረጃዎችን ከጠላፊዎች (hackers) ይከላከላል 👨‍💻
● የኦንላይን ግላዊነትን ይጠብቃል 🔒
● መረጃዎን ትክክለኛው ሰው ብቻ ማንበብ እንዲችል ያደርጋል ✅
● በዲጂታል ግንኙነት ላይ እምነትን ይገነባል
🔸 ቀለል ያለ ንጽጽር
● ደብዳቤ ጽፈው በተቆለፈ ሣጥን ውስጥ እንዳስቀመጡት አድርገው ያስቡ።
● ሣጥኑን ለጓደኛዎ ይልካሉ።
● ሣጥኑን ለመክፈት ትክክለኛው ቁልፍ ያለው ጓደኛዎ ብቻ ነው።
● ሌላ ሰው ያለ ቁልፉ ለመክፈት ቢሞክር፣ የሚመለከተው የተቆለፈ ሣጥን ብቻ ይሆናል።
Encryption = ለዲጂታል መረጃዎ ያ የተቆለፈ ሣጥን ነው።

🇺🇸 DV 2027 እያስሞላን ነው።

🇺🇸1. Full Name (ስም ከነአያት)
🇺🇸2. Gender (ፆታ)
🇺🇸3. Birth Date (ወር፤ ቀን)
🇺🇸4. Birth Place (የትውልድ ቦታ)
🇺🇸5. አሁን ያላችሁበት ቦታ
🇺🇸6. የትምህርት ደረጃ (Education Level)
🇺🇸7. Phone number and  Email  (ስልክ ቁጥር እና ኢሜል)
🇺🇸8. Photo ወይም ነጭ Background ያለው ፎቶ ካላቹ እኛ እናስተካክለዋለን!! 📱አሪፍ ካሜራ ያለው ስልክ ካላችሁ አንስታችሁ መላክ ትችላላችሁ! እሺ!

🇺🇸 መልካም እድል ዲቪ (DV Lottery) እድል ይሞክሩ!

📿 የተመዘገባችሁበት ደረሰኝ #Screen shot አድርገን እንልካለን!!

✔️#Tip: በ600 ፒክስል (Pixel) የሆነ መጠኑ ከ240 ኪሎባይት (KB) የማይበልጥ ከለር ፎቶግራፍ #JPEG_Format መሆን አለበት።

🇺🇸Telegram በዚህ ያናግሩን
@BunaSupport
@Biruk_Buraa
ወይም
0932504234

የCTF ውድድር ጥሪ!

የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት አስተዳደር (ኢመደአ)

6ኛው ሀገር አቀፍ የሳይበር ደህንነት ወርን ምክንያት በማድረግ የተዘጋጀ የCapture The Flag (CTF) ውድድር!!
የሳይበር ደህንነት ክህሎትዎን የሚፈትሹበት እና ከሌሎች የዘርፉ ባለሙያዎች ጋር የሚወዳደሩበት መድረክ !!

ይወዳደሩ! ይሸለሙ!

ለመመዝገብ፡- ከታች ያለውን QR ኮድ ስካን ያድርጉ
ቦታ የኢንፎርሜሽን መረብ ደህንነት አስተዳደር (ኢመደአ) በአካል
ቀን ጥቅምት 1/2018ዓ.ም
ከ ጠዋቱ 2፡ 30 በአካል

Cyber Awareness Challenge 2025 is Here! 🛡

Are you ready to learn, create & shine in Ethiopia’s biggest cyber awareness movement?

🎯 How It Works:

Runs for 4 weeks — 1 video each week

Follow DigiNest in all social media

Wait for weekly topic → Create a 60-sec video

Post on your social media (TikTok/Instagram)

Tag @DigiNest & use #CyberAwarenessChallenge2025

📅 Weekly Topics:
1️⃣ Passwords & Online Safety
2️⃣ Cyberbullying & Digital Respect
3️⃣ Social Media Privacy
4️⃣ Cybersecurity Careers & Future

🏆 Prizes:
🎖 DigiNest CyberSmart Internship
🎖 Featured as Cyber Hero of the Month on our pages

📅 Starts: Oct 11 / ጥቅምት 1

Let’s make cybersecurity a movement, not just a topic.
Together, we’ll build a safer digital Ethiopia

#DigiNest #CyberSmartEthiopia #CyberAwarenessChallenge

#Netrotech

ዓለም ላይ ከፍተኛ የዋጋ ግምት የተሰጣቸው የግል ኩባንያዎች አሁን የተቆጣጠሩት በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) እና ቴክኖሎጂ ነው።
➛​OpenAI በ$500 ቢሊዮን ቀዳሚ ሲሆን፣
➛​SpaceX በ$400 ቢሊዮን ሁለተኛ፣
➛​ByteDance ደግሞ በ$300 ቢሊዮን ሦስተኛ ደረጃ ላይ ይገኛል።

@netrotech9 | @netrotech9

የሁለት ወር 3k like 1k Followers Challenge STARTED

የሰሜን ኮሪያ ሀከሮች በ2025 ብቻ ከ2 ቢልዮን ዶላር በላይ የሚያወጣ ክሪፕቶ እንደዘረፉ አንድ ሪሰርች አመላከተ።

ከዚህ ውስጥ በክሪፕቶ የዘረፋ ታሪክ ከፍተኛ ደረጃ የያዘው የየካቲት ወሩ የ1.46 ቢሊዮን ዶላር የሚያወጣው የBybit Ethereum ስርቆት ለቁጥሩ ማሻቀብ ዋናው ተብሏል።

Elliptic አጠናሁት ባለው ጥናት መሰረት በሰሜን ኮርያ መንግስት የሚደገፉ ሀከሮች ለአመታት የክሪፕቶ ምህዳሩን ሃክ በማድረግ እስከዛሬ ከ6 ቢሊዮን ዶላር በላይ ዘርፈዋል።

ጥናቱ ላይ እንደተገለፀው ትክክለኛ የገንዘቡ መጠን ከዚህም ሊበልጥ እንደሚችልና ሌሎች ብዙ ሪፖርት ያልተደረጉ ስርቆቶች ሊኖሩ እንደሚችሉ ተጠቅሷል።

ሃከሮቹ የተለያዩ የክሪፕቶ hacking መንገዶችን የሚጠቀሙ ሲሆን elleptic የባይቢትን ስርቆት በማጥናት በጣም የተለመዱት መንገዶች የሚከተሉት ናቸው ሲል ይፋ አድርጓል።
⚫Multiple rounds of mixing and cross-chain transactions.
⚫Using obscure blockchains with limited analytics coverage.
⚫Reducing costs by purchasing utility tokens of specific protocols.
⚫Exploiting “refund addresses” to redirect assets to fresh wallets.
⚫Creating and trading tokens issued directly by laundering networks.

የተባበሩት መንግስታትና ሌሎች ምዕራባውያን ሃገራት ሰሜን ኮርያ ይህን ገንዘብ የኒውክሊየር ሃይል ለማበልፀግ ትጠቀምበታለች ሲሉ ይከሷታል።

ምንጭ Elliptic

ያላቹ በወር ከ5 ሺህ ብር በላይ ይከራከራል ፍጠኑ 👍