በየጦር መሳሪያ አስተዳደርና ቁጥጥር አዋጅ ቁጥር 1177/2012 አንቀጽ 20 መሠረት በፍቃድ የተያዘ የጦር መሳሪያ ለሌላ ሰው ሊተላለፍ ስለሚችልበት ሁኔታ እንደተደነገገው
1. የጦር መሳሪያ ፍቃድ የተሰጠው ሰው የጦር መሳሪያ ለሌላ ሰው በማናቸውም መልኩ አሳልፎ መስጠት የለበትም፡፡
2. የጦር መሳሪያ ፍቃድ የተሰጠው ሰው የጦር መሳሪያውን አገልግሎት ያልፈለገ እንደሆነ ለተቆጣጣሪ ተቋም ማስረከብ አበት፡፡
3. ባለፍቃዱ የሞተ እንደሆነ በፍርድ ቤት የመውረስ መብት ያረጋገጠ መስፈርቱን የሚያሟላ ወራሽ የጦር መሳሪያው እንዲተላለፍለት ለመጠየቅ ይችላል፡፡ይህ ድንጋጌ እስኪፈፀም ድረስ የጦር መሳሪያው በእጁ የገባ ሰው በ30 የሥራ ቀናት ውስጥ ለተቆጣጣሪው ተቋም ማስረከብ አለበት፡፡

ኦምኒኤል ከበደ (የካቲት 1ቀን 2014 ዓ.ም)

ሰላም ለሁላችን!
በ1954 ወጥቶ እስከዛሬም ድረስ በስራ ላይ በሚገኘው የወንጀለኛ መቅጫ ሕግ ስነስርዓት ፖሊስ ያለፍርድ ቤት ትዕዛዝ ተጠርጣሪን መያዝ የሚችልባቸው ምክንያቶች በሕግ ቁጥር 51 እንዲህ የተዘረዘሩት ናቸው፡፡
1. ያለ ፍርድ ቤት ትእዛዝ የፖሊስ ሠራዊት ባልደረባ መያዝ የሚችለው
(ሀ) ከአንድ ዓመት በማያንስ እስራት የሚያስቀጣ ወንጀል ለመሥራት ዝግጁ የሆነውን ወይም ሠርቷል ተብሎ በሚገባ የተጠረጠረውን ሰው
(ለ) የሕዝብን ጸጥታ በማበላሸት ላይ የሚገኘውን ሰው
(ሐ) የፖሊስ ሠራዊት ባልደረባ ሥራውን በሚፈጽምበት ጊዜ ተቃዋሚነትን በማሳየት የሚከላከለውን ወይም በሕግ ከታሰረበት የሚያመልጠውን ወይም ለማምለጥ የሚሞክረውን ሰው፤
(መ) ከፖሊስ ተጠባባቂነት የሚያመልጥ ወይም አምልጦ የሄደ ለመሆኑ በሚገባ የሚጠረጠረውን ሰው፤
(ሠ) ከወታደርነት ወይም ከፖሊስ ሠራዊት ከድቶ የሄደ ለመሆኑ በሚገባ የሚጠረጠረውን ሰው፤
(ረ) ሕግ የማይፈቅድለትን የቤት መሠርሠሪያ ወይም ቤትን ሰብሮ መግቢያ መሣሪያ የተገኘበት ሰው፤
(ሰ) ሕግ የማይፈቅድለትን የተሰረቀ ዕቃ የያዘ ለመሆኑ በሚገባ የሚያስጠረጥር ሆኖ ወይም ወንጀል በመፈጸም ረገድ ያገኘው ዕቃ በይዞታው የተገኘበት ሰው፤
(ሸ) በወንጀል ሕግ አንቀጽ 477 እንደተመለከትነው አደገኛ ሥራ ፈት መሆኑ በሚገባ የሚጠረጠረውን ሰው ነው።
2. የመንግሥት ባለሥልጣን ሠራተኞች ያለ ፍርድ ቤት ትእዛዝ ሰውን ለመያዝ በሌላ በልዩ ሕግ የሚሰጣቸው ሥልጣን የተጠበቀ ነው።
ለሰላምና ለሕግ የበላይነት የድርሻችንን መወጣትን አንርሳ!!!
ቸር ይግጠመን
ሲሳይ ሰማኝ የካቲት (7/6/14 ዓ.ም)

9. የሽያጭ ዉል ይርጋ

በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2298 መሰረት ገዢዉ እንደዉሉ ትክክል አለመሆኑን (ጉድለት ያለበት መሆኑን) ካወቀ ዉሉ እንዲፈርስ ለመጠየቅ 1 ዓመት ይርጋ፣ ቁጥር. 2391 ሻጭ የሸጠዉን መልሶ ለመግዛት 2 ዓመት ይርጋ እና ቁጥር 2692 የማይንቀሳቀስ ንብረት የሸጠ ሰዉ እንደዉሉ ይፈጽምልኝ ብሎ ለመጠየቅ የሚችለዉ 1 ዓመት ጊዜ ዉስጥ ነዉ፡፡

10. የመያዣ ዉል

በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 3058 የማይንቀሳቀስ ንብረት መያዣን በፍርድ ቤት ለመጠየቅ ከተጻፈበት ቀን አንስቶ 10 ዓመትይርጋ እና ቁጥር 3086 በማይንቀሳቀስ ንብረት መያዣ ላይ የተደረገዉን ንብረት የመሸጥ ፣ የመለወጥ ስምምነት መግለጫ ለገንዘብ ጠያቂዉ ለማሳወቅ 1 ዓመት ይርጋ ተፈፃሚ ናቸዉ፡፡

ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 04/2014 ዓ.ም

11. የፍትሐብሔር ሥነ ሥርዓት ህግ ይርጋ

ይግባኝ
የይግባኝ አቤቱታ ለይግባኝ ሰሚዉ ፍርድ ቤት መቅረብ የሚገባዉ ይግባኝ በሚባልበት ጉዳይ ላይ በተፈረደ በ60 ቀን ዉስጥ ነዉ፡፡
የአፈፃፀም ይርጋ
በፍትሐብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግ ቁጥር 384 ስር እንደተመለከተዉ የፍርድ ባለመብት ፍርዱን ለማስፈጸም ምንም ዓይነት ህጋዊ እንቅስቃሴ ሳያደርግ ከቆየ በ10 ዓመት የጊዜ ገደብ ይታገዳል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 10/2014 ዓ.ም

ይርጋ ሊቋረጥ የሚችልባቸዉ ሁኔታዎች

1. ባለዕዳዉ ዕዳዉን ሲያምን ይልቁንም ወለድ ወይም ከዕዳዉ ላይ በከፊል ሰጥቶ ሲገኝ ወይም መያዣ የሰጠ እንደሆነ፣
2. ባለገንዘቡ መብቱ እንዲታወቅለት በፍርድ ቤት ክስ አቅርቦ ለባለዕዳዉ አስታዉቆ የተገኘ እንደሆነ ነዉ፡፡

የይርጋዉ መቋረጥ ዉጤት ደግሞ፡

🛑 ይርጋዉ ከተቋረጠበት ጀምሮ እንደገና አዲስ የይርጋ ዘመን መቆጠር ይጀምራል፡፡(የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1852 ይመለከቷል)፡፡

🛑 እዳዉ በአንድ ማስረጃ ወይም በአንድ ፍርድ የተረጋገጠ እንደሆነ አዲሱ የይርጋ አቆጣጠር ዘመን ሁልጊዜ 10 ዓመት ነዉ፡፡

ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 14/2014 ዓ.ም

በይርጋ የማይታገዱ ጉዳዮች

ጥቂት በሆኑ ጉዳዮች ላይ ክስ የማቅረቢያ ወይም መብት የመጠየቂያ ጊዜ ገደብ እንደሌለውና ክስ ለማቅረብ ምክንያት የሆነው ድርጊት ከተፈፀመበት ጊዜ ጀምሮ ያለምንም ጊዜ ገደብ በማንኛውም ጊዜ ክስ ለማቅረብ ወይም መብት ለመጠየቅ የሚቻልባቸው ጉዳዮች እንዳሉ በተለያዩ ሕጎች ውስጥ ተመልክቷል፡፡ እነርሱም፡- የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በቅጽ 10 የሰበር መዝገብ ቁጥር 43600 ላይ በሰጠው አስገዳጅ ውሳኔ መሰረት የማይንቀሳቀስ ንብረትን አስመልክቶ ባለመብት የሆነው ሰው መብት ሳይኖረው በእጁ ካደረገው ሰው ወይም ከያዘው ሰው ላይ ሀብቱ ይገባኛል ሲል የሚያቀርበው የመፋለም ክስ በይርጋ ቀሪ ሊሆን አይችልም፡፡

በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1678፣ 1716 እና 1718 እንዲሁም የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በቅፅ 14 የሰበር መዝገብ ቁጥር 79394 እናቅፅ 12 የሰበር መዝገብ ቁጥር 43226 መሠረት የውል መሠረታዊ ዓላማ በሕግ ያልተፈቀደና የተከለከለ ሆኖ ሲገኝ ፍርድ ቤቶች ሕገ ወጥ የሆነው ውል በቀረበላቸው ማንኛውም ጊዜ ሕጋዊ ውጤትና ተፈፃሚነት የለውም በማለት ለመወሰን የሚችሉና ሕገ ወጥ የሆነውን ውል ውድቅ ለማድረግ በሕጉ የተደነገገው የይርጋ ጊዜ ገደብ መቃወሚያ ሊሆን አይችልም፡፡

ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 14/2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ!!!
ባንያዝ የተያዘ፣ ባንከሰስ የተከሰሰ ሰው እናውቃለን፤ እታዲያ በኢፌድሪ ሕገመንግስትና በወንጀል ሕጉ ስለነዚሁ ሰዎች እውቅና የተሰጣቸው መብቶች በጥቂቱ በአንቀጽ 18 / 19 እንዲህ በአጭሩ እንይ!፡
ሲያዙ ሰብዓዊ ክብራቸው እንዲጠበቅ፤
ለምን እንደተያዙ በሚገባቸው ቋንቋ እንዲነገራቸው፤
ካልፈለጉ ያለመናገር መብት እንዳላቸው፣ የሰጡት ቃል ለፍርድ ቤት በነሱ ላይ ማስረጃ ሆኖ እንደሚቀርብ ሊነገራቸው እንደሚገባ፤
ጠበቃቸውን ሳያገኙ ቃል ያለመስጠት መብት እንዳላቸው፤
ተገደው ስለማንም ምስክርነት ያለመስጠት መብት እንዳላቸውከመደንገጉም በተጨማሪ፤
በ48 ሰዓት ውስጥ ፍርድ ቤት የመቅረብ፣ በነሱ ላይ የተመሰረተውን ክስ የማየት፣ ምስክሮችን የመጠየቅ
የመከላከያምስክሮችን የማቅረብ፣ክሳቸው በግልጽ ችሎት የመታየት መብት አላቸው፡፡
ከተፈረደባቸውም ሆነ በክስ ላይ እያሉ ከጉልበት ብዝበዛ፣ ከኢሰብዓዊ አያያዝ የመጠበቅ፣ ክብርን ከሚያዋርድ ተግባርና አያያዝ ነጻ የመሆን፣ በፍርድ ቤት ከታዘዘባቸው ተግባር ውጭ ስራ ያለመስራት መብት አላቸው፡፡
ለፍትሕ የራሳችንን ድርሻ እንወጣ!!!
ቸር ይግጠመን!
ሲሳይ ሰማኝ
የካቲት 15/06/2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ
የአንድ የመንግሥት ሠራተኛ ሥራው የሚቋረጥበትን ሁኔታ ‘’የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የመንግስት ሠራተኞች አዋጅ ቁጥር 56/2010’’ ተደንግጎ የምናገኝና ስለዚሁ የሚከተለዉን እንበል ::


መልካም ምንባብ፡-
ከአዋጁ አንቀጽ 83 እና በተከታታዮቹ እንደምንመለከተው የመንግሥት ሠራተኛው ሥራዉን የአንድ ወር የቅድሚያ ማስጠንቀቂያ በመስጠት፣ በሕመም ምክንያት፣ በችሎታ ማነስ ፣ከአቅም በላይ በሆነ ምክንያት፣ በሠራተኛ ቅነሳ ፣በዲስፕሊን ምክንያት፣ በዕድሜ (በጡረታ) እና በሞት ምክንያት ሥራው ሊቋረጥ እንደሚችልና የአገልግሎት የምሥክር ወረቀት እና በቅነሳ ሥራው የተቋረጠ እንደሁኔታው ክፍያ እንደሚያገኝ ግንዛቤ እንያዝበት ፡፡
ፈጠሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ !!!
ደረጀ ማርቆስ
የካቲት 2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ
ጤናማ አካባቢ መፍጠርንም ሆነ ሁኔታዎች የማመቻቸት መንግሥት ግዴታ ያለበት እንደመሆኑና ይህንኑም ለመወጣት ማስፈጸሚያ ድንጋጌ መኖር ያለበት በመሆኑ “የምግብ እና የመድኃኒት አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1112/2011‘’ ወጥቶ በሥራ ላይ የዋለ ሲሆን ለዛሬው ከዚሁ አዋጅ ላይ ለግንዛቤ ያህል እናስፍር ፡፡
መልካም ምንባብ፡-
በአዋጁ አንቀጽ 48 እና ተከታታይ አናቅጽቱ እንደምንረዳዉ ማንኛውም ሰው ለሕዝብ ክፍት በሆነ ማንኛውም ቦታ ከበር መልስ ባለ ማንኛውም የሥራ ቦታ በሁሉም የሕዝብ መጓጓዣ እና በጋራ መኖሪያ ቤት በማንኛውም የጋራ መገልገያ ቦታ ላይ ማጨስ ወይም ትምባሆን መጠቀም የተከለከለ መሆኑን መረዳት ያስፈልጋል ::
ፈጠሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ !!!
ደረጀ ማርቆስ
የካቲት 2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ

የሰው ልጅ በሕይወት ዘመኑ ከራሱም ሆነ ከሌላ በመጣ በጤናው ላይ እክል ሊያጋጥመው የሚችልና ለሕክምናው የሚያስፈልገውን ወጪ መንግሥት ለዜጎች የሕክምና አገልግሎት በእኩልነት እንዲያገኙ ለማስቻል ከሚመድበው በጀት ጋር የሚቀናጅና የእርስ በእርስ መደጋገፍን ለማጎልበት በሚያስችል ሁኔታ ከሕብረተ-ሰቡ በሚወጣ መዋጮ የጤና አገልግሎት ሽፋን እንዲገኝ የሚደረግበትን ሁኔታ የሚያመላክት በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ‘’የማኀበረሰብ አቀፍ ጤና መድህን ደንብ ቁጥር 86/2009” ላይ ከሰፈረው መጠነኛ ጽሑፍ እናስፍር፡፡
መልካም ምንባብ፡-
ማንኛውም የማኀበረሰብ አቀፍ ጤና መድህን አባል የመመዝገቢያ ክፍያና መደበኛ መዋጮ በወቅቱ መክፈሉ ከተረጋገጠ፤በልዩነት የጤና አገልግሎት የማይሰጥባቸው (ምሣሌ ሰው ሰራሽ የአካል ማስተካከል (ለውበት ሲባል)) መኖራቸው እንዳለ ሆኖ፤ የተመላላሽ፣ የተኝቶ፣ የቀዶ ጥገና (surgery)፣ በሕክምና ባለሙያዎች የታዘዙ የምርመራ አገልግሎቶችና በፅንሰ-ስም መድኃኒቶችን (Generic drugs) ከተቋሙ ጋር ዉል ከተፈራረሙ የጤና ተቋማት የማግኘት መብትን የሚያስገኝ መሆኑን ልብ ይሏል ፡፡
ፈጠሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ
ደረጀ ማርቆስ
የካቲት 2014 ዓ.ም

ሰላም ጤና ይስጥልኝ በዚህ ጽሁፍ ስለ ሕሊና ግምት ይዘን ቀርበናል መልካም ንባብ……
የሕሊና ግምት አይነቶች (types of presumptions)
1. ነጻ የሕሊና ግምት (permissive presumption)
2. የሚስተባበል የሕሊና ግምት (rebuttable presumption)
3. የማይስተባበል የሕሊና ግምት (irrebuttable/ conclusive presumption)
1.ነጻ የሕሊና ግምት (permissive presumption)
-የዚህ ዓይነቱ ነጻ የሆነ ወይም አስገዳጅ ያልሆነ የሕሊና ግምት ፍ/ቤቱ የአንድን አከራካሪ ፍሬ ነገር መኖርና አለመኖር በራሱ ነጻ አስተሳሰብ ግምት እንዲወስድ ሥልጣን የሚሰጥ ነዉ፡፡
-የዚህ አይነቱ የሕሊና ግምት ፍርድ ቤቱ አንድ መነሻ የሚሆን መሠረታዊ ፍሬ ነገር በቅድሚያ ከተረጋገጠ አከራካሪ የሆነዉን ተከታዩን ፍሬ ነገር እንደተረጋገጠ ሊቆጥረዉ ይችላል፡፡
-ፍ/ቤቱ ከፈለገ ደግሞ ማስረጃ እንዲቀርብ ለማዘዝ ይችላል
ለምሳሌ፡- የፍ/ብ/ሕ/ቁ 22
አንድ ሰዉ በሐኪም ምርመራ ለመመርመር እንቢ ያለ እንደሆነ ዳኞች ተመርመሮ ሊገኝበት ይችላል ተብሎ የተገመተዉ ነገር እንዳለበት ያሕል ሊቆጥሩት ይችላሉ፡፡
ሕድአት ጌታቸዉ
የካቲት/2014 ዓ.ም

2.የሚስተባበል የሕሊና ግምት (rebuttable presumption)
-መነሻ የሚሆነዉ መሠረታዊ ፍሬ ነገር በማስረጃ መረጋገጥ ያለበት ሲሆን፤ አንድ ጊዜ ፍሬ ነገሩ ከተረጋገጠ ደግሞ በሌላ ተቃራኒ ማስረጃ እስካልተስተባበለ ድረስ ፍ/ቤቱ አከራካሪ የሆነዉ ፍሬ ነገርም እንደተረጋገጠ አድርጎ የሚገምትበትና የሚቀበልበት ነዉ፡፡
-ይህም ማስረጃ የማቅረብ ሸክምን ወደሌላኛዉ ወገን የሚያስተላልፍ ይሆናል
ለምሳሌ፡- የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1147(1)
ስለሌላ ሰዉ ሆኖ ባለይዞታ መሆንን የጀመረ ሰዉ ተቃራኒ የሆነ ማስረጃ ከሌለ በቀር ምንጊዜም በጠባቂነት እንደያዘ ሆኖ ይገመታል
-በዚህ መሠረት መሠረታዊ ፍሬ ነገር የሆነዉ ይዞታዉ በሌላ ሰዉ ስም መሆኑ በማስረጃ ከተረጋገጠ በቦታዉ ላይ ያለዉ ሰዉ ባለይዞታ ሳይሆን ጠባቂ ለመሆኑ መረጋገጡን ፍ/ቤት ግምት ይወስዳል፡፡
-ይህ የሚሆነዉ ግን ተቃራኒ ማስረጃ እስካልቀረበ ድረስ ብቻ ነዉ፡፡ በቦታዉ ላይ ያለዉ ሰዉ ጠባቂ አይደለሁም ሲል ለዚህ ተቃራኒ የሚሆን ማስረጃ ማቅረብ ይጠበቅበታል፡፡
ሕድአት ጌታቸዉ
የካቲት/2014 ዓ.ም

3.የማይስተባበል የሕሊና ግምት (irrebuttable/ conclusive presumption)
-የሚባለዉ ምንም ዓይነት የማስተባበያ ተቃራኒ ማስረጃ ቢቀርብ እንኳ፤ መነሻ የሆነዉ መሠረታዊ ፍሬ ነገር በማስረጃ ከተረጋገጠ ፍ/ቤት አከራካሪ ሆኖ የተገኘዉ ፍሬ ነገር መኖርና አለመኖሩን እንደሚስረዳ አምኖ መቀበል እንዳለበት በሕግ የታዘዘዉ የሚጸና ሲሆን ነዉ፡፡
ለምሳሌ፡- የፍ/ብ/ሕ/ቁ 3(1)
አንድ ልጅ ከተወለደበት ጊዜ አንስቶ 300 ቀን (10 ወር) በፊት እንደተጸነሰ ይቆጠራል ሲል
(2) ይህንንም ግምት መቃወሚያ የሚሆን ማንኛዉንም ማስረጃ ማቅረብ አንደማይቻል ይደነግጋል
-እንግዲህ ልጁ የተጸነሰበትን ቀን ፍ/ቤቱ የሕሊና ግምት እንዲወስድበት የሚጠይቅ ወገን በማስረጃ ማረጋገጥ ያለበት መሠረታዊ ፍሬ ነገር ልጁ በሕይወት መወለዱን ብቻ ነዉ፡፡ ስለዚህ ልጁ የተወለደዉ ከተወለደ ከ300 ቀን ባነሰ ጊዜ ዉስጥ ነዉ የተጸነሰዉ ብሎ ተቃራኒ ማስረጃ ማቅረብ አይቻልም፡፡
ሕድአት ጌታቸዉ
የካቲት/2014 ዓ.ም

የአፍሪካ ሕፃናት መብቶችና ደህንነት ቻርተር
አንቀጽ 6:- ስምና ዜግነት
1. ማንኛውም ሕፃን ሲወለድ ስም የማግኘት መብት አለው፡፡
2. ማንኛውም ሕፃን ከተወለደ በኋላ ወዲያውኑ የመመዝገብ መብት አለው፡፡
3. ማንኛውም ሕፃን ዜግነት የማግኘት መብት አለው፡፡
4. የቻርተሩ ተዋዋይ አገራት አንድ ሕፃን ሲወለድ በሌላ ማናቸውም መንግሥት ሕጉን ተከትሎ ዜግነት ያልተሰጠው ከሆነ የተወለደበትን ግዛት በሚያስተዳድረው መንግሥት ዜግነት እንዲያገኝ የሚያስችሉ መርሆዎችን በሕገ-መንግሥትና በሌሎች ሕጎች ውስጥ መካተታቸውን ማረጋገጥ አለባቸው፡፡

ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 16/2014 ዓ.ም

ሰላም ይብዛለዎት!!
ሰሞኑን ለወራት ተቋርጦ የነበረው ከመሬት ጋር የተያያዙ አገልግሎቶች እንደገና መጀመሩን ሁላችንም ሰምተናል፡፡
ታዲያ ከሚጠየቁት አገልግሎቶች አንዱ የሰነድአልባ መስተንግዶ በመሆኑ በዚች መልእክት ከመመሪያ 17/2006 በክፍል 2 ባለመብቶች ሊያሟሉ ስለሚገባቸው መስፈርቶችና የሚመለከታቸው የመንግስት አካላት ስለሚጠበቅባቸው ሀላፊነት የሚከተለውን ያንብቡልኝ!!!
እስከ ግንቦት 1988 ዓ.ም ድረስ ለተያዙ ይዞታዎች ባለይዞታነትን ለመወሰን መሟላት ስላለባቸው ቅድመ ሁኔታዎችና መረጃዎች፡-
በቅድሚያ ይዞታው ላይ ከግንቦት 1988 ዓ.ም በፊት የሰፈረ ቤት ወይም ቤትና አጥር መኖሩ ከሶፍራቶፕ ወይም ከኖርቴክ (የአየር ካርታ) ወይም ከጂአይኤስ መረጃ ላይ ይጣራል፡፡
ቤቱ በሶፍራቶፕ ወይም በኖርቴክ (የአየር ካርታ) ወይም በጂአይኤስ መረጃ ላይ የማይታይ ቢሆንም ስለቤቱ መንግስታዊ በሆነ ተቋም ከግንቦት 1988ዓ.ም በፊት የተሰጠ ሰነድ ማቅረብ እና ቤቱ ከ1988 ዓ.ም በፊት ተገንብቶ በእጃቸው የሚገኝ መሆኑ በወረዳው አስተዳደር ተረጋግጦ ከቀረበ፣
ቤቱ የግለሰብ ስለመሆኑ ግልፅ መረጃ ባልተገኘባቸው ይዞታዎች ቤቱና ይዞታው ወይም ቤቱ የመንግስት አለመሆኑ፡-ከሚመለከታቸው የመንግሥት ተቋማት በሚገኝ መረጃ ማለትም ከመንግስት ቤቶች ኤጀንሲ፣ ከወረዳው ወይም ከክ/ከተማው የኮንስትራክሽንና ቤቶች ልማት ወይም ከቤቶች ልማትና አስተዳደር ጽ/ቤት በደብዳቤ በመጠየቅ ይረጋገጣል፤
የተጠቀሰውን መረጃ የተጠየቁት ተቋማት በ30 ቀናት ውስጥ የተጠየቁትን መረጃ ካልሰጡ በተገኘው መረጃ ባለይዞታውን ግዴታ በማስገባት እንዲስተናገድ ይደረጋል፤ ለተቋማቱም ምላሽ በወቅቱ ባለመስጠታቸዉ በህዝብና በመንግስት ጥቅም ላይ ለሚፈጠር ችግር ኃላፊነቱን እራሳቸዉ የሚወስዱ መሆኑ ተገልጾ ከመጀመሪያዉ መረጃዉ ሲጠየቅ በደብዳቤ እንዲያዉቁት መደረግ አለበት፡፡ ካርታው ከመታተሙ በፊት ተቃዋሚ ካለ በፍ/ቤት በማሳገድ ወይም የመንግስትና የህዝብ ንብረት መሆኑን የሚገልጹ ማስረጃዎችን በመያዝ ለክ/ከተማው ፕሮጀክት ጽ/ቤት በ30 ቀን ጊዜ ውስጥ እንዲያቀርብ በአዲስ ልሳን ጋዜጣ እንዲታወጅ ይደረጋል፡፡
በሲአይኤስ መረጃ ላይ በማን ስም እንደተመዘገበ ይታያል፤ ሆኖም በሲአይኤስ መረጃ ላይ ያለው መረጃና ከእነዚህ ተቋማት በሚገኘው መረጃ መካከል ልዩነት ከተፈጠረ በዚህ መመሪያ ላይ ስለመረጃ እርማት በተቀመጠው አግባብ ታይቶ ይወሰናል፡፡
በዚህ መመሪያ ላይ በተደነገገው መሰረት ይዞታውና ቤቱ የማን እንደሆነ ይዞታው ከሚገኝበት ወረዳ በአሁኑ ጊዜ ይዞታው በመስተንግዶ ጠያቂዉ ወይም በሕጋዊ ወኪሉ እጅ ስለመኖሩ ወይም እያስተዳደረው ስለመሆኑ በወረዳው አስተዳደር ተጣርቶና ተረጋግጦ የሚቀርበው መረጃ ተቀባይነት ያለዉ ሆኖ፣ በደጋፊ ሰነድነት፣
ቦታውን ያገኙበት ማስረጃ ማለትም የቀድሞ ካርታ፣ ደብተር፣ ወራሽ ከሆኑ የወራሽነት ማስረጃ፣ በግዥ ወይም በስጦታ ያገኙ ከሆኑ የዉል ሰነድ፣ ከአዋጅ 47/67 ዉጭ በመወረሳቸዉ የመንግስት የልማት ድርጅቶች ተቆጣጣሪና የፕራይቬታይዜሽን ኤጀንሲ ለባለመብቶቹ የተመለሱ ቤቶችና ይዞታዎች ከሆኑ በኤጀንሲዉ የተረጋገጠ የዉሳኔ ሰነድ እና ከተመሳሳይ ማስረጃዎች መካከል ቢያንስ አንዱን ወይም፣ የቦታ ኪራይና የቤት ግብር ማሳወቂያ /ቢል/፣ የመሰረተ ልማት አገልግሎት (የውሃ/የመብራት/የስልክ) ያስቀጠሉበትን ሰነድ፣ የቤት ግብርና የቦታ ኪራይ የከፈሉበት ሰነድ እና ሌሎች ሕጋዊ የሰነድ ማስረጃዎች ካሉ ተቀባይነት የሚኖራቸዉ ይሆናል፡፡
በከተማው ፕላን ወይም የአካባቢ ልማት ፕላን አንጻር ተቃርኖ የሌለባቸው ይዞታዎች ብቻ መስተንግዶ የሚሰጥ ሲሆን የፕላን ተቃርኖ ያለባቸው ይዞታዎች ለህዝብ ጥቅም ሲባል በሚለቀቅ መሬት ላይ ለሰፈረ ንብረት ስለሚከፈል ካሳና ምትክ ቦታ አሰጣጥ የአፈጻጸም መመሪያ በተገለጸው መሰረት ይዞታው እንዲለቀቅ ይደረጋል፡፡
የተዘረዘሩት እንደተጠበቁ ሆኖ በመስክ መረጃ ሲሰበሰብ የድንበር ክርክርና የይገባኛል ጥያቄ ካልቀረበበት መስተንግዶ ይሰጣል፡፡
በነገረዎት ላይ ከዚህ በታች ያሉት በተለያየ ዘመን ከመሬት ጋር በተያያዘ ለመለኪያነት ሲያገለግሉ የነበሩ በመሆናቸውና በጽሁፉም በተደጋጋሚ ሲጠቀሱ ስለነበር ከነአገልግሎት ዘመናቸው ለግንዛቤ ይረዳ ዘንድ እንደሚከተለው ተቀምጠዋል፡፡
"የሶፍራቶፕ ማፕ" ማለት እስከ 1964 ዓ.ም የነበሩ ይዞታዎችን አካቶ ቤት ለቤት በተደረገ የቅየሳ ስራ ተደግፎ የተዘጋጀ ማፕ ነው፡፡
"የኖርቴክ ማፕ" ማለት በ1986 ዓ.ም ከአየር በረራ በተነሳ ፎቶ ወደ ዲጅታል ማፕ የተቀየረ መረጃ ነው፤
"የጂ.አይ.ኤስ መረጃ" ማለት እስከ ግንቦት 1988 ዓ.ም ድረስ የተያዙ ይዞታዎችን ቤት ለቤት በተደረገ የቅየሳ ስራ እና የኖርቴክ ማፕ ጋር በማዋሀድ የተዘጋጀ መረጃ ነው፤
"የካዳስተር መረጃ" ማለት እስከ ግንቦት 1988 ዓ.ም ድረስ የነበሩ ይዞታዎችን በቤት ለቤት የይዞታ ልኬት፤ የህንጻ/ቤት የግንባታ ቁሳቁሶች እና ሶሽዮ ኢኮኖሚክ መረጃዎችን አሰባስቦ የያዘ መረጃ ነው፡፡
መብተዎትን ባለመግዛት ለሕግ የበላይነት የድርሻዎትን ይወጡ!!!
ሲሳይ ሰማኝ
የካቲት 21 ቀን 2014 ዓ.ም

በየኢትዮጵያ የፍትሐ ብሔር ሥነ ሥርዓት ሕግ ቁጥር 33 መሠረት ከሳሽ የመሆን ችሎታን በተመለከተ፡-
1. በሕግ ችሎታ ያለው ማናቸውም ሰው ክስ ለማቅረብ ይችላል፡፡
2. ለክሱ መነሻ በሆነው ነገር ወይም ክሱ በተመሠረተ ካልተረጋገጠ በቀር ማናቸውም ሰው ክስ ማቅረብ አይፈቀድለትም፡፡
3. ከሳሽ ከተከሳሽ ላይ የሚጠይቀውን ጥቅም ወይም መብት በማረጋገጥ አቤቱታ ካላቀረበ በቀር በማናቸውም ሰው ላይ ክስ ሊያቀርብ አይችልም፡፡
መጋቢት 7/2014 ዓ.ም (ኦምኒኤል)