Vazirlar Mahkamasi huzuridagi O‘zbek tilini rivojlantirish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan nashr ettirilgan kitoblarning elektron nusxalarini yuklab olishingiz mumkin.

Lugʻatlar va ensiklopediyalar

Qoʻllanmalar

Badiiy va publitsistik asarlar

@birgap

"Oʻzbek tilining katta imlo lugʻati"

90 000 ga yaqin soʻz.

2023-yilgi nashr

@birgap

Biror topshiriq yoki oʻyin yaratar ekansiz oʻzingizga berishingiz lozim boʻlgan savollar bor:

1. Bu topshiriq kimlarga moʻljallangan?

2. Bu topshiriq orqali oʻquvchida qanday koʻnikma rivojlantiriladi?

3. Bu topshiriq oʻquvchiga qanday bilim beradi?

4. Topshiriqni bajara olmagan oʻquvchidagi muammoni aniqlay olamanmi?

Mana shu savollarni berib, toʻlaqonli javob olmasdan ishlab chiqilgan topshiriq kreativ topshiriqdan boshqa narsa emas. Kreativlik va samaralilik boshqa-boshqa narsalar ekanini avval ham aytgan edim.

@birgap

"Kung fu panda"dan qanday maqsadlarda foydalanish mumkin?

Badiiy asar (har qanday matnni ham) tushunishdagi eng muhim jihat bu – matnning nima haqida ekanini aniqlashdir.

Aksar oʻquvchilarga asar nima haqida ekan, – deb savol bersangiz, asarning syujetini aytib bera boshlaydi.

Mening oʻquvchilarimda ham shu holat uchradi. Tushuntirishga biroz qiynaldim. Misollarim bekor ketaverdi.

Shu vaziyatda "Kung fu panda" multfilmidan foydalanishga qaror qildim. Voqealari qiziq, hamma koʻrgan, hammaga yoqadi. "Nima haqida?", – degan savolga javob olish ham juda qulay. Xullas, dars materiali sifatida ideal.

Oʻquvchilardan "Kung fu panda" multfilmi nima haqida ekanini soʻradim. Hammaning fikrini tinglab olgach birinchi va ikkinchi qismlarini tahlil qilib berdim. Multfilm nima haqida ekanini bir ogʻiz gapda aytdim. Fikrimni voqealar zanjiri asosida isbotladim. Har bir voqeaning umumiy gʻoyani ochishda qanday xizmat qilayotganini batafsil gapirdim.

Oʻquvchilarning aksari koʻzidan maʼlum ediki, ular koʻz oʻngida "Kung fu panda"ning yangi qiyofasi ochilmoqda.

Multfilmning uchinchi qismi tahlilini oʻquvchilarning oʻziga qoʻyib berdim. Natija aʼlo. Maqsadga erishildi.

Bu faqat bir oʻrinda foydalanish. Undagi jumla va iboralardan esa ona tili darslarida foydalanish mumkin. Bu haqida alohida yozarman.

P.S. sizningcha, "Kung fu panda"ning 1-, 2-, 3-qismlari nima haqida?


@birgap

Nega aqlli, olim obrazlar har doim katta galstuk taqqan, oynasi qalin koʻzoynakli, oʻziga katta kostyum, keeeng shim kiygan qilib tasvirlanadi?

Oʻqituvchi zoti koʻrsatilgan yumoristik koʻrsatuvmi, kinomi, klipmi – nima boʻlsa borki, hammasida oʻqituvchi ham yuqoridagi "talablar" asosida kiyintiriladi. Bundan tashqari ular juda ham laqma, sodda, qoʻrqoq qilib koʻrsatiladi.

Menimcha, oʻqituvchini shunday tasvirlagan barcha oʻqituvchilarni obroʻsizlantirgani uchun uzr soʻrashi, lozim boʻlsa, jazolanishi kerak. Bilaman, ular aniq bir shaxsni obroʻsizlantirmaydi, ammo aholi orasida oʻqituvchining yomon imijini yaratishga katta hissa qoʻshishadi.

Oʻzi oʻqituvchilarni shunaqa tasvirlash qayerdan kirib kelgan? Qachondan boshlangan?

@birgap

"Ona tili" 6-sinf, 157-betdagi audiomatnning yozma koʻrinishi

Ushbu audiomatn tayyorlanmagan ekan shekilli, hech yerdan chiqmadi. Topilguncha, ushbu matnni oʻquvchilarga oʻzingiz oʻqib berishingiz mumkin.

Islomdagi eng avvalgi astronomik asarlar “Zij” deb atalib, ular asosan jadvallardan iborat bo‘lgan. Movarounnahrda mog‘ul istilosidan keyin birorta Zij yozilmagan edi. Ana shu sabablarga ko‘ra Ulug‘bek eng avvalo astronomik izlanishlarni yo‘lga qo‘yishi, buning uchun rasadxona barpo etishi kerak edi. Bu haqida Abu Tohirxo‘ja shunday xabar qiladi: “Madrasaga asos solinganidan 4 yil keyin Mirzo Ulug‘bek Qozizoda Rumiy, Mavlono G‘iyosiddin Jamshid va Mavlono Muyiniddin Koshoniylar bilan maslahatlashib Kuhak tepaligida Obi Rahmat arig‘ining bo‘yida rasadxona binosini qurdiradi. Uning atrofida esa baland hujralar barpo etadi. Rasadxona qurilishi 1424-yildan 1429-yilgacha davom etadi. Mazkur rasadxona ishga tushirilganda uning bosh teleskopining aniqlik darajasi atigi bir necha yoy sekundigicha borib, to optik teleskoplar ixtiro qilingan asrga qadar uning samaralari o‘rta asr astronomlari uchun astronomik kuzatishlarda erishilgan yuqori natija bo‘lib xizmat qildi.

@birgap

#audiomatn

"Ona tili", 6-sinf, 157-betdagi "Ulugʻbek rasadxonasi haqida" audiomatni

@birgap

Hisobot uchun hisob...mi?

Va nihoyat Ta'limni rivojantirish respublika ilmiy-metodik markazining saytini ochishga muyassar bo'ldim. Qiziq ma'lumotlar qo'shilibdi. Shunday diqqatga savozor ma'lumotlardan biri - markaz xodimlari tomonidan e'lon qilingan ilmiy maqolalar ro'yxati. Bu - oldingi postlardan birida ko'tarilgan "Markaz xodimlari xalqaro va mahalliy ilmiy jurnallarda, konferensiyalarda e'lon qilgan 50dan ortiq ilmiy maqolalar bilan markazning rasmiy manbalarida tanishish imkoni bormi?" degan savolga javobanmi yoki bu maqolalar ro'yxatini saytda oldindan bormidi, bilmadim. Xullas, 50ta bo'lmasa ham, 10ta maqola ro'yxati berilibdi.

"Xalq ta'limi info" kanali e'lon qilgan videohisobotda markaz xodimlari e'lon qilgan ilmiy maqolalar "ta'lim sohasini rivojlantirish bo'yicha amalga oshirilghan ishlar" sifatida taqdim etilgan edi. Qizig'i, markaz saytidagi ro'yxatda keltirilgan 10ta maqoladan 8tasining, tushunishimcha, ta'limga aloqasi yo'q. Bu maqolalar:

- nanokatalizatorlarning elektrokatalitik oksidlanishi haqida (maqola hammuallifining ish (yoki tadqiqot) joyi (affiliation) sifatida TRM emas, Andijon davlat pedagogika universiteti va Yangi O'zbekiston universiteti ko'rsatilgan),

- qora tuynuk atrofidagi gravitatsion kuchsiz linzalashish haqida (maqola 2022-yilda, TRM tashkil topshidan bir yil oldin e'lon qilingan),

- qora tuynuklar atrofidagi kvazidavriy tebranishlar haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan),

- fotonlar harakati haqida (bu maqola mualliflari affiliationida ham negadir TRM yo'q),

- Lesli-Gauer tipidagi diffuzion yirtqich-o'lja modeli haqida;

- elektron to'lov tizimlarida yuzni tanish orqali autentifikatsiya qilish haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan va mualliflar affiliation'ida, tabiiyki, TRM yo'q);

- chakana savdo logistikasida katta ma'lumotlar simulyatsiyasi haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan va mualliflar affiliation'ida, tabiiyki, TRM yo'q);

- tarmoqni aniqlash tizimlarida Aho-Korasik algoritmlar haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan).

Ro'yxatdagi ta'limga aloqador 2ta maqoladan bittasi "American Journal of Interdisciplinary Research and Development" degan jurnalda e'lon qilingan ekan. Nomi "American" bo'lsa ham, tahrir hay'atining (editorial board) mutlaq ko'pchiligi O'zbekistonliklardan iborat bu jurnal asosan yurtdoshlarimizning maqolalarini chop qilishga ixtisoslashgan shekilli. Masalan, TRM ro'yxatidagi, lekin muallif affiliation'i sifatida TATU ko'rsatilgan maqola e'lon qilingan 2023-yil 23-sonida ham faqat O'zbekistonlik mualliflarning ta'limdan tortib tibbiyotgacha, iqtisodiyotdan tortib tarix, tilshunoslik va adabiyotshunoslikkacha maqolalari e'lon qilingan. (Bizga yaqinda bir ilmiy seminarda bunday xususiyatlar, masalan, har qanday sohadan maqola e'lon qilish "qaroqchi" jurnallarga ("predatory journals") xos deb o'rgatishgandi).

Va TRM ro'yxatdagi ta'limga aloqador 2ta maqoladan 2chisida ham negadir bironta muallifning TRMga aloqadorligi qayd etilmagan.

Sarlavhaga chiqarilgan savolga qaytamiz: Hisobot uchun bo'laveradi...mi? Ta'limga va (yoki) TRMning o'ziga aloqasi yo'q, hatto tashkilot tuzilishidan oldin chop qilingan maqolalarni tashkilot tomonidan "ta'lim sohasini rivojlantirish bo'yicha amalga oshirilghan ishlar" sifatida o'z ro'yxatiga kiritib e'lon qilish ... qay darajada etikaga to'g'ri keladi?

Xushnudbek Xudoyberdiyevning YouTube kanalidagi suhbatlarning biri PISA natijalari haqida boʻldi. Shu sonda chiqish qilgan Behzod Hoshimov PISAning maʼlumotlarini turli usullarda tahlil qilayotganini aytib, bir juda qiziq maʼlumotni boʻlishdi:

Agar Oʻzbekistondan faqatgina rus tilli sinflarda oʻqiydigan bolalar PISA testi topshirganda oʻrnimiz 10 pogʻonacha yuqori boʻlishi, hatto 81 davlat ichida 60-oʻrinlarda joylashishimiz mumkin ekan.

Shu maʼlumotni eshitganimdan oʻzimga savollar beryapman, qanday qilib?

Oxiri tushunganlarim shu boʻldi:

1. Rus tilli sinflar odatda kunning birinchi yarmida oʻqiydi, (ikki smenali rus tilli maktablar ancha kam) ularda kunning ikkinchi yarmida qoʻshimcha shugʻullanish uchun doim vaqt bor. Bu oʻqituvchilarga qoʻshimcha akademik erkinlik ham beradi.

2. Rus tilli sinfda oʻqiydigan oʻquvchilardan aksarining ota-onasi farzandining maktabdagi qoʻshimcha faoliyatiga investitsiya koʻproq kiritadi.

3. Rus tilli sinflar uchun har bir fandan qoʻshimcha maʼlumotlar juda ham koʻp. Ular jahon standartlari asosida tayyorlangan, tasdiqdan oʻtgan manbalardan bemalol foydalana olishadi. Yaʼni alternativ darsliklar mavjud. Oʻzbek tilli sinflarda dars oʻtadigan oʻqituvchilarda bunday imkon mavjud emas. Oʻqituvchi qoʻshimcha manbani avval oʻzbekchaga oʻgirib chiqishi lozim. Bu qoʻshimcha yuklama hisoblanadi.

Ayni mana shu 3 sabab rus tilli sinflarda oʻqiydigan oʻquvchilarning natijasi oʻzbek tilli sinflarnikidan baland ekanini taʼminlagan.

Siz nima deb oʻylaysiz?

@birgap

Bu bilan hamma rus tilini oʻrgansin demoqchi emasman, ingliz tilida yaratilgan manbalar rus tilinikidan aaancha koʻp, ham sifatli.

Ingliz tilini ham targʻib qilmoqchi emasman.

Men aytmoqchi boʻlgan masala shundaki, agar oʻquvchilarda qoʻshimcha shugʻullanish uchun vaqt, oʻqituvchida yetarli akademik erkinlik, bir mavzu yuzasidan turli manbalardan foydalanish imkoni mavjud boʻlsa, natija ham yaxshilanadi. Oʻzbek tilida ham shunday boʻlishi kerak. Oʻquvchilarni yoppasiga rus yoki ingliz tilida oʻqitish emas, oʻzbek tilidagi ma'lumotlarni koʻpaytirish ustida ishlamoq kerak.

@birgap

Imlo lugʻatining qidirsa boʻladigan nusxasi.

Kimgadir kerak boʻlar dedim, chunki oʻzimga shunaqasi qiziq. Qidirishdan foydalana olmasam, topishim juda qiyin boʻlib ketadi.

Diqqat! Material rasmiy saytga qidirish imkoni oʻchirilgan holda yuklangan edi. Men shaxsiy ehtiyojlarim yoʻlida uni qidirsa boʻladigan qilib oldim. Kanalga ham biror moddiy manfaat ortidan yuklayotganim yoʻq.

Lugʻat mualliflarida e'tiroz boʻlsa, @shtursunreklama_bot ga yozishlari mumkin.

@birgap

Latif Mahmudovning asarlarini hozirgi imloda qayta nashr etish kerak deb oʻylayman.

@birgap

Taʼlim vazirligining aqlli kishilari baʼzi narsalarni tushuntirib berishsin:

1. Oʻsgan sochning taʼlim olishga salbiy taʼsiri qanday?

2. Agar oʻsgan soch taʼlim sifatiga salbiy taʼsir qilsa, qizlarning sochini nima qilamiz? Yoki qizlar oʻsgan soch bilan oʻqiyveradimi? Axir sochning uzunligi sifatga yomon taʼsir qilarkan, qizlarning soch oʻstirishiga ruxsat berishimiz ularni sifatsiz taʼlimga mahkum qilishimiz emasmi?

3. Bu maktabning ichki tartib-qoidasi deyishingiz mumkin. Lekin ichki tartib-qoidalar konstitutsiyaga, inson erkinligiga zid boʻlmasligi lozim. Odam oʻzining sochi qanday turmaklanishini hal qila olmasligi bu uning konstitutsiyaviy huquqining qoʻpol buzilishi hisoblanadi. Ichki tartib-qoidaning sochga aloqador qismi konstitutsiyaga zid emasmi?

4. Bu bolalarning sharmanda qilinishi ortidan olgan ruhiy travmalari bilan kim shugʻullanadi? Shu bolalar endi maktabni sevib qoladimi?

5. Mana shu bolalarning hukumatga nafrat bilan katta boʻlmasligining oldi qanday olinadi?

@birgap

Milliy gvardiyaning taʼlimga jalb etilishi katta xato edi.

Toʻgʻri, maktablarda davomat past, tartib-intizom yomon.

Ammo Milliy gvardiyaning usullari vaqtinchalik chora xolos. Gvardiya yoʻq boʻlgan kuniyoq intizom va davomat yana avvalgi holiga qaytadi.

Maktabgacha maktab taʼlimi vazirligi muammoning ildizi qayerda ekanini oʻrganishi, oʻsha ildizga zarba berish bilan shugʻullanishi kerak. Bosim qilish bilan hech narsaga erishib boʻlmaydi.

@birgap

Oʻzi uzun sochni yomon koʻradigan katta avlodning aksari talabalik yoki yoshlik paytida sochlarini yelkadan oʻstirib, gulli koʻylak, klyosh shim kiyib yurishgan.

Men togʻalarimning rasm albomini koʻrsam doim shunga diqqat qilaman.

@birgap

Koʻpchilik maktabda zoʻr oʻqiganlar keyinroq muvaffaqiyatli boʻla olmagani, "ikkichi"lar esa boy boʻlib ketgani, yaxshi yashayotgani haqida gapiradi.

Turmush oʻrtogʻim bilan suhbatda nega shunday ekani haqida oʻzimizcha xulosa qildik.

Sizlar nima deb oʻylaysizlar, nega aksar aʼlochilar hayotda muvaffaqiyatga erisha olmaydi-yu, "ikkichi"lar buni eplaydi?

Bizning xulosa keyinroq, hozir sizlardan bilgim keldi.

@birgap