Sherzod Qudratxoʻja 1966-yilgi voqealarni eslar ekan, zilzildan keyin Toshkentni qayta tiklash uchun SSSRning turli hududlaridan odamlar koʻngilli boʻlib kelgani, koʻp qavatli uylarni qurishda ishlashgani, keyinroq Toshkent yoqqanidanmi, bu yerda qolib ketishganini (zilziladan oldin Toshkent aholisi 400 ming atrofida boʻlgan, qayta tiklashdan keyin 1 millionga yaqinlashgan) aytarkan, Qudratxoʻja 60 yilga yaqin vaqt oʻtdi, ular hamon mahalliy tilni oʻrganmagan deydi. Sherzod Qudratxoʻja Karl Marksdan iqtibos keltirarkan, kimki mahalliy tilni oʻrganmas ekan yo u oʻzini okkupant (bosqinchi, hukmron) deb hisoblaydi, yo til oʻrganishga aqliy imkoniyati yetmaydi degan soʻzlarni ishlatadi.

Mana bu yerda esa ushbu gaplarni Qudratxoʻja mamlakatdagi ruslarni okkupant va ahmoq deya atadi deb yozishmoqda (nazarimda, Qudratxoʻjaning gaplari notoʻgʻri talqin qilinmoqda). Jumladan ular shunday deydi:

Qudratxoʻja Sovet Ittifoqi vaqtida Toshkentga kelib, zavod, fabrika, yoʻllar qurgan odamlarni haqorat qilmoqda. SSSRning turli hududlaridan kelgan odamlar Toshkent aholisi boshiga tushgan baxtsizlikni yelkama-yelka turib yengishdi, qulab tushgan yogʻoch uylar oʻrniga oʻsha davr uchun zamonaviy boʻlgan koʻpqavatli uylar qurishdi. Buning uchun minnatdorchilik oʻrnida okkupant va ahmoq degan haqoratni qabul qilib olmoqdalar. Ha, koʻrinadiki, SSSR qulagach respublikalarda rusofoblik kuchaygan.

E’tibor beryapsizmi, bular bergan yordamlarini minnat qilishmoqda, biz boʻlmaganizmida senlar koʻpqavatli uyni tushingda ham koʻrmasding, yogʻoch iningda yashayverarding demoqchi. Mana shu gaplarining oʻzi Karl Marksning gaplarini isbotlab qoʻymayaptimi? Ular hali ham oʻzini bizdan ustun qoʻyib, bizning hukmdorimizligini ta’kidlashmayaptimi? Bundan tashqari, biz ularga har doim hurmat koʻrsatib kelyapmiz, birorta rusning huquqi oʻzbeknikidan kam etib belgilangan oʻrin mavjud emas. Rus tilli maktablarimiz, kitoblarimiz, televideniyalarimiz ishlab turibdi.

Minnat-minnat oʻynaydigan boʻlsak, biz ham Ikkinchi jahon urushini eslarmiz. Oʻzbekiston hududidan yuzlab ming odam nemislar bilan jang qilganini, front ortida ham oʻzbeklar eng oldi yordam koʻrsatuvchilardan boʻlganini esdan chiqarishmasa boʻlardi.

Qudratxoʻja aytganday, bu yerga qurilishda ishlash uchun juda ham koʻp qamoqxonada saqlanayotgan jinoyatchilar kelgan. Ularning koʻpi shu yerda qolgan. Shaxsan men mamlakatdagi koʻplab jinoiy guruhlarda oʻsha "quruvchilar"ning izi bor deb taxmin qilaman (bu oʻta shaxsiy qarashim).

@birgap

Ruslarning (kamida Rossiyadagi) gʻirt natsist ekanini bilish uchun mana shu post izohlarini oʻqish yetarli.

Markaziy Osiyo davlatlari Rossiya tarkibiga qaytishi kerak, oʻzbeklar "chernojop"lardir, bu sassiqlarni Rossiyadan haydash kerak, biz boʻlmaganimizda koʻtingni barmoq bilan artib yurgan boʻlarding (tovba, hojatga kirib chiqqandan keyin qoʻl yuvmaydigan odamlar shunaqa desa kulgili boʻlarkan) deyishmoqda. Nega ruslar haqida qilt etgan ovoz chiqsa Rossiya darrov munosabat bildirib, jazo talab qiladi-yu, biznikilar doim sukutda.

Aslida Oʻzbekiston mana shu kanalni sudga berishi va har bir haqoratli izoh yozganni jazolashni talab qilishi lozim. Normal, oʻzini hurmat qilgan davlatlar shunday qiladi.

Eʼtibor berganmisiz, biz hech qachon rus millati haqida haqoratlarni baralla yogʻdirmaymiz. Bular shunday qilaveradi, uyalishmaydi. Chunki oʻzlarini hamon bizning egamiz, podshohimiz deb bilishadi. Biz ularning nazdida qulmiz.

@birgap

"Kung fu panda" multfilmidan adabiyot darslarida qanday foydalanish mumkin deb oʻylaysiz?

Ona tili darslari uchun boʻlsa ham boʻlaveradi.

Kechgacha hamma xayoliga kelgan gʻoyani yozaversin. Oʻzimnikini keyinroq aytaman.

@birgap

Vazirlar Mahkamasi huzuridagi O‘zbek tilini rivojlantirish jamg‘armasi mablag‘lari hisobidan nashr ettirilgan kitoblarning elektron nusxalarini yuklab olishingiz mumkin.

Lugʻatlar va ensiklopediyalar

Qoʻllanmalar

Badiiy va publitsistik asarlar

@birgap

"Oʻzbek tilining katta imlo lugʻati"

90 000 ga yaqin soʻz.

2023-yilgi nashr

@birgap

Biror topshiriq yoki oʻyin yaratar ekansiz oʻzingizga berishingiz lozim boʻlgan savollar bor:

1. Bu topshiriq kimlarga moʻljallangan?

2. Bu topshiriq orqali oʻquvchida qanday koʻnikma rivojlantiriladi?

3. Bu topshiriq oʻquvchiga qanday bilim beradi?

4. Topshiriqni bajara olmagan oʻquvchidagi muammoni aniqlay olamanmi?

Mana shu savollarni berib, toʻlaqonli javob olmasdan ishlab chiqilgan topshiriq kreativ topshiriqdan boshqa narsa emas. Kreativlik va samaralilik boshqa-boshqa narsalar ekanini avval ham aytgan edim.

@birgap

"Kung fu panda"dan qanday maqsadlarda foydalanish mumkin?

Badiiy asar (har qanday matnni ham) tushunishdagi eng muhim jihat bu – matnning nima haqida ekanini aniqlashdir.

Aksar oʻquvchilarga asar nima haqida ekan, – deb savol bersangiz, asarning syujetini aytib bera boshlaydi.

Mening oʻquvchilarimda ham shu holat uchradi. Tushuntirishga biroz qiynaldim. Misollarim bekor ketaverdi.

Shu vaziyatda "Kung fu panda" multfilmidan foydalanishga qaror qildim. Voqealari qiziq, hamma koʻrgan, hammaga yoqadi. "Nima haqida?", – degan savolga javob olish ham juda qulay. Xullas, dars materiali sifatida ideal.

Oʻquvchilardan "Kung fu panda" multfilmi nima haqida ekanini soʻradim. Hammaning fikrini tinglab olgach birinchi va ikkinchi qismlarini tahlil qilib berdim. Multfilm nima haqida ekanini bir ogʻiz gapda aytdim. Fikrimni voqealar zanjiri asosida isbotladim. Har bir voqeaning umumiy gʻoyani ochishda qanday xizmat qilayotganini batafsil gapirdim.

Oʻquvchilarning aksari koʻzidan maʼlum ediki, ular koʻz oʻngida "Kung fu panda"ning yangi qiyofasi ochilmoqda.

Multfilmning uchinchi qismi tahlilini oʻquvchilarning oʻziga qoʻyib berdim. Natija aʼlo. Maqsadga erishildi.

Bu faqat bir oʻrinda foydalanish. Undagi jumla va iboralardan esa ona tili darslarida foydalanish mumkin. Bu haqida alohida yozarman.

P.S. sizningcha, "Kung fu panda"ning 1-, 2-, 3-qismlari nima haqida?


@birgap

Nega aqlli, olim obrazlar har doim katta galstuk taqqan, oynasi qalin koʻzoynakli, oʻziga katta kostyum, keeeng shim kiygan qilib tasvirlanadi?

Oʻqituvchi zoti koʻrsatilgan yumoristik koʻrsatuvmi, kinomi, klipmi – nima boʻlsa borki, hammasida oʻqituvchi ham yuqoridagi "talablar" asosida kiyintiriladi. Bundan tashqari ular juda ham laqma, sodda, qoʻrqoq qilib koʻrsatiladi.

Menimcha, oʻqituvchini shunday tasvirlagan barcha oʻqituvchilarni obroʻsizlantirgani uchun uzr soʻrashi, lozim boʻlsa, jazolanishi kerak. Bilaman, ular aniq bir shaxsni obroʻsizlantirmaydi, ammo aholi orasida oʻqituvchining yomon imijini yaratishga katta hissa qoʻshishadi.

Oʻzi oʻqituvchilarni shunaqa tasvirlash qayerdan kirib kelgan? Qachondan boshlangan?

@birgap

"Ona tili" 6-sinf, 157-betdagi audiomatnning yozma koʻrinishi

Ushbu audiomatn tayyorlanmagan ekan shekilli, hech yerdan chiqmadi. Topilguncha, ushbu matnni oʻquvchilarga oʻzingiz oʻqib berishingiz mumkin.

Islomdagi eng avvalgi astronomik asarlar “Zij” deb atalib, ular asosan jadvallardan iborat bo‘lgan. Movarounnahrda mog‘ul istilosidan keyin birorta Zij yozilmagan edi. Ana shu sabablarga ko‘ra Ulug‘bek eng avvalo astronomik izlanishlarni yo‘lga qo‘yishi, buning uchun rasadxona barpo etishi kerak edi. Bu haqida Abu Tohirxo‘ja shunday xabar qiladi: “Madrasaga asos solinganidan 4 yil keyin Mirzo Ulug‘bek Qozizoda Rumiy, Mavlono G‘iyosiddin Jamshid va Mavlono Muyiniddin Koshoniylar bilan maslahatlashib Kuhak tepaligida Obi Rahmat arig‘ining bo‘yida rasadxona binosini qurdiradi. Uning atrofida esa baland hujralar barpo etadi. Rasadxona qurilishi 1424-yildan 1429-yilgacha davom etadi. Mazkur rasadxona ishga tushirilganda uning bosh teleskopining aniqlik darajasi atigi bir necha yoy sekundigicha borib, to optik teleskoplar ixtiro qilingan asrga qadar uning samaralari o‘rta asr astronomlari uchun astronomik kuzatishlarda erishilgan yuqori natija bo‘lib xizmat qildi.

@birgap

#audiomatn

"Ona tili", 6-sinf, 157-betdagi "Ulugʻbek rasadxonasi haqida" audiomatni

@birgap

Hisobot uchun hisob...mi?

Va nihoyat Ta'limni rivojantirish respublika ilmiy-metodik markazining saytini ochishga muyassar bo'ldim. Qiziq ma'lumotlar qo'shilibdi. Shunday diqqatga savozor ma'lumotlardan biri - markaz xodimlari tomonidan e'lon qilingan ilmiy maqolalar ro'yxati. Bu - oldingi postlardan birida ko'tarilgan "Markaz xodimlari xalqaro va mahalliy ilmiy jurnallarda, konferensiyalarda e'lon qilgan 50dan ortiq ilmiy maqolalar bilan markazning rasmiy manbalarida tanishish imkoni bormi?" degan savolga javobanmi yoki bu maqolalar ro'yxatini saytda oldindan bormidi, bilmadim. Xullas, 50ta bo'lmasa ham, 10ta maqola ro'yxati berilibdi.

"Xalq ta'limi info" kanali e'lon qilgan videohisobotda markaz xodimlari e'lon qilgan ilmiy maqolalar "ta'lim sohasini rivojlantirish bo'yicha amalga oshirilghan ishlar" sifatida taqdim etilgan edi. Qizig'i, markaz saytidagi ro'yxatda keltirilgan 10ta maqoladan 8tasining, tushunishimcha, ta'limga aloqasi yo'q. Bu maqolalar:

- nanokatalizatorlarning elektrokatalitik oksidlanishi haqida (maqola hammuallifining ish (yoki tadqiqot) joyi (affiliation) sifatida TRM emas, Andijon davlat pedagogika universiteti va Yangi O'zbekiston universiteti ko'rsatilgan),

- qora tuynuk atrofidagi gravitatsion kuchsiz linzalashish haqida (maqola 2022-yilda, TRM tashkil topshidan bir yil oldin e'lon qilingan),

- qora tuynuklar atrofidagi kvazidavriy tebranishlar haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan),

- fotonlar harakati haqida (bu maqola mualliflari affiliationida ham negadir TRM yo'q),

- Lesli-Gauer tipidagi diffuzion yirtqich-o'lja modeli haqida;

- elektron to'lov tizimlarida yuzni tanish orqali autentifikatsiya qilish haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan va mualliflar affiliation'ida, tabiiyki, TRM yo'q);

- chakana savdo logistikasida katta ma'lumotlar simulyatsiyasi haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan va mualliflar affiliation'ida, tabiiyki, TRM yo'q);

- tarmoqni aniqlash tizimlarida Aho-Korasik algoritmlar haqida (bu maqola ham 2022-yilda, TRM tashkil topshidan oldin e'lon qilingan).

Ro'yxatdagi ta'limga aloqador 2ta maqoladan bittasi "American Journal of Interdisciplinary Research and Development" degan jurnalda e'lon qilingan ekan. Nomi "American" bo'lsa ham, tahrir hay'atining (editorial board) mutlaq ko'pchiligi O'zbekistonliklardan iborat bu jurnal asosan yurtdoshlarimizning maqolalarini chop qilishga ixtisoslashgan shekilli. Masalan, TRM ro'yxatidagi, lekin muallif affiliation'i sifatida TATU ko'rsatilgan maqola e'lon qilingan 2023-yil 23-sonida ham faqat O'zbekistonlik mualliflarning ta'limdan tortib tibbiyotgacha, iqtisodiyotdan tortib tarix, tilshunoslik va adabiyotshunoslikkacha maqolalari e'lon qilingan. (Bizga yaqinda bir ilmiy seminarda bunday xususiyatlar, masalan, har qanday sohadan maqola e'lon qilish "qaroqchi" jurnallarga ("predatory journals") xos deb o'rgatishgandi).

Va TRM ro'yxatdagi ta'limga aloqador 2ta maqoladan 2chisida ham negadir bironta muallifning TRMga aloqadorligi qayd etilmagan.

Sarlavhaga chiqarilgan savolga qaytamiz: Hisobot uchun bo'laveradi...mi? Ta'limga va (yoki) TRMning o'ziga aloqasi yo'q, hatto tashkilot tuzilishidan oldin chop qilingan maqolalarni tashkilot tomonidan "ta'lim sohasini rivojlantirish bo'yicha amalga oshirilghan ishlar" sifatida o'z ro'yxatiga kiritib e'lon qilish ... qay darajada etikaga to'g'ri keladi?

Xushnudbek Xudoyberdiyevning YouTube kanalidagi suhbatlarning biri PISA natijalari haqida boʻldi. Shu sonda chiqish qilgan Behzod Hoshimov PISAning maʼlumotlarini turli usullarda tahlil qilayotganini aytib, bir juda qiziq maʼlumotni boʻlishdi:

Agar Oʻzbekistondan faqatgina rus tilli sinflarda oʻqiydigan bolalar PISA testi topshirganda oʻrnimiz 10 pogʻonacha yuqori boʻlishi, hatto 81 davlat ichida 60-oʻrinlarda joylashishimiz mumkin ekan.

Shu maʼlumotni eshitganimdan oʻzimga savollar beryapman, qanday qilib?

Oxiri tushunganlarim shu boʻldi:

1. Rus tilli sinflar odatda kunning birinchi yarmida oʻqiydi, (ikki smenali rus tilli maktablar ancha kam) ularda kunning ikkinchi yarmida qoʻshimcha shugʻullanish uchun doim vaqt bor. Bu oʻqituvchilarga qoʻshimcha akademik erkinlik ham beradi.

2. Rus tilli sinfda oʻqiydigan oʻquvchilardan aksarining ota-onasi farzandining maktabdagi qoʻshimcha faoliyatiga investitsiya koʻproq kiritadi.

3. Rus tilli sinflar uchun har bir fandan qoʻshimcha maʼlumotlar juda ham koʻp. Ular jahon standartlari asosida tayyorlangan, tasdiqdan oʻtgan manbalardan bemalol foydalana olishadi. Yaʼni alternativ darsliklar mavjud. Oʻzbek tilli sinflarda dars oʻtadigan oʻqituvchilarda bunday imkon mavjud emas. Oʻqituvchi qoʻshimcha manbani avval oʻzbekchaga oʻgirib chiqishi lozim. Bu qoʻshimcha yuklama hisoblanadi.

Ayni mana shu 3 sabab rus tilli sinflarda oʻqiydigan oʻquvchilarning natijasi oʻzbek tilli sinflarnikidan baland ekanini taʼminlagan.

Siz nima deb oʻylaysiz?

@birgap

Bu bilan hamma rus tilini oʻrgansin demoqchi emasman, ingliz tilida yaratilgan manbalar rus tilinikidan aaancha koʻp, ham sifatli.

Ingliz tilini ham targʻib qilmoqchi emasman.

Men aytmoqchi boʻlgan masala shundaki, agar oʻquvchilarda qoʻshimcha shugʻullanish uchun vaqt, oʻqituvchida yetarli akademik erkinlik, bir mavzu yuzasidan turli manbalardan foydalanish imkoni mavjud boʻlsa, natija ham yaxshilanadi. Oʻzbek tilida ham shunday boʻlishi kerak. Oʻquvchilarni yoppasiga rus yoki ingliz tilida oʻqitish emas, oʻzbek tilidagi ma'lumotlarni koʻpaytirish ustida ishlamoq kerak.

@birgap

Imlo lugʻatining qidirsa boʻladigan nusxasi.

Kimgadir kerak boʻlar dedim, chunki oʻzimga shunaqasi qiziq. Qidirishdan foydalana olmasam, topishim juda qiyin boʻlib ketadi.

Diqqat! Material rasmiy saytga qidirish imkoni oʻchirilgan holda yuklangan edi. Men shaxsiy ehtiyojlarim yoʻlida uni qidirsa boʻladigan qilib oldim. Kanalga ham biror moddiy manfaat ortidan yuklayotganim yoʻq.

Lugʻat mualliflarida e'tiroz boʻlsa, @shtursunreklama_bot ga yozishlari mumkin.

@birgap