Ellik yilda el yangi,
Qirq yilda qir.

Shomirza Turdimov ustozimiz "Qurultoy" podkastida juda qiziq narsalarni aytib beribdi.

Yuqoridagi naql ham bejiz emasligini aytar ekan, ustoz, hozir biz ikkinchi avlodni koʻryapmiz, chin maʼnoda mustaqil, qullikni unutgan avlod kelishi uchun yana 20-25 yil bor, deydi.

Kattalarni, oʻzim tengilarni va yoshlarni kuzatib, naql naqadar rost ekaniga ishonch hosil qildim. Men ham qulligini butkul unutgan avlod emas ekanman, xulosada.

@birgap

Koʻpchilik sana yozganda quyidagi xatolarga yoʻl qoʻyadi:

1. Sana soʻzini notoʻgʻri qoʻllash
Aksar odamlar sana deganda faqatgina kunning oʻzini tushunar ekan. Menimcha, sana bu – yilning qaysi kuni ekanligi. Yil, kun oy birgalikda sanani tashkil etadi.

2. Sanani xato yozish
Aksar oʻzbeklar sanani kun, oy, yil tartibida yozib qoʻyadi – 29-yanvar 2024-yil tarzida. Bu usul oʻzbek tilining uslubiga xos emas. Oʻzbek tilida sana aytilganda avval yil, keyin kun, keyin oy aytiladi. Shuning uchun 2024-yil 29-yanvar, deya yozish toʻgʻri boʻladi.

3. Sanani xato qisqartirish
Koʻpchilik sanani kun, oy, yil tarzida qisqartirar ekan – 29.01.2024. Bu Britaniya ingliz tilisi yoxud rus tili uslubi hisoblanadi. Ularning ogʻzaki nutqida ham avval kun, keyin oy, keyin yil aytiladi. Qisqartirishlari ham shunga hamohang. 01.29.2024. deya qisqartiradiganlar esa Amerika ingliz tilisi qoidasiga amal qilishlarini bilishmasa kerak.

Oʻzbek tilida avval yil, keyin kun, keyin oy aytilar ekan, qisqartirish ham shunga mos boʻlishi kerak – 2024.29.01. Bunday qisqartirish usuli amalda ekanini Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining Davlat tilini rivojlantirish departamenti hamda Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻzbek tili, adabiyoti va folklori instituti tomonidan 2020-yilda chop etilgan “Davlat tilida ish yuritish” amaliy qoʻllanmasidan bilib olsa boʻladi. Istalgan hujjat ostiga qoʻyilgan sana yil, kun, oy tartibida.

Koʻpchilik ona tili darslarida sanani soʻz bilan yozish majburiymi deb soʻraydi, shaxsan men bunday tartibga duch kelmaganman. Oʻqituvchi nimani istasa shuni qilaveradi. Soʻz bilan yozilsin, degan tartib biror hujjatda koʻrsatilmagan. Tavsiya etilgan boʻlishi mumkin (fan xususiyatidan kelib chiqib). Lekin men har doim qisqartmasidan foydalanaman va buni fojia deb hisoblamayman.

@birgap

Oʻquvchilarim topshirgan ishlarni (uy vazifasi, sinfda bajarilgan ishlar) tekshirganimda ayrimlariga atay past yoki baland baho qoʻyaman. Men tekshirib qaytarib berganimdan keyin oʻzi ham koʻrib chiqsin deyman. Aksar hollarda ball qoʻshilib qolgan oʻquvchi ham, balli kamayib qolgani ham kelib, appelyatsiya beradi, oʻz ishini himoya qiladi. Bu ham bir koʻnikma, deb oʻylayman.

@birgap

Alisher Qodirov 3 foizga ham bormaydigan rus vatandoshlar uchun taʼlim va televideniyada rus tili nomutanosib darajada koʻp ekanini taʼkidlar ekan yechim sifatida boshlangʻich taʼlimni ona tilida oʻqitish boʻyicha norma qonunga kiritilishi mumkinligini aytadi.

Shu fikrlari haqida oʻzimning shaxsiy qarashlarimni yozdim:

Maqolani toʻliq oʻqish

@birgap

Oliy ma’lumotli insonlar ishlaydigan davlat ta’lim muassasalari o‘quvchilar deyarli har kuni ko‘zi tushadigan plakatlarni shunchalik e’tiborsizlik bilan tayyorlab, ilib qo‘yaversa, boshqalardan nima kutamiz?

Undan tashqari, nahotki bir ta’lim muassasasida tire bilan chiziqchaning farqiga boradigan o‘zbek tili mutaxassisi topilmasa?

Tanch ❌
Tinch ✅

Manbai ❌
Manbayi ✅

Mirziyoev ❌
Mirziyoyev ✅

@xatoliklar
@xatoliklar_lotin

Qiziq, Davlat tilini rivojlantirish departamentining rasmiy saytida "Oʻzbek tilining imlo lugʻati", "Davlat tili ish yuritish" amaliy qoʻllanmasi kabi kitoblarning faqatgina kirill alifbosidagi nusxasi qoʻyilgan. Ularning lotin yozuvidagi nusxalari ham bor-ku! Nega departament buni qoʻymagan? Unga mablagʻ ajratishmaganmi?

Davlat tilini rivojlantirish departamenti oʻtgan yili ancha sermahsul ishladi. Koʻplab lugʻatlar, qoʻllanmalar nashr etildi. Ammo ular faqat qogʻoz koʻrinishida qolmoqda. Departament kitoblarni davlat ajratgan pullar hisobidan tayyorlaydi, chop etadi. Kitoblarga ketadigan mablagʻ soliq toʻlovchilarniki ekan, kitoblar har bir soliq toʻlovchiga yetib borishi uchun harakat qilmoq kerak. Buning eng osoni ularning PDF nusxasini saytga joylab borishdir. Agar nusxa koʻchirish imkoni boʻlgan PDF nusxalar rasmiy sayt orqali tarqatilsa, turli dasturiy ta'minot ishlab chiqaruvchilari shu lugʻatlarni elektronlashtirish, undagi ma'lumotlarni platformaga joylash (masalan, onlayn lugʻatlar yaratish) ishlarini oʻzlari qilishadi. Ulardagi asosiy muammo - ma'lumot kamligi.

Oʻylaymizki, departament xodimlari bu muammoga yechim topishadi. Ularga saytni normal yuritish uchun mablagʻ ajratmayotganlar ham bir qur oʻylab koʻradi.

@birgap

"Yana 1 000 та maktabda Prezident va ixtisoslashtirilgan maktablarning baholash tizimi joriy qilinadi", deya xabar bermoqda "Xalq ta'limi info" kanali. Xabarda qo'shimcha qilinishicha, "fanlardagi amaliy mashg'ulotlar ulushini 60 foizgacha oshirish reja qilinmoqda".

Darhaqiqat, “O‘zbekiston – 2030” strategiyasini “Yoshlar va biznesni qo‘llab-quvvatlash yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturi to‘g‘risida"gi Prezident farmoni loyihasining 11-bandiga mazkur chora-tadbir ham kiritilgan.

"Prezident va ixtisoslashtirilgan maktablarning baholash tajribasi" deya joriy qilinayotgan mazkur tizim ko'plab muhokamalarga sabab bo'lmoqda. Masalan, bu tizim haqida Gazeta.uz nashridagi ruscha material tagida qoldirilgan aksar izohlar, ijtimoiy tarmoqlarda ota-onalarning va o'qituvchilarning fikrlari, e'tirozlari "yangi tizim"ni joriy qilayotganlar tomonidan inobatga olinayotgani yo'q. Endi bu tizim yana 1000ta maktabga joriy qilinadi, demak, yana 1000ta maktabda "ta'limning oyog'i osmondan bo'lib ketadi".

Yangi tizim haqida, uning afzalliklari va kamchiliklari haqida tahliliy material tayyorlash haqida o'ylayapman. Bu materialda o'zimning ham tizim haqidagi fikrlarim, tahlillarim bo'ladi, lekin sizning fikrlaringiz ham juda muhim. Hurmatli pedagoglar, ota-onalar, agar tizim bo'yicha fikrlaringiz bilan bo'lishishni istasangiz, iltimos, @qaydlar_aloqa_bot orqali bog'laning yoki shu post tagida izoh qoldiring.

Davlat tilini rivojlantirish departamentiga tezkor munosabat uchun katta rahmat! Sanalgan muammolar deyarli hal etilgan. Endi rasmiy saytdan quyidagilarni yuklab olsangiz boʻladi:

O‘zbek tili sinonimlarining izohli lug‘ati

O‘zbek tili sinonimlarining katta izohli lug‘ati

O‘zbek tilining o‘quv imlo lug‘ati

Kimyo atamalari izohli lug‘ati

O‘zbek tili frazeologik lug‘ati

O‘zbek tilining orfoepik lug‘ati

O‘zbek xalq so‘zlari

Yuridik terminlarning ruscha-o‘zbekcha lug‘ati

Xalqaro terminelementlarning izohli-illyustrativ lug‘ati kitobi

Ijtimoiy-siyosiy terminlarning qisqacha izohli lug‘ati

Diplomatik terminlar izohli lugʻati

Tibbiy atamalar lugʻati

Oʻzbekiston joy nomlarining izohli lugʻati

O‘zbek tilining imlo lug‘ati (kirill)

Davlat tilida ish yuritish (lotin)

O‘zbek tilini ikkinchi til sifatida o‘qitish metodikasi

"Jadid" gazetasi sonlari

Ana sizlarga shuncha boylik.

@birgap

Qiziq, bu hujjatda pedagoglarga (boʻlib ham davlat taʼlim tashkilotlarida ishlasa) majburiy tibbiy koʻrikdan bepul oʻtish, farzandlarini maktabgacha taʼlim muassasalariga navbatsiz joylash hamda oʻz shaʼni, qadr-qimmati va ishchanlik qobiliyatini himoya qilib sudga murojaat qilganda boj toʻlamaslikdan boshqa hech qanday ijtimoiy himoya imkoniyati berilmagan-ku. Nima keragi bor edi alohida qonun qabul qilib, bular shunchaki VM qarori bilan ham yurib ketadigan narsalar edi.

@birgap

Sud binosida:

- Assalomu alaykum, men pedagogman. Koʻchada ketayotganimda falon odam meni haqoratladi, yuzimga musht tushirdi. Ustidan arz qilmoqchiman.

- Yaxshi, marhamat, davlat bojini toʻlab qoʻying.

- Axir men pedagogman, mendan boj olinmasligi kerak.

- Hurmat(siz)li pedagog, qonunda "oʻzining kasbiy faoliyatini amalga oshirayotganda" deyilgan, siz koʻchada kaltak yebsiz, demak bojni toʻlaysiz.

- Haa, tushunarli...

@birgap

Boʻlmagan voqea

Davomi, boshi bu yerda

Maktab direktorining xonasi:
- Marketjon Indamaybajardiyevich, xabaringiz bor, universitetni bu yil bitirib kelgan hamkasbimizga murabbiylik qilyapman. "Pedagogning maqomi toʻgʻrisida"gi qonun boʻyicha menga qoʻshimcha haq toʻlanishi kerak ekan, bolamni Prezident maktabida oʻqitmoqchiydim, shunga repititorga ozroq qiynalib qoldik, shu huquqimdan foydalansam...

- Ustozjon, men tepadagilar bilan bir gaplashay, natijasini aytvoraman.

Shahar MMTB binosi:

- Befarq Ustozmasov, oʻzingizdan qolar gap yoʻq, bizdagi pedagoglarga murabbiylik qilayotgan xodimlar yangi qonun boʻyicha qoʻshimcha haq soʻrashyapti, shuni nima qilaylik?

- Bilasiz-ku, davlatimiz puli ancha kamaygan, byudjet tanqisligi haqida oʻqiyotgandirsiz, buning ustiga katta-katta anjumanlar oʻtkazdik, oʻzimas bir kishiga bitta somsani 70.000 dan olib berish. Bundan tashqari, yangi "fincha" darsliklarga ham ancha-muncha pul ketdi. Oʻqituvchilar shunaqa payt davlatga yordam bermasa qachon beradi. Qoʻllab yuborishsin, chidashsin, yotigʻi bilan tushuntiring, tushunishadi, shuncha yildan beri tushunishyapti-ku. Axir qonunda ham "toʻlansin" deyilmagan, "toʻlanishi mumkin" deyilgan.

@birgap

Boʻlmagan voqea

Davomi, boshi bu yer va bu yerda

Hokimiyat binosi:

- Hokim buva, maktabdagi murabbiy pedagoglarga qoʻshimcha haq toʻlashda qoʻllab yuborsangiz, xursand boʻlardik.

- Nima? Yana qanaqa qoʻshimcha haq?

- "Pedagogning maqomi toʻgʻrisida"gi qonun boʻyicha deyman.

- Hozir, qonunni bir oʻqiy-chi... Hmm, ha bu yerda "toʻlansin" demabdi-ku, "toʻlanishi mumkin" debdi, majbur emas ekanmiz. Bundan tashqari, oʻzi hokimligimiz byudjetining tagi koʻrinib qoldi, yaqinda futbol jamoamizga 4-5 mlrd. berdik, qiynalib qolishibdi, chempion boʻlgan bokschiga uy bilan moshin oberdik. Endi ustozlar shunaqa payt tixirlik qilmay tursa boʻlardi...

- Tushundim, hokim buva!

@birgap

Matbuotimiz boʻm-boʻsh. Bankrotmi deyman.

Boʻsh boʻlgandan keyin boʻm-boʻsh boʻladi-da.

@birgap

Oʻquvchilarimga koʻp aytaman, internetdan oʻrganma, ustozdan oʻrgan.

Internetdagi ustozdan ham oʻrganma, aksar hollarda ularning kallasi boʻm-boʻsh boʻladi.

Mana bu ham oʻzicha aqlli gap yozgan-da.

Elmurod Haqnazarov aytganday, bunaqalar maktab ixtiro qilinganiniyam bilmasa kerak.

Yana 5500 dan ortiq odam yoqdi degan tugmani bosgan.

@birgap

Telegramning "Premium" tarifini ishlatadigan kuzatuvchilardan iltimos, shu yoʻnaltma orqali oʻtib, qoʻllab yuborsangiz, kanalda yangi, qiziq-qiziq imkoniyatlar paydo boʻlarmish.

Diqqat! "Premium" ishlatmasangiz bosgandan foyda yoʻq.

https://t.me/birgap?boost

@birgap

Tarqatilgan xabarlarga koʻra endi maktablarda ikkinchi xorijiy til ham oʻqitilar ekan.

Qiziq, shu paytgacha nechta til oʻqitilayotgan edi? 1 ta boʻlsa u ingliz tilimi? Rus tili-chi? U xorijiy til emasmi?

Oʻzi shu rus tilining maqomini hech aniq qilmadik-da. U xorijiy til boʻlmasa, davlat tili boʻlmasa, qardosh til boʻlmasa, qanday til? Ogʻalar tilimi?

Yana bir savol, nega roʻyxatda koreys, xitoy, nemis, yapon, fransuz tillari bor-u koʻpchilik istayotgan arab tili yoʻq. Arab tilini oʻrgatishni davlat oʻz nazoratiga olgani yaxshi emasmi? Arab davlatlarida yaxshi ishlar koʻp. Masalan, hindlar arab davlatlarida juda koʻp ishlashadi.

Demak savollar ikkita:

1. Rus tili xorijiy tilmi?
2. Arab tili nega roʻyxatda yoʻq.

Bilaman, javob berilmaydi, savol bermay turolmasam nima qilay?

@birgap

Bir necha kun oldin “Davlat tilida ish yuritish” amaliy qo‘llanmasining o‘zbek-lotin yozuvidagi nusxasi borligi, Davlat tilini rivojlantirish departamenti tomonidan tayyorlangani, ammo ochiq manbalarda elektron shaklda yo‘qligi haqida yozgandim. Keyinroq departament men aytgan qo‘llanmaning elektron nusxasini o‘zining rasmiy saytiga joyladi.

Qo‘llanma bilan tanishib o‘tirib, bir nuqtaga diqqat qildim:

Kirill yozuvidagi qo‘llanmada:
«Сана». Имзо чекилиш санаси, тасдиқлаш санаси, розилик санаси, шунингдек, матн ичидаги саналар рақам усулида расмийлаштирилади. Саналар араб рақамларида алоҳида сатрда кўрсатилади. Масалан: 2012.25.01; 2014.21.12.
Молиявий маълумотлардан иборат бўлган ҳужжатлар матнида сана кўрсатилганда, сўз билан ифодаланган сана қўйилади. Масалан: 2012 йил 25 январь; 2013 йил 20 декабрь

Lotin yozuvidagi qo‘llanmada:
«Sana». Imzo chekilish sanasi, tasdiqlash sanasi, rozilik sanasi, shuningdek, matn ichidagi sanalar so‘z bilan ifodalangan sana usulida rasmiylashtiriladi. Sanalar arab raqamlarida alohida satrda ko‘rsatiladi. Masalan: 2018-yil 25-oktyabr; 2019-yil 21-dekabr.
Moliyaviy ma’lumotlardan iborat bo‘lgan hujjatlar matnida sana ko‘rsatilganda ham so‘z bilan ifodalangan sana qo‘yiladi. Masalan: 2018-yil 25-yanvar; 2019-yil 20-dekabr.

Farqni ko‘rdingiz-a? Hujjatlarda sanani faqatgina raqam bilan yozish (2024.05.02) bekor qilinyapti. Buni turli chalkashliklarni oldini olish uchun bo‘lsa kerak deb tushundim (kitobda bunga hech qanday tushuntirish berilmagan). Masalan, 2024.05.02. deb yozilganda 5-oy 2-kunmi, 2-oy, 5-kunmi aniqlash qiyin bo‘ladi. Hamma ham to‘g‘risi qanday ekanini bilmaydi. Buning oldini olishning eng zo‘r usuli 2024-yil 5-fevral ko‘rinishida yozishdir.

@birgap

Oʻqituvchilar oyligi haqida yana bir ma’lumot:

5 yil avval oʻqituvchilarning maoshi respublika boʻyicha oʻrtacha maoshning 79 foizini tashkil etgan. 2023-yilda esa bu koʻrsatkich 69 foizni tashkil etgan. Ya’ni 5 yilda oʻqituvchining moliyaviy holati yomonlashgan xolos.

Oʻqituvchining real oyligi oshmaganini, oʻqituvchining oyligini oshirdik degan barcha gaplar manipulyatsiya ekanini avval ham aytgan edim.

P.S. ikki marta aytgan ekanman.

@birgap