Endi, oʻzimning eʼtirozim, bosqinchi hamda qiziqarli soʻzlari fonida hech kim bunga diqqat qilmayapti, menimcha.

Darslikda berilgan va yod olinishi talab qilingan qoidaga diqqat qilaylik:

-li, -siz, -dosh, -dor, -xon, -chi, -la – soʻz yasovchi qoʻshimchalar.

Buning nimasi qoida? Qani bu yerda qoʻshimcha qanday qilib soʻz yasashi, u nimani anglatishi haqida gap? Bola yasalgan soʻz qanaqa boʻlishi haqida biror xulosaga kelishi uchun yordam qani? Qoʻshimchalarning roʻyxatini berib mana shu soʻz yasovchi qoʻshimcha deyish bilan ish bitadimi? Bu ham 4K modelining unsurlaridan birimi? Oʻquvchi oʻzi tanqidiy va ijodiy fikrlab topib oladimi qolgan narsani? Yoki yurtimizdagi hamma oʻqituvchi bir xil gapirishi uchun ularga qoʻllanma berilganmi qandaydir?

Soʻz yasovchi qoʻshimchalar roʻyxatini berish emas, ularni vaqti-vaqti bilan qanday qilib soʻz yasashi haqidagi tushuntirish bilan berish oʻquvchi soʻz yasalishi haqida kengroq tasavvur hosil qilishida yordam beradi. Axir bizga yodlagan robotlar emas, tahlil qila oladigan odamlar kerak-ku.

P.S. qoidalarni shunaqa yodlagan bolalar kelajakda qayerda -li koʻrsa uni soʻz yasovchi deb hisoblab, yuqoridagi kabi misollar tuzaveradi keyin

@birgap

YouTubedagi eng yaxshi koʻrgan kanallarimdan biri "Alohida mavzu" Oʻzbek tili kuni munosabati bilan suhbatga chaqirgan. Oʻzbek tili uchun jon kuydiradigan doʻstlar bilan ancha suhbatlashdik. Dilimizni ezayotgan masalalarni muhokama qildik.

Oʻsha koʻrsatuv yaqin daqiqalarda premyera qilinadi. Koʻrib, izohlarda fikr qoldirishingiz mumkin, biz ularni oʻqib, keyingi safarlar uchun mavzu izlaymiz. Zero bu mavzu hecham tugamaydi.

https://youtu.be/5HemUCeniGE?si=MpwtB1ew8dNILU6y

@birgap

Oʻzini oʻzbekman deb hisoblagan barchaga bugungi bayram qutlugʻ boʻlsin.

Tilimiz, millatimiz hali uzoq yashasin.

Oʻzbek tilini har bayramda emas, har kuni hurmat qilish qadriyatimizga aylansin.

@birgap

Oʻzbekistonda oʻzbek tilining muhim tilga aylana olmayotgani, uni bilmaslik yashashga xalaqit qilmayotgani, omma uni qadrlamayotganiga sabab davlatning notoʻgʻri mafkura yuritishi deb bilaman.

Davlat hamon SSSRdan qolgan doʻstlik, birlik, boshqa xalqlarni oʻta hurmat qilish yoʻlida yuribdi. Millatparvarlikka (millatchilik emas) qaratilgan dastur, loyiha yoʻq. Mafkura mavjud emas.

Intervyuda xalq tilimizni hurmat qilishi, uni eʼzozlash qadriyatga aylanishi kerakligi haqida gapirdik, ammo xalq biror mafkuraga ergashishi uchun u mavjud boʻlishi kerak. Shu oʻrinda haqli savol tugʻiladi:

Soliqlarimiz evaziga yashaydigan tashkilot Maʼnaviyat va maʼrifat markazi nima qilyapti?

Davlat tilning rivojlanishi uchun yetarli sharoitlar yaratib berayotgani yoʻq. Mablagʻ ajratayotgani yoʻq. Davlat tilini rivojlantirish departamentini bir marta yopib ham yubordi (keyin qayta ochdi). Tadbirkorlar, investorlar, ish beruvchilarga qatʼiy talab ham qoʻya olgani yoʻq. Toshkentning eng mashhur restoranlari, fastfud kafelariga kiring, umuman oʻzbek tili mavjud emas. Eʼtiroz qilib boradigan joying ham yoʻq. Eʼtiroz qilib borsang ham, jazo juda kichik.

Masalan, hech boʻlmasa, chet elga ketishga ruhlantirayotgan loyiha - "Oʻzbekistonlik"ka sarflanayotgan pullarni tilni rivojlantirishga, olimlarga sarflasa boʻlardi. Bunday behuda va notoʻgʻri (turli dangʻir-dungʻurlarga) sarflanayotgan pullar esa talaygina.

Xullas, davlatning til siyosatini qoralayman.

@birgap

Maktabimizda 7-8-9-sinflar bilan shu kitobni oʻqishni boshladik.

Bolalarga yoqyapti. Yozuvchiga rahmat.

Til, voqealar ifodasi bolalarga juda mos. Baʼzilar Nyutonning boshiga tushgan olma voqeasiga ishonib ham qolibdi.

Shunaqa yaxshi yozuvchi bilan darsliklarda hammuallif ekanimdan xursandman.

@birgap

"Kitobxonlik maktab darsliklaridan koʻchadi insonga. Maktab darsliklari qiziqarli boʻlsa, maktab darsliklari rang-barang boʻlsa, maktab darsliklari hayotiy boʻlsa, insonda kitobga boʻlgan munosabat ijobiylashadi, bogʻliqlik paydo boʻladi".

Respublika taʼlim markazi rahbari Shuhrat Sattorov.

Boshlangʻich sinf oʻqituvchilari yoki matematiklar diqqatiga:

Yordam kerak!

1. 1-masalada nimani soʻrayapti?

2. Yechimi qanday?

3. Masala ostidagi katakchalar nega kerak?

P.S. bu birinchi sinf darsligi emish

@birgap

Reklamada davlat tilini buzganlik uchun maʼmuriy jarima belgilanishi mumkin degan xabarni oʻqidim-u bir xursand boʻldim.

“Reklama toʻgʻrisida”gi qonunga koʻra, Oʻzbekiston Respublikasi hududida reklama Oʻzbekiston Respublikasining davlat tilida tarqatiladi.

Reklama mazmunining tarjimasi quyidagi talablarga rioya etgan holda boshqa tillarda takror berilishi mumkin:

- reklama mazmunining boshqa tillardagi tarjimasi matni uning davlat tilidagi asosiy maʼnosini buzib koʻrsatmasligi kerak;

- tashqi reklama orqali joylashtiriladigan reklamaning boshqa tillardagi tarjimasi matni davlat tilidagi reklama matnining pastki qismida gorizontal holda joylashtirilishi va umumiy reklama maydonining 40 foizidan oshmasligi kerak;

- reklamaning boshqa tillardagi tarjimasi matni harfining oʻlchami davlat tilidagi reklama matni harfining oʻlchamidan kichik boʻlishi kerak;

- tele va radiokanallarda, shuningdek bosma nashrlarda tarqatiladigan reklamaning boshqa tillardagi tarjimasi har kungi umumiy reklama hajmining 20 foizidan oshmasligi kerak.

Keyinroq bu qaror loyihasi bilan toʻliq tanishib chiqqach hafsalam pir boʻldi.

1. Jarima ancha kichik 1,7 – 2,3 million soʻm oraligʻida.

2. Qonun loyihasida koʻpchilikka bemalol boshqa tilni ishlatish huquqini beradigan qism qoldirib ketilgan. Jumladan, qonun loyihasida quyidagi qism bor. Yuqoridagi talablar:

- faqat chet tillarda eʼlon qilinadigan bosma nashrlarda va noshirlik mahsulotining boshqa turlarida joylashtiriladigan reklamaga;

- koʻrsatuvni (eshittirishni) chet tillarda amalga oshiruvchi ommaviy axborot vositalarining tele-, radio-, video-, kinoxronikal dasturlarini namoyish etish (eshittirish) jarayonida joylashtiriladigan reklamaga;

- Internet jahon axborot tarmogʻidagi materiallarni faqat chet tillarda joylashtiradigan veb-saytlarning axborot resurslariga joylashtiriladigan reklamaga nisbatan tatbiq etilmaydi.

Endi savol tugʻiladi, masalan, shu paytgacha oʻzbekistonliklarga xizmat koʻrsatayotgan xususiy firmalar biror hujjatini, reklamasini, saytini oʻzbek tilida yuritmagan. Ular ham chet tilida xizmat koʻrsatadiganlar safida boʻladimi? Yaʼni ular bu talabni bajarishdan avtomatik qutulib qoladimi?

Xullas, sal tish va tirnoq qoʻshish kerak edi bu qonun loyihasiga. Mayli, hozircha, shunisiga ham shukr.

P.S. ushbu qonun loyihasining oʻzi "Oʻzbekiston Respublikasining davlat tili toʻgʻrisida"gi qonunni buzib turganday, nazarimda, chunki uning matni kirill alifbosida ekan, lotin alifbosidagi nusxasini topa olmadim.

@birgap

"Axir oʻqituvchilar majburiy mehnatdan ozod qilindi, maoshi oshdi, jamiyatdagi mavqei yuksaldi. Hech boʻlmasa shuncha imkoniyatga javoban oʻzi ishlayotgan maktab hovlisini gullatib - yashnatib qoʻyishi mumkin-ku".

"Oʻzbekiston 24" jurnalisti majburiy mehnatdan ozod qilingan oʻqituvchilarni majburiy mehnatga qaytarishga chorlamoqda. Zero xodimni uning lavozim majburiyatiga kirmaydigan ishni bajarishga majburlash - majburiy mehnatdir. Pedagog xodimni mehnatga maʼmuriy tarzda majburlash esa BHMning 100 baravaridan 150 baravarigacha jarimaga sabab boʻladi. Shuni hisobga olib, bilgichlar televideniyeda aytilgan gaplardan ilhomlanmaslikni maslahat berishmoqda.

Kelinglar, oʻqituvchining oyligi oshdi demanglar, uyalinglar bunday deyishga.

2019-yildan boshlab maʼlumotlarni tahlil qilsak, oʻqituvchi va shifokorning oʻrtacha oyligi 1,4 million soʻmga oshgan va har doim mamlakatdagi eng past oʻrtacha oylik sifatida turgan.

Yaʼni aslida oyliklar oshmagan, har doim oʻqituvchilarning oʻrtacha oyligi mamlakatdagi oʻrtacha oylikdan past boʻlgan.

Shuni vaj qilib tozalab qoʻysa boʻlmaydimi degan jurnalistni esa qoralayman. Majburiy mehnatga chorlash bilan shugʻullangani uchun intizomiy jazo qoʻllanishi kerak unga.

@birgap

#kitobtavsiya
“Galaktikada bir kun”ni oʻqirkanman, oʻquvchilarimga bu asarni oʻqitayotganim toʻgʻri ekaniga yana bir bor amin boʻldim.

Bolalar koʻproq shunday asarlarni oʻqishi kerak, bu ilmga, ixtirolarga qiziqish uygʻotadi, yoʻl ochadi.

Masalan, 1985-yillarda chiqqan kino – “Kelajakka qaytib”da oʻsha zamon uchun begona va faqatgina xayoliy boʻlgan ixtirolarning koʻpi hozir yaratildi. Oʻylaymanki, ularning yaratilishida filmning roli katta. “Galaktikada bir kun” ham shunday ilhombaxsh asarlardan biri, deb oʻylayman.

Asarni oʻqish davomida bir nechta “Zakovat”bop savollar tuzib qoʻydim. Muallifni maktabga chorlab, oʻsha kuni maktabda katta musobaqa uyushtirsakmi, deb oʻylayapman. Birinchi shart maʼlum – asar asosida “Zakovat” oʻyini. 2-shart rasmlar asosida asar voqeasini topish, 3-shart ixtirolar tanlovi (oʻquvchilar oʻz ixtirolarining taqdimotini qilishadi, yasashmasa ham loyihasi), 4-shart muallifning savollari.

Bular hozircha oʻylar, yanada pishitish kerak boʻlgan oʻrinlari bor, ammo umumiy konsepsiya aniq.

Asarning audio va matnli nusxalariga yoʻnaltmalar:

Audio

YouTube (audio)

Matn

@birgap

O‘zbek tili uchun ilk bor grammatika tekshiruvi!

Endi Tahrirchi grammatik xatoliklarni tekshira olar ekan!

Yangilangan Tahrirchi nafaqat imloviy, balki grammatik, paronimik (ko‘p adashtiriladigan so‘zlar), punktuatsion (tinish belgilari) va boshqa turdagi xatoliklarni topib, to‘g‘rilab beradi.

Grammatika tekshiruvi faqat Premium foydalanuvchilar uchun mavjud bo‘ladi. Ammo bayram (Oʻzbek tili kuni) munosabati bilan barcha foydalanuvchilar bir oylik Premium obunasiga ega bo‘ladilar!

Hoziroq sinab ko‘ring (Premium obunasini olish uchun ro‘yxatdan o‘tishni unutmang):

https://tahrirchi.uz

Bundan tashqari, Tahrirchini "Microsoft Word", "Telegram" va "Google Chrome"larda ham ishlatsa boʻlar ekan.

@birgap

Bir ustoz 7-sinf “Ona tili” darsligining 62-betidagi topshiriq hamda o‘qituvchi kitobi o‘rtasidagi nomutanosiblik yuzasidan yozib qoldi. Darslik va o‘qituvchi kitobini solishtirib ko‘rsam, rostdan bir-biriga mos emas ekan. Bundan tashqari ba’zi ilmiy xatolar ham ketgan. Shuning uchun 7-sinf ona tili oʻqituvchi kitobining 56-bet, yuqori qismidagi "Javob" boʻlimiga e'tibor bermasligingizni iltimos qilaman.

Demak, 7-sinf “Ona tili” darsligining 62-betidagi topshiriqning javoblari yuqoridagi rasmda ko‘rsatilgandek bo‘ladi. Shu topshiriqdan so‘ng, yana bir topshiriq keladiki, unda “Yuqorida biror ustunga ham mos kelmagan so‘zlar bormi? Nega shunday deb o‘ylaysiz?” deya savol qo‘yilgan. Ha, mos kelmaydigan so‘zlar bor va ular quyidagilar:

singari (o‘xshashlik), sayin (vaqt oralig‘i, birgalik, davomiylik), bilan (birgalik, vosita), birla (birgalik, vosita), yanglig‘ (o‘xshashlik), chog‘li (taxmin, chama), buyon (paytlar oralig‘i).

Yo‘l qo‘yilgan kamchilik uchun mualliflar jamoasi nomidan uzr so‘rayman.

@birgap

Hurmatli boshlangʻich (3-) sinf oʻqituvchilari, sizlarga eslatma!

Ushbu rasmdagi masalani ishlashda bankomatning 1 yoki 1,5% ushlab qolishini ham hisobga oling. Shunda yechim quyidagicha:

2 380 000 - 214 000 = 2 166 000

2 166 000 - 350 000 = 1 816 000

1 816 000 - 250 000 = 1 566 000

1 566 000 - (400 000 + 1%) = 1 162 000

Kartada qolgan mablagʻ: 1 162 000
Ishlatilgan mablagʻ: 1 218 000

Koʻpchilik 400 000 naqd pul qildi deganda foizni hisoblamay oʻtib ketishi mumkin, shunga eslatib qoʻyay degandim.

Oʻquvchining "bankomat nega foiz oladi?" degan ehtimoliy savoliga javobni esa bilmayman.

@birgap

Alan Kurdi ukajon, endi sen yolg’iz emassan. Juda ko’plab do’stlaring seni yoninga ketishdi. Bizni yolg’onchi, ikkiyuzlamachi, qo’rqoq va zolim dunyomizdan, qalbi o’lgan bizlardan ham qutuldingiz. Endi BOG’LAR da birga mazza qilib o’ynaysizlar. Qulagan devorlar ostida qolgan do’stlaringni jasadiga qo’shib biz bugun “inson qadri” uchun ham janoza o’qib qo’ydik. Qolgan gaplar safsata…
Iltimos barchangiz bu ishni qiling…

Assalomu alaykum, hurmatli ustozlar va oʻquvchilar!

Hamkasbim Mansur Siddiq bilan esse yozish boʻyicha mufassal qoʻllanma yozishga chog‘landik. Ushbu kitob barcha oʻqituvchilar va oʻquvchilar, xususan, abituriyentlarga ham manfaatli boʻladi, degan umiddamiz.

Qoʻllanmada esselardan namunalar keltirish ham, o‘sha esselarning tahlilini berish ham maqsad qilingan. Ayni shu qism uchun sizlardan esse yozib, bizga yuborishingizni so‘raymiz. Ushbu murojaatimizning muddaosi ham shu.

Oʻzimiz toʻqima xatolar bilan esse yozib, keyin uni tahlil qilsak ham boʻlardi, ammo haqiqiy esselardan foydalanish koʻproq foydali boʻladi, deb oʻyladik. Qolaversa, sizlardan o‘rganadigan jihatlar ham chiqib qolishiga ishonamiz.

Ayrim savollarga javoblar:

1. Esseni xoh Word dasturida, xoh qoʻlyozma shaklida yozish mumkin.

2. Esseni @shtursunreklama_bot ga (qoʻlyozma boʻlsa, rasmga olib; Word dasturida boʻlsa, fayl koʻrinishida) yuborish kerak.

3. Esse ostiga muallifni yozish-yozmaslik (yozsangiz, uni kitobda ko‘rsatish-ko‘rsatmaslik) ixtiyoringizda.

4. Esse uchun haq toʻlanmaydi.

5. Esse qabul qilingani-qilinmagani bo‘yicha izoh berilmaydi.

Esseni quyidagi mavzulardan biriga yozishingiz mumkin:

1. Ayrimlar oʻquvchilarni qobiliyatiga koʻra saralab oʻqitish koʻproq samara beradi degan qarashda, ayrimlar esa bu taʼlim sifatiga katta taʼsir oʻtkazmaydi degan fikrni ilgari surishadi. Har ikki qarashga oʻz munosabatingizni bildiring.

2. Baʼzilar universitet talabalarga oʻz sohasidan tashqari boshqa fanlarni ham oʻqitishi kerakligini taʼkidlasa, ayrimlar talabalar bor diqqat-eʼtiborini oʻz sohasiga oid fanlarga qaratishi lozim deyishadi. Har ikki qarashga oʻz munosabatingizni bildiring.

3. Aksar maktablar oʻquv soatlari vaqtida oʻquvchilarning mobil telefon va boshqa elektron qurilmalarini olib qoʻyadi. Sizningcha, bunday yondashuv toʻgʻrimi?

4. Baʼzilar voyaga yetmaganlarga ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishni cheklash zarur deb hisoblaydi. Mazkur qarashga oʻz munosabatingizni bildiring.

5. Baʼzilar maktabni tugatmasdanoq moliyaviy mustaqil boʻlishni istashadi va ishlashga kirishishadi. Buning ijobiy va salbiy tomonlarini yoriting.

6. Baʼzilar butun dunyo bir tilda soʻzlashishi tarafdori. Buning ijobiy va salbiy tomonlari yoriting.

@birgap

Kecha kun.uz tahririyatida oʻquvchilar uchun pulli kurslar (umuman xususiy taʼlim)ga boʻlgan yuqori ehtiyojning sabablari, bu ehtiyojning doimiy oshib borishi va davlat tomonidan aqlli yechim qilinmasligi oqibatlari, qanday yechimlar borligi haqida suhbatlashdik. Tez orada eʼlon qilinsa kerak.

Kuting! Nazarimda, qiziq suhbat boʻldi. Ayni shu mavzuda oilamizda doim gaplashadigan gaplarni aytib oldim.

@birgap