#soʻzchi #soʻznoma

"Soʻzchi" loyihasidan navbatdagi soʻz.

Bu soʻzning boshqa tillardagi tarjimasini biladiganlar boʻlsa, yozib ketishi mumkin.

@birgap

Darsliklarni takomillashtirish bo‘yicha takliflaringizni yuborishingiz mumkin!

Endi darsliklar bo‘yicha takliflaringizni Telegram bot orqali yuborishingiz mumkin.

Bu boradagi murojaatlaringizni @trm_darslik_bot manziliga yuborishingizni so‘raymiz.

Har bir murojaat Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi mutaxassislari va darsliklar mualliflari tomonidan o‘rganib chiqiladi va darsliklarni takomillashtirishda foydalaniladi.

Sizning fikringiz biz uchun muhim!

———————————

Вы можете присылать свои предложения по улучшению учебников!

Теперь вы можете отправлять свои предложения по учебникам по Telegram-боту.

Ваши обращения по этому вопросу просим присылать по адресу @trm_darslik_bot.

Каждое обращение будет изучено специалистами Республиканского научно-методического центра развития образования и авторами учебников и будут использованы для улучшения учебников.

Ваше мнение важно для нас!

Trm.uz|TelegramI Facebook|Instagram|YouTube|Twitter

Kecha xonaga kirsam, xattaxtada mana shunaqa yozuvni koʻrdim.

Oʻquvchilarga sanani yil.kun.oy shaklida yozish kerakligini takrorlayverdim. Har dars eslatib qoʻyaverdim. Nihoyat koʻnikishibdi.

Eslatma: oʻzbek tilida yozilganda sana quyidagicha boʻladi:

2023.6.10. / 2023.06.10

2023-yil 6-oktyabr

@birgap

Soʻnggi vaqtlarda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi oʻzining tarkibiy qismi boʻlgan Respublika ta’lim markaziga qarshi zimdan (ochiqchasiga emas, albatta) hujum boshlagani haqida eshityapman. Bu men uchun juda ham ayanchli xabar. Oʻzi yangi joriy etilgan boshlangʻich sinf darsliklaridagi oʻnlab kulgili kamchiliklarning bosh sababi ham ular Respublika ta’lim markazi metodistlari nigohidan hech yoʻq bir qur oʻtkazilmagani, deb oʻylayman. Oxirgi bir yilda vazirlik RTMga asrandi farzanddek qarayotgani sezilardi.

Hozir vazirlikda yigʻilgan jamoa anglashi kerakki, Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining eng katta ustuni Respublika ta’lim markazidir. Ushbu markaz fanlar mazmunini belgilash va bu mazmunni yetkazishning metodlarini joriy qilish bilan shugʻullanuvchi tashkilot hisoblanadi. Uning nazorati ostida chiqarilgan darsliklarda bu qadar ayanchli xatolar yoʻq edi (hech kim ular kamchiliksiz demaydi). Koʻryapmanki, darsliklar metodikasi borasida soʻz ketganda ham RTM dunyoning hech bir mamlakatidan qolishmaydi.

Shu oʻrinda, ENDI 4K boʻyicha oʻqitamiz deganlar RTM nazoratida MOʻD asosida tayyorlangan darsliklarni koʻrsin. ENDI deyishga uyalishsa boʻlardi, chunki RTM buni allaqachon ta'limga olib kirib boʻlgan (oʻsha 4K deb maqtalgan darsliklarning aksar mavzularida 4Kdan asar ham yoʻq, buni isbotlab berishim ham mumkin.)

Shunday ekan, vazirlikning RTMga hujum uyushtirishi uning eng katta ahmoqligi boʻladi. Kimga ziyon – oʻquvchilarga. Kimlardir oʻz shaxsiy juni bilan davlat junini ajrata olmayotgani kasriga qoladi ular. RTMga hujum qilish bilan vazirlik oʻzi oʻtirgan shoxni arralayapti xolos.

@birgap

🥇O‘qituvchilar o‘rtasidagi “Zakovat” turniri respublika bosqichining 1-o‘rin sohibi - “Sodiq school” nodavlat ta’lim muassasasi!!!

Telegram I Facebook I Instagram I YouTube I TikTok

Hozirgina bir YouTube loyihasi doirasida oʻzbek tili haqida suhbatni yakunladik.

Soʻz oʻzlashtirish, oʻzbek tiliga hurmat haqida koʻp gapirdik, muhokama qildik. Chiqqanimizdan keyin suhbatdoshlardan biri eltib qoʻyishni taklif qildi, men yoʻq, shu yerdagi BOLNITSADA ishim bor dedim. Bu soʻzni beixtiyor ishlatdim. Xohlamadim, ammo tilimdan shu chiqdi. Yozganda hecham bu soʻzni ishlatmayman. Ogʻzaki nutqimda ishlataman. Sababiga taxminlarim bor, bu haqida keyinroq, hozir mavzu hammamiz oʻzimizni isloh qilishimiz kerakligi haqida. Tilni qadriyat darajasiga olib chiqishimiz kerakligi haqida.

@birgap

Endi kechagi turnir haqida ikki ogʻiz

Zakovatning oʻqituvchilar oʻrtasidagi bahslari boshqa soha vakillarinikiga qaraganda qizgʻinroq, murosasizroq va sifotliroq oʻtadi, nazarimda.

Kechagi savollar unchalik ham qiyin emas, hammasini topish mumkin edi. Ayniqsa, humanitarchilar maza qildi kecha.

Turnir tashkilotchilari ham katta mehnat qilishgan, buning uchun tashakkur, maza qildik.

Saviya oʻtgan yilgidan oʻsgan.

Tashkilotchilarga baʼzi takliflar:

1. OTMlar va maktablarni ajratish kerak, deb oʻylayman. Kollej, litseylarni maktablar bilan bir safga qoʻyib, OTMlarni alohida safga qoʻymoq lozim. Eʼtibor bering, oʻtgan yili Toshkentdan bizdan boshqa maktab chiqmagan, finalda ham bizdan boshqa maktab sovrindorlar safida emas edi. Bu yil ham shu takrorlandi. Sezganim, bu yil Toshkent shahri saralashida maktablar soni ancha kamaygan. Chunki oʻtgan yili koʻpchilikning hafsalasi pir boʻlgandi.

2. Oʻtiriladigan stollar orasini kattaroq qilish lozimmikin... Oʻtgan yili ham, bu yil ham qisilib oʻtirdik.

3. Har bir tur orasida "konsert" qoʻyish shart emas, chalgʻitadi, muhitdan chiqaradi. Boshida, oʻrtasida, oxirida boʻlsa yetadi. Oʻrtasida ham shart emas, aslida, chunki, tushlik bor.

@birgap

#soʻzchi #soʻznoma

Koʻpchilik shu soʻzlarning farqi nimada ekanini oʻylab koʻrmagan ekan, lekin toʻgʻri ishlatadi.

@birgap

Bu hafta oʻquvchilarga pleonazm haqida oʻrgatyapman. Pleonazm – nutq birliklarining ortiqcha ishlatilishi. Masalan, yaxshi fazilat birikmasidagi yaxshi, kutilmagan syurpriz birikmasidagi kutilmagan soʻzlari hamda novvoychi soʻzidagi -chi qoʻshimchasi. Pleonazm haqida batafsil bu yerda, bu yerda va mana bu yerda oʻqisangiz boʻladi.

Qaysidir sinfga topshiriqni berdim, maʼlum muddat oʻtgach 4 daqiqa vaqtlaring qoldi desam, oʻquvchilar, "ustoz, pleonazm-a?", - deyishdi. Xursand boʻldim.

@birgap

“Yoki” kitobxonlik platformasi

“Akademnashr” yangi loyihani yoʻlga qoʻyibdi. Yoki deb nomlangan ushbu platforma:

🔹 kitobga befarq boʻlmaganlarning fikr almashishlari uchun minbar boʻlishni oʻz zimmasiga olmoqchi;
🔹 kitoblarga taqrizlar, kitobdan olingan hayrat va lazzatni izohlar, iqtiboslar koʻrinishida boshqalar bilan ulashish imkonini yaratmoqchi;
🔹 yozuvchilarni oʻquvchilar bilan yuzlashtirmoqchi, kitobxonlarga yozuvchilarni yaqinlashtirmoqchi;
🔹 nashriyotlar uchun targʻibot va xaridorlarning munosabatini bilish imkoniyatini kengaytirmoqchi;
🔹 noshirlar, muharrirlar, kitob grafikasi ustalari, matbaachilar, kitob blogerlari, kitobsevarlarni bir maydonga jamlamoqchi;
🔹 kitob oʻqiganni ragʻbatlantirmoqchi, sovgʻa bermoqchi, kitobxonlik darajalari taqdim etmoqchi.

👉 yoki.uz

@oriftolib

Koʻpchilik mana shu darsni tanqid qilyapti. Darslik mualliflari yoki ularning tarafdorlari esa eʼtirozlarga oʻz pozitsiyasini bildirmoqda.

Kelinglar, tahlil qilib koʻramiz.

Tahlil keyingi bildirgida...

@birgap

1-eʼtiroz. Nega endi 94-mashq uchun tanlangan gapda bosqinchilar hujum qilgani-yu, ularning kitob sotib olgani haqida soʻz ketmoqda. Soʻz yasovchi qoʻshimchalar mavzusiga kirish uchun bundan yaxshiroq gap tuzish imkonsizmi? Bosqinchilarni yaxshi qilib koʻrsatishmi maqsad?

Javob berilyapti: bu “Oʻqish” darsligidagi matndan tanlangan gaplar. “Ona tili” darsligi “Oʻqish” bilan uygʻunlashtirilgan, “Oʻqish” darsligida berilgan “Kitob va boylik” matnidan olingan bu gaplar.

Shaxsiy fikrim: kechirasizlar-u, bu yerda bir matndan olingan gaplar berilgan boʻlsa ham, oʻqish fanining shu vaqtda oʻtiladigan mavzusi doirasida boʻlsa ham, ular yulib olingan. Yaʼni asl matndan ajratilgan. Til oʻqitishda bunday qilish yaxshi emas. Ayniqsa, gap boshi olmosh bilan boshlanganda. Gaplar biror matnga taalluqli boʻlmay, shu mashq uchun tuzilgan boʻlganda bu muammo emas edi. Mualliflar bu yerda uchta xatoga yoʻl qoʻyishgan:

1) gapni matndan uzib olishgan

2) gapni uzib olayotganda aynan olmoshli gapni tanlashgan (olmoshni almashtirib qoʻyish ham mumkin edi, osmon uzilib, yerga tushmasdi)

3) matnda shuncha yasama soʻzlar turib bosqinchi va talonchi kabi bahs uygʻotadigan, gʻururga tegadigan gaplarni tanlashgan.

Ishoning, matnda boshqa yasama soʻzlar ham bor ekan, masalan, boylik, kafolatlaydi, talabgor, hamdardlik, yomonlik, ezgulik, taʼsirlanmoq kabi. Matnning toʻliq shaklini mana shu yerdan oʻqishingiz mumkin.

Ammo, men bu matndagi yasama soʻzlarni oʻquvchiga soʻz yasovchi qoʻshimchalarni tanishtirish uchun qiyin deb hisoblayman, shuning uchun soddaroq, bola har kuni duch keladigan soʻzlardan foydalangan maʼqul. Agar matn talabga javob bermasa (birinchidan, talabga javob beradigan matn tanlash kerak edi), unda toʻqima gaplardan foydalanish mumkin. Masalan, men darslikda goʻshtli va goʻshtsiz soʻzidan foydalanganman. Bu mualliflar tanlagan bosqinchi ham, talonchi ham juda kam ishlatiladigan va noqulay soʻzlar, deb oʻylayman. Buning ustiga, bu yerda ikkitadan soʻz yasovchi bor: bos + qin + chi, tala + n + chi.

Xullas, metodik va pedagogik xato mana shunday eʼtirozga olib kelyapti va bu eʼtirozni oʻrinli deb bilaman. Tarafdorlar keltirayotgan vaj esa gʻalati, “Ona tili” darsligi “Oʻqish” bilan uygʻunlashtirilgan ekan, normal uygʻunlashtiringlar. Oʻzi ona tili bilan oʻqishni ajratib olib, keyin uni uygʻunlashtirish nega kerak edi, mayli, bu boshqa mavzu endi.

@birgap

2-eʼtiroz. (Bunisi metodik emas, koʻproq ilmiy xato haqida) Nega -li soʻz yasovchi qoʻshimchasiga misol tariqasida qiziqarli soʻzi berilgan? Qiziqarli soʻzida -li soʻz yasovchi emas-ku.

Baʼzilarning fikri: bu yerda -li soʻz yasovchi qoʻshimcha, qiziq sifatiga -ar soʻz yasovchi qoʻshimchasi qoʻshilib, feʼl yasalgan, keyin, unga -li qoʻshilib, sifat yasalgan.

Shaxsiy fikrim: qiziqarli soʻzi sifat va u qiziqmoq feʼliga –(a)rli qoʻshimchasini qoʻshish orqali yasalgan. Bunday misollar tilimizda koʻp, masalan, zerikmoq – zerikarli, arzimoq – arzirli, ishonmoq – ishonarli.

-ar qoʻshimchasi sifatdan feʼl yasaydi, toʻgʻri, lekin qiziqarli soʻzi qiziq degan sifatdan yasalmagan. Xoʻp, yasalgan ham deylik, qiziqar soʻzi qanday harakat yoki holatni ifodalamoqda? Aslida, -ar qoʻshimchasi oq + ar = oqar, koʻk + ar = koʻkar kabi oʻrinlarda sifatdan feʼl yasaydi. Qiziqar soʻzi bilan bunday boʻlmagan.

Yana oʻsha xato, -li qoʻshimchasi bilan yasalgan shuuuuuncha soʻz turib, aynan eng xato soʻz – qiziqarlini tanlashgan.

Haa, bu 4K modelidagi darslik-ku, modelning asosiy unsurlaridan biri tanqidiy fikrlash. Oʻquvchi oʻzi bu soʻzni tahlil qilib qiziqar + li emasligini topishi kerakdir. Axir, yuqoridagi tahlilni qilish hech nima emas-ku, juda oson narsa-ku, bola endi shuniyam qilolmasa, uyat-da.

@birgap

Endi, oʻzimning eʼtirozim, bosqinchi hamda qiziqarli soʻzlari fonida hech kim bunga diqqat qilmayapti, menimcha.

Darslikda berilgan va yod olinishi talab qilingan qoidaga diqqat qilaylik:

-li, -siz, -dosh, -dor, -xon, -chi, -la – soʻz yasovchi qoʻshimchalar.

Buning nimasi qoida? Qani bu yerda qoʻshimcha qanday qilib soʻz yasashi, u nimani anglatishi haqida gap? Bola yasalgan soʻz qanaqa boʻlishi haqida biror xulosaga kelishi uchun yordam qani? Qoʻshimchalarning roʻyxatini berib mana shu soʻz yasovchi qoʻshimcha deyish bilan ish bitadimi? Bu ham 4K modelining unsurlaridan birimi? Oʻquvchi oʻzi tanqidiy va ijodiy fikrlab topib oladimi qolgan narsani? Yoki yurtimizdagi hamma oʻqituvchi bir xil gapirishi uchun ularga qoʻllanma berilganmi qandaydir?

Soʻz yasovchi qoʻshimchalar roʻyxatini berish emas, ularni vaqti-vaqti bilan qanday qilib soʻz yasashi haqidagi tushuntirish bilan berish oʻquvchi soʻz yasalishi haqida kengroq tasavvur hosil qilishida yordam beradi. Axir bizga yodlagan robotlar emas, tahlil qila oladigan odamlar kerak-ku.

P.S. qoidalarni shunaqa yodlagan bolalar kelajakda qayerda -li koʻrsa uni soʻz yasovchi deb hisoblab, yuqoridagi kabi misollar tuzaveradi keyin

@birgap

YouTubedagi eng yaxshi koʻrgan kanallarimdan biri "Alohida mavzu" Oʻzbek tili kuni munosabati bilan suhbatga chaqirgan. Oʻzbek tili uchun jon kuydiradigan doʻstlar bilan ancha suhbatlashdik. Dilimizni ezayotgan masalalarni muhokama qildik.

Oʻsha koʻrsatuv yaqin daqiqalarda premyera qilinadi. Koʻrib, izohlarda fikr qoldirishingiz mumkin, biz ularni oʻqib, keyingi safarlar uchun mavzu izlaymiz. Zero bu mavzu hecham tugamaydi.

https://youtu.be/5HemUCeniGE?si=MpwtB1ew8dNILU6y

@birgap

Oʻzini oʻzbekman deb hisoblagan barchaga bugungi bayram qutlugʻ boʻlsin.

Tilimiz, millatimiz hali uzoq yashasin.

Oʻzbek tilini har bayramda emas, har kuni hurmat qilish qadriyatimizga aylansin.

@birgap