​​Bildirish!

Kamina shu o‘quv yilidan amaliyotga joriy etilgan 2-sinf ona tili darsligining muallifiman. Biroq men uni hozirgi sharoitda amaliyotga joriy etilganini jiddiy xato deb bilaman.

Sababi, bu darslik 2019–2020-yillarda yozilgan bo‘lib, unda “fin tajribasi” yoki tilni o‘qitishga doir biror zamonaviy metod konseptual ravishda aks etmagan. Imkon qadar yangilik qilishga harakat qilganmiz, biroq zamonaviy metodni to‘la joriy etishga to‘sqinlik qiluvchi obyektiv sabablar bor edi. Yaʼni darslikni yozishda buyurtmachining talabiga ko‘ra o‘sha vaqtdagi taʼlim standartlari va o‘quv dasturi asos qilib olingan (tabiiy, boshqa asos ham yo‘q edida). Menimcha, buni ortiqcha sharhlashga zarurat yo‘q. Zero grammatikani tizimli o‘qitishga asoslangan eski dastur asosida butunlay yangi yondashuv va metodni qo‘llab darslik yozib bo‘lmasligini sohadagi talabalar ham yaxshi biladi. Men darslikni qiziqarli hamda metodik jihatdan foydali qilishga maksimal harakat qilmay, u mohiyatan 30 yil davomida amalda bo‘lib kelgan eski darslikning egizi bo‘la olardi, xolos. 

Keyinchalik, men faoliyatimni Respublika taʼlim markazida davom ettirdim. UNICEF tomonidan biriktirilgan xorijiy ekspertlar rahbariyatga amaldagi o‘quv dasturlari eskirganini, taʼlimga zamonaviy yondashuvlarni olib kirish uchun avvalo ishni taʼlim standarti va o‘quv dasturlarini shu yangi metodlarga mos ravishda qayta ishlab chiqish kerakligini tushuntirishgan. Shunday qilib, biz ishni Milliy o‘quv dasturini yaratishdan boshladik. 6 oy davomida xorijiy mutaxassislar qo‘lida tilni o‘qitishdagi zamonaviy metodlar yuzasidan tahsil oldik. Keyin (2021-2022-yillar) shu dastur asosida kommunikativ yondashuvga (“fin tajribasi”, 4K va boshqa shunga o‘xshash zamonaviy metodlarning umumiy nomi) tayanib “Ona tili va o‘qish savodxonligi” darsliklarini yozdik. 

Shu kunlarda amaliyotga joriy etilgan darslikka kelsak, uni taʼlimga joriy etish xato bo‘lishini qariyb bir yil oldin hozirda Taʼlimni rivojlantirish Respublika ilmiy-metodik markazi rahbari o‘rinbosari bo‘lib turgan Yuliya Risyukovaga bildirganman. O‘shanda u vaziyatni to‘g‘ri baholab, mening darsligim amaliyotga joriy etilmasligini, balki yangi Milliy o‘quv dasturi asosidagi darsliklarimizni takomillashtirish rejalashtirilganini aytgan. Ammo bizga nomaʼlum bo‘lgan sabablarga ko‘ra, MO‘D asosidagi zamonaviy darsliklar qolib, balki eski dastur va yondashuv asosida yaratilgan darsliklar amaliyotga joriy etilmoqda!

Bu bayonotni “Saʼdullo nega eski yondashuvni tanqid qila-qila, endi o‘zi grammatikani yodlashga asoslangan darslik yozdi” deya taʼna qilayotgan do‘stlar uchun yozdim. Bilib qo‘ying, bu eski darslik! U faqat 2020-yil uchungina yangi bo‘lgan, xolos!

Saʼdullo Quronov
filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori, bolalar yozuvchisi

@bolalar_yozuvchisi

#ustozgayordam

Oʻquv yili boshidan beri maktabimizda yangi tashkil etilgan 7- va 8-sinflarga ushbu fayldagi topshiriqni bajartiryapman. Bu topshiriq yangi yigʻilgan jamoaning bir-biri haqida koʻproq narsani bilib olishi, shu orqali yaqinroq tanishishi hamda keyingi munosabatlarga oson kirishishiga yordam beradi.

Bajarish tartibi
1. Oʻquvchilarga tarqatiladi
2. Tanishib chiqishlari soʻraladi (1 daqiqa)
3. Oʻzlari ham orqasiga shunga oʻxshash gapdan ikkita yozishi kerakligi aytiladi (2 daqiqa)
4. Shu talabga mos keladigan sinfdoshini topib, ostiga ismini yozish kerak boʻladi (oʻquvchi soniga qarab 5 – 10 daqiqa).
5. Keyin har bir oʻquvchi ikkitadan misolni oʻqishi kerak boʻladi.

Oʻquvchi oʻz ismini yozishi mumkin emas. Bundan tashqari, bir sinfdoshining ismini ikki martadan koʻp ishlatmasligi lozim.

Toʻgʻri, bu bir necha yildan beri sinfdosh boʻlib oʻqiyotgan oʻquvchilar uchun juda ham qiziq boʻlmasligi mumkin, ammo savollarni toʻgʻri qoʻyish orqali bunga erishsa boʻladi.

@birgap

#ustozgayordam

Darsni boshlashdan oldin yoki bolalar zerika boshlaganda zakovat usulida bir yoki ikkita savol beraman. Albatta, har bir savolni ona tili va adabiyotga aloqador qilishga harakat qilaman. Oʻshanday savollardan biri:

Anvar Obidjon oyoq kiyim tozalovchi choʻtkaga bagʻishlangan sheʼrida choʻtkaga murojaat qilib, agar kir etikka duch kelsang senda BIR HOLAT yuz beradi deydi. Aytish kerakki, bu holat choʻtkaga juda ham mos tushgan.

Diqqat savol: BIR HOLATni yoshi katta odamlar amalda qila olmaydigan ibora bilan yozib bering.

P. S. bunday savollar berish bolalarda 4K modelida nazarda tutilgan koʻnikmalarni rivojlantirishga katta hissa qoʻshadi.

@birgap

Javob: tepa sochi tikka boʻlmoq yoki sochi tikka boʻlmoq

Izoh:

Etik choʻtkasiga yozilgan sheʼr

Duch kelsang
Kir etikka
Sochlaring
Boʻlar tikka

Borganingda
Gʻijinib
Etik turar
Qichinib

P. S. bahonada tepa sochi tikka boʻlmoq iborasi haqida ham aytib bersa boʻladi

@birgap

Oʻzbek tilining izohli lugʻati (4-jild).

Menga ishonmaganlar uchun.

Sentyabr deb yozadigan lugʻatlar soni yana bittaga oshibdi mana.

Izohli lugʻatda hamma bahsli soʻzlar (valuta, lustra kabi) y bilan yozilgan (valyuta, lyustra)

@birgap

Milliy oʻquv dasturi asosida yaratilgan 6, 7, 10 sinf yangi Adabiyot darsliklari Respublika bolalar kutubxonasining kitob.uz portaliga va Ziyouz portaliga ham yuklangan. Oʻqituvchilar va oʻquvchilar yuklab olib foydalanishlari, adabiyotga va metodikaga qiziquvchilar tanishib koʻrishlari mumkin.

Ziyouz portaliga, shuningdek, ijod maktablarining 11-sinfi uchun yaratilgan Adabiyot darsligi ham joylashtirilgan. Bu darslik ham Milliy oʻquv dasturi asosida ijod maktablarining xususiyatlarini hisobga olgan holda yaratilgan.

P.S. Fikrimcha, oʻtgan oʻquv yilida 10-sinf uchun yaratilgan yangi darslikdan foydalangan oʻqituvchilar bu oʻquv yilida ijod maktablarining 11-sinf darsligidan foydalanishsa (umumtaʼlim maktablariga moslashtirilgan holda), ayrim mavzular takrorlanishining oldi olinadi va izchillik taʼminlanadi.

Adabiyot 6-sinf

Adabiyot 7-sinf

Adabiyot 10-sinf

Adabiyot 11-sinf (ijod maktablari uchun) 1-qism

Adabiyot 11-sinf (ijod maktablari uchun) 2-qism

Endi dam olinadigan bayram kuni yakshanbaga toʻgʻri kelib qolsa, undan keyingi kun (dushanba yaʼni) dam olish boʻladi.

Masalan, 1-oktyabr dam olinadigan bayram kuni, ammo u yakshanbaga toʻgʻri kelmoqda, demak, 2-oktyabr, dushanba ham dam olinadi.

@birgap

Kreativlik va samaradorlikning boshqa-boshqa narsalar ekaniga oid keys

Koʻpchilik kreativlik deganda amalda boʻlgan gʻoyadan biroz boshqacha, qiziqroq koʻringan gʻoyalarni nazarda tutadi. Oʻylashimcha, bunday emas. Har qanday gʻoyaga baho berilganda uning qiymati baribir muhim boʻlishi kerak. Qiymat uning samaradorligi asosida chiqadi.

Ikki tushunchaning farqini yaxshi tushuntirish uchun bir boʻlgan voqeani aytib beraman.

Universitet oʻqituvchilarga zamonaviy pedagogikadan bir haftalik seminar oʻtyapman. Mavzular orasida kreativ va tanqidiy fikrlash koʻnikmalarini rivojlantirish ham bor. 40 daqiqa davomida oʻqituvchilarga tushuncha berdim. Keyin topshiriq berdim, guruh boʻlib, kreativ gʻoya yaratishlari va uni taqdimot qilishlari kerak edi.

Bir guruh quyosh batareyalari bilan jihozlangan yengil avtomobil gʻoyasini taqdim qildi. Mashina hech qanday pul sarflamasangiz ham yuradi. Zavoddan quyosh paneli bilan chiqadi. Tabiatning oʻzi buni taʼminlaydi. Ham zararsiz. Zoʻr-a?

Bu - kreativ gʻoya.

Lekin taqdimotdan soʻng boshqa guruh aʼzosi boʻlgan fizik oʻqituvchi eʼtiroz bildirib qoldi. Shu taqdimotni tanqidiy koʻrib chiqsam maylimi dedi. Ruxsat berdim. Uning soʻzlari quyidagicha:

“Agar bu yengil avtomobil boʻlsa, bu mashina uzoq yurmaydi, joyidan jilmasligi ham mumkin. Chunki avtomobilni qoʻzgʻatish va yurgizish uchun maʼlum miqdordagi quvvat kerak. Mashina sirtining hajmi hamda unga joylashadigan quyosh panellari hajmini hisoblab chiqsak, bu juda kam quvvat boʻlib, mashinani qoʻzgʻatish uchun yetmaydi. Insoniyat hali bu ixtiroga yetib kela olmagan. Aks holda, avtomobil zavodlari allaqachon buni yoʻlga qoʻygan boʻlardi. Yaʼni gʻoya yaxshi, lekin samarasiz.”

Koʻryapsizmi, gʻoya rostdan ham zoʻr. Lekin uning samarasi yoʻq. Samarasiz gʻoya esa har qancha kreativ boʻlmasin yoʻqlikka mahkum. Biz kreativ gʻoyalar axlatxonasini emas, samarali gʻoyalar omborini ishlab chiqish ustida ishlashimiz kerak.

@birgap

Xuddi shu narsa darsliklardagi topshiriqlarga ham tegishli. Topshiriqlar qiziqarli boʻlishidan koʻra, samarali boʻlishi muhim. Masalan, bir topshiriqqa koʻzim tushdi:

Tushirib qoldirilgan soʻzni toping.

Kindik qoni toʻkilgan,
Tugʻilib oʻsgan diyor.
Ona kabi mehribon,
Yagona va betakror.
Bagʻrida biz quvnaymiz,
Uni ___ ataymiz!

Qoʻygan soʻzingizga tushuncha bering.

Katta ehtimol bilan boʻshliqqa “Vatan” yoki “Oʻzbekiston” soʻzlari qoʻyiladi.
Bu topshiriq bir qarashda qiziq koʻrinishi mumkin, ammo oʻqish savodxonligi koʻnikmalarini (ayniqsa, 4K koʻnikmalarini) rivojlantirishga aloqador emas. Xoʻp, oʻquvchi istagan soʻzini qoʻydi, bu bilan undagi qaysi koʻnikmani tekshiryapmiz yoki qaysi koʻnikmani rivojlantirmoqchimiz. Samarasiz deganda shuni aytyapman.

Bundan tashqari, topshiriq sharti ham juda gʻalati – qoʻygan soʻzingizga tushuncha bering. Tushuncha bering deganda uni izohlash nazarda tutilmoqdami? Nega tushuncha bering, izohlang emas? Ogʻzaki nutqda ham biror soʻzga tushuncha ber deb ishlatmaymiz-ku!

@birgap

Endi shu topshiriqni qanday qilib samarali qilish mumkin edi degan savolni koʻrib chiqamiz.

1. Sheʼrdan oldin oʻquvchiga quyidagi savollarni beramiz:

a) Vatan deganda xayolingizga nimalar keladi?

b) Nima deb oʻylaysiz, Vatan insonga nima uchun kerak?

2. Sheʼr matnini toʻliq beramiz (oʻzi bu sheʼr matn talablariga uncha mos emas, mayli qoʻlimizda faqat shu sheʼr bor deb hisoblaymiz-da endi)

3. Sheʼrni oʻqib beramiz, keyin oʻquvchilarga oʻqitamiz (kamida 2 tasiga)

4. Quyidagi savollarni beramiz:

a) Kindik qoni toʻkilgan diyor deganda nimani tushundingiz? (javoblarni tinglab boʻlgach, oʻqituvchi kindik qoni haqida maʼlumot berib ketadi)

b) Nima uchun Vatan yagona va betakror boʻladi deb oʻylaysiz? Sizningcha Vatanimizning nimasi betakror? (oʻquvchilar javobini tinglab boʻlgach, Vatan sogʻinchi, yantoq haqida, oq ayiqlar haqida, yaqin-qarindoshlarni, tanishlarni sogʻinish haqida aytib beradi)

d) Ayting-chi, Vatan bu binolar, bogʻlar, daraxtlar, oʻsimliklardangina iborat joymi? Vatan tushunchasi yana nimalarni oʻzida jamlaydi, deb oʻylaysiz?

5. Klaster chizamiz, oʻrtaga Vatan deb yozib qoʻyamiz. Oʻquvchilar sheʼr, oʻqituvchining nutqi asosida shakllangan tasavvurlari asosida klasterni toʻldirishlari kerak.

@birgap

Endi ikkala topshiriqni (bir darslikdagi va men taklif qilgan) istang 4K boʻyicha, istang Blum boʻyicha, istang boshqa pedagogik qarash boʻyicha solishtirib koʻring.

Xulosa oʻzingizdan.

P. S. bir darslik bu qaysi darslik ekanini tushundingiz, menimcha.

@birgap

Oʻqituvchilar oʻrtasidagi "Zakovat" turniri Toshkent shahar bosqichi oʻz nihoyasiga yetdi.

Dastlabki 3 oʻrinni olgan jamoalar keyingi - final bosqichiga yoʻl olishdi.

1. Jahon iqtisodiyoti va diplomatiyasi universiteti 25 ochko

2. Toshkent Kimyo xalqaro universiteti 24 ochko

3. Sodiq School 23 ochko (oʻzi 24 boʻlishi kerak edi)

Oʻtgan yili ham saralashda 3-oʻrin bilan shahardan yagona maktab sifatida chiqqan edik. Bu safar ham shunday boʻldi.

Finalga chiqqan boshqa jamoalarni qutlayman va finalda koʻrishguncha deyman.

@birgap

Bir oʻqituvchi sifatida alifbo “islohoti”ga munosabatim

Ha, Saʼdulla aka aytganday bu hech qanaqasiga islohot emas. Muammolarning bir qisminigina yechyapmiz xolos.

Birinchidan, “x” va “h” harflarini birlashtirib, yagona “h” harfini kiritish taklifi qanday asoslar bilan rad etildi? Buni qilib boʻlmasligiga qanday ilmiy asoslar bor oʻzi? Oʻzbek xalqi bu ikki tovushni aniq farqlashiga oid biror tadqiqot bormi?

Ikkinchidan, alifbodagi oʻzgarishlar texnik imkoniyatlarini yaxshilash maqsadida qilinayotgani aytilgan edi. Tutuq belgisini muomalada saqlab qolish, lekin alifbodan chiqarib tashlash yoki ham alifbodan, ham muomaladan chiqarib tashlash borasidagi fikrlar qanday ilmiy asoslar bilan rad etildi? Oʻzi tutuq belgili nechta soʻzimiz bor? Talaffuzda bizga tutuq belgisi kerakmi oʻzi?

Xullas, alifbodagi bu oʻzgarishlar toʻliq emaski, qachondir yana kimdir buni toʻgʻrilashga kirishishi hech gap emas.

@birgap

Xushnud Xudoyberdiyev yangi alifboga sekin-asta oʻtamiz debdi. Demak, yaqin yillarda amalda 3 ta alifbomiz boʻladi:

1. Kirill yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosi
2. Lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosi
3. Lotin yozuviga asoslangan Yangi Oʻzbekiston alifbosi

Mazzzami?

@birgap

Qiziq, mana shu yerda birinchi rasm oʻrnida nima soʻz boʻlishi mumkin?

Mavzuni hisobga olsak, soʻz tarkibida M harfi boʻlishi kerak.

Sizlar nima deysizlar?

@birgap

Maktabimiz (Sodiq School)da yangi loyiha ishga tushdi

Maktab oʻquvchilari (xodimlari ham) "Soʻzchi" loyihasi orqali tilimizni yanada yaxshiroq oʻrganishlari mumkin.

Har kuni maxsus ajratilgan joyga soʻznoma ilinadi. Unda koʻp adashtiriladigan birliklarni farqlash, tilimiz etimologiyasi, paremiologiyasi, soʻz boyligiga oid maʼlumotlar boʻladi.

Shu munosabat bilan kanalimda ham #soʻzchi va #soʻznoma heshteglari paydo boʻldi. Maktabga ilingan soʻznomalar shu heshteg ostiga birlashadi.

@birgap

Endi savol:

hushiga kelmoq
xushiga kelmoq

Qaysi biri toʻgʻri?

@birgap

Bu savol oʻzi biroz "fitnakor" edi. Oʻzbek "h" va "x" ni koʻrganda ikkisidan birini tanlashga kirishib ketadi.

Komila burniga tutilgan spirtdan hushiga keldi (oʻziga keldi).

Komil ancha oʻzgargan, darsda ham xushiga kelgan (oʻziga yoqqan, maʼqul boʻlgan) ishni qilib oʻtiradi.

@birgap