#dissertatsiyamasosida

Nunanning fikricha, oʻqish bu dinamik jarayon boʻlib, unda matn elementlari matndan tashqari boshqa omillar bilan oʻzaro taʼsirda boʻladi. Oʻqish jarayoni rivojlantiruvchi, interaktiv va oʻrganish jarayoni sifatida akslanadi. Bundan tashqari oʻqish oʻqirmanning lingvistik bilimlarini ham oʻz ichiga oladi. Oʻqish jarayoniga lingvistik boʻlmagan omillarning ham ijobiy yoki salbiy taʼsiri boʻlishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, oʻqish barcha belgilarni tanish hamda ular asosida yasalgan soʻzlarni maʼnoga aylantirish kabi murakkab jarayonni oʻz ichiga olgan faoliyat hisoblanadi.

Yuqoridagi taʼrifdan shuni tushunish mumkinki, oʻqish – maʼlumot olish hamda bilimlarimizni rivojlantirish uchun yozma nutqni tushunish jarayonidir.

Nuttalning fikri esa quyidagicha, oʻqish muallif idroki hamda oʻqirman idroki oʻrtasidagi oʻzaro munosabatdir. Bu oʻqirmanning muallifdan maʼlumot olish usuli hisoblanadi. Oʻqirman muallif nazarda tutgan fikrni anglashga urinadi

Pang esa oʻqish jarayonini tushuntirishga urinib shunday deydi, oʻqish bir-biriga bogʻliq ikkita jarayondan iborat – soʻzni tanish va tushunish. Soʻzni tanib olish yozma nutqdagi belgilarni soʻzlashuv tilidagi muqobili bilan moslashtirish jarayoni boʻlsa, tushunish soʻzlar, jumlalar va matnning maʼnosini yaratish jarayonidir. Oʻqirmanning umumiy va lingvistik bilimlari, soʻz boyligi, matn bilan ishlash koʻnikmasi uning tushunish jarayoniga bevosita taʼsir oʻtkazadi.

Pangning tushuntirishicha, oʻqib tushunish soʻzlar, jumlalar va bogʻlanishli matnni anglash jarayonidir. U taʼkidlaydiki, tushunish jarayoni bir soʻzning maʼnosini matndagi boshqa soʻzning maʼnosi bilan uygʻunlashtira olishdir.

@birgap

#dissertatsiyamasosida

Yuqoridagilarni hisobga olib oʻqib tushunishni matnda muallif tomonidan ochiq aytilgan va aytilmagan, lekin nazarda tutilgan maʼlumotlarni anglash jarayoni deya tushuntirish mumkin. Oʻqib tushunishning mohiyati yozuvchi tomonidan taqdim etilgan barcha maʼlumotlarni tushunishdir. Shuningdek, u matndagi soʻzlar, jumlalar orasidagi bogʻlanish, matnda aytilgan fikrlar va ular oʻrtasidagi munosabatni anglash qobiliyatini ham oʻz ichiga oladi.

@birgap

Izoh: "mazgi" bu ruscha "mozg" soʻzidan olingan, miya degan maʼnoni beradi. "Mazgi" deb bosh qotiradigan, koʻp gapiradigan odamlarga aytiladi (biz tomonda). Soʻkinyapti deb oʻylamanglar tagʻin.

@birgap

Ustozim magistrlik dissertatsiyamni kitob shaklida chiqarib qoʻyishni maslahat berdi.

Tez orada uni tahrirlab, toʻldirib, mualliflik huquqini olaman. Shundan soʻng kanalga ham toʻliq kitob holida joylab qoʻyaman.

@birgap

Maqolani oʻqish orqali koʻproq kitob, gazeta, jurnal oʻqiydigan, ota-onasidan ertak eshitib turadigan oʻquvchilarning oʻqib tushunish malakasi boshqalarnikidan yaxshiroq rivojlangan boʻlishi haqidagi xulosalar qanday paydo boʻlgani haqida bilib olasiz.

Maqola yoʻnaltmasi:

https://telegra.ph/Ko%CA%BBp-kitob-o%CA%BBqiydiganlar-yaxshiroq-tushunishini-isbotlovchi-bir-tajriba-08-07

@birgap

Ota-onalar Ona tili oʻqituvchisi boʻla oladi(mi?)

Kecha bir seminarda qatnashdim, oʻqituvchilar, Ona tilida uyga vazifa yoʻq, ota-onalar nima qilishni bilmayapti, biz ham avval bunaqasini koʻrmagan edik, nima deb javob bergan boʻlardingiz, – deya savol berdi.

Javobimni sizlar ham bilib qoʻysangiz yaxshi deb oʻyladim.

Ota-onalar uyda Ona tilidan vazifa bajartirgisi kelsa, bolasiga kitob olib berishsin. 1-sinfda oʻzlari oʻqib berishsin. Birga tahlil qilishsin, qanday maʼlumotlar, qahramonlar borligi, ular nimalar qilgani, qanday qilsa toʻgʻri boʻlishi haqida suhbat qurishsin. 2-sinfdan boshlab esa, kitobni bolaning oʻzi oʻqisin, lekin baribir muhokama boʻlsin. Ota-ona har bir kitobdagi voqeani, maʼlumotni muhokamaga tortishga harakat qilsin. Oʻz xulosalarini yozishni mashq qilishsa nur a'lo nur boʻladi.

Kitoblarning mavzusi yoshga mos boʻlishini hisobga olish kerak. Bundan tashqari, faqat ertaklar ham boʻlmasin. Boshqa janrdagi kitoblar ham olib bering. Maʼlumotlar ham foydali, ham aniq boʻlsa yanada yaxshi.

Xoʻsh, kitob oʻqish, oʻqib berishni Ona tiliga nima aloqasi bor dersiz.

Miyamizda tilga javob beruvchi sohalar va neyronlar bor. Oʻshalarning aloqasi qancha yaxshi boʻlsa til ham shuncha yaxshi oʻzlashtiriladi, tushunish ham rivojlanadi. Miyamizdagi tilga javob beradigan sohalarning rivojlanishi uchun koʻproq oʻqish kerak. Oʻqiganimizda miyamiz tilning qonun-qoidalari, gap shakllari, ifodalarni, oʻzaro birika oladigan soʻzlar, tushunchalarni yodlab boradi. Biz bularni sezmasak ham jarayon amalga oshadi.

Ota-ona ana shunday qilib qaysidir ma'noda Ona tili oʻqituvchisiga aylanishi mumkin.

Kanalga ulanish: @birgap

Barchangizni Qurbon hayiti bayrami bilan qutlayman!

Yurtimizni tinchlik, tanimizni sogʻlik, oilamizni baxt-quvonch, roʻzgʻorimizni baraka tark etmasin!

@birgap

Tilimizni bilamizmi: “ammamning buzog‘i”, “alifni tayoq deydi”, “yelkamning chuquri ko‘rsin” – antiqa iboralarning maʼnosi nima?

Iboralar – tilning go‘zalligi, kuch-quvvatini oshiradigan vosita. Ular obrazlari, mubolag‘a, kinoya va tagmaʼnolari bilan jumlaga betakrorlik, taʼsirchanlik, zavq, joziba bag‘ishlaydi. “Daryo” kolumnisti Orif Tolib xalq tilidan munosib joy egallagan ana shunday iboralarning baʼzilarini sharhlaydi.

Batafsil — http://dy.uz/KpWRs

📱Yangilangan mobil ilova 👉 iOS | Android

Hurmatli ustozlar!

Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi  UNESCO xalqaro tashkiloti hamkorligida o'qituvchilarning kasbiy faoliyatini oshirish maqsadida so'rovnoma o'tkazmoqda.

Mazkur ANONIM so‘rovnoma 10 ta savoldan iborat bo'lib, o‘qituvchilarning fikr-mulohazalari va munosabatlarini o‘rganishga qaratilgan.

Ishtirokingizni qadrlaymiz va  minnatdorchilik bildiramiz!

So'rovnoma havolasi: https://www.surveymonkey.com/r/FVFWXK7

P.S.: maʼlumot Zulfiya Rashidovadan olindi.

@birgap

Maktab kunlari oxirlab qolganda 8-sinf oʻquvchilari oʻrtasida musobaqa oʻtkazdik. Gʻolib boʻlgan sinf oʻquvchilari yakuniy nazoratlardan 5 baho bilan ozod boʻlar edi. Finalga chiqqan, lekin gʻolib boʻla olmagan sinf oʻquvchilari esa yakuniy nazorat baholariga 20 balldan ishlab oladi. Juda ham qiziq oʻtgan musobaqada 8-“C” sinf oʻquvchilari gʻolib boʻlishdi (ular A va B sinfni dogʻda qoldirishgani koʻpchilik uchun kutilmagan boʻldi). 8-“C” sinfning oʻzidan ancha kuchli sinflarni qanday yenggani alohida mavzu. Hozir sizlarga oʻsha musobaqaning 1-sharti – “Zakovat” shartining savollarini yuborib turaman. Izohlar qismida javob berishingiz mumkin. Savollarning hammasi qandaydir yoʻl bilan Ona tiliga oid boʻladi.

Savollarni tuzishda Iqbol Kamolovning savollar omboridan ham foydalanilgan.

@birgap

1-SAVOL

Bu ikki soʻz oʻzaro bir harfga farq qiladi. Bu soʻzlardan biri hammamiz oʻqigan kitobni bildirsa, ikkinchisi shu kitobning mazmuniga juda mos. Ikkala soʻzni bir xil aytib xatoga yoʻl qoʻyadiganlar ham talaygina.

Diqqat savol: siz bizga shu ikki soʻzni emas, ularni farqlab turuvchi ikki harfni yozib bering.

@birgap

2-SAVOL

Ham shaklan, ham talaffuz jihatidan oʻxshash bu ikki harfni oʻzbeklar orasida adashtirish juda ham koʻp uchraydi. Shu adashtirishlardan biri biz sizga Ona tili darslarida tushuntirgan bir ibora mazmunining oʻzgarib ketishiga sabab boʻlgan. Agar "Oʻzbek tilining izohli lugʻati"ga ishonsak, ushbu ibora tarkibidagi eng muhim soʻzning 8 ta maʼnosi bor. Ulardan biri quyidagicha: ikki voqea, hodisa yoki payt oʻrtasidan oʻtgan vaqt, fursat.

Diqqat savol: siz bizga oʻsha iboraning toʻgʻri variantini yozib bering.

@birgap

3-SAVOL

Ushbu savolning javobini topishda maʼnodosh soʻzlarni yaxshiroq bilishingiz yordam beradi.

Fargʻona viloyati hududida bir shahar mavjud. Uning nomi bir son va suv obyektiga oid soʻz qoʻshilmasidan hosil boʻlgan. Nomdan oʻsha suv obyektidan shuncha miqdorda bor degan mazmun anglashiladi. Ammo koʻpchilik, yoʻq, bunday emas, aslida bu jannatga aloqador, yaʼni birinchi soʻz sonni anglatmaydi, talaffuz oʻzgarib shu holga kelib qolgan deyishadi.

Diqqat savol: siz bizga oʻsha shaharning hozirgi nomini emas, jannatga aloqador boʻlgan eski nomidagi birinchi soʻzni yozib bering.

@birgap

4-SAVOL

Hozirgi savol darslarda oʻquvchilar tomonidan ishlatiladigan bir soʻzga aloqador. Matematikaga kirish uchun ona tili darsidan ruxsat soʻraydiganlar ham shu soʻzni albatta ishlatadi. Ammo hozir savol oʻsha soʻzning aborigen tilidagi koʻrinishiga bogʻliq. Matematikani yaxshi biladiganlar oʻsha aborigencha soʻzni qoʻllashlari mumkin.

Yevropaliklar esa ularni ilk bor 1770-yil uchratganlar. Gap kimlar yoki nimalar haqida ekanini tushunmagan boʻlsangiz ham savolga javob berishga harakat qilib koʻring.

@birgap

5-SAVOL

Oʻzbek tilidagi ayrim soʻzlar qadimda biroz boshqacha boʻlgan. Masalan, tuproq emas, turpoq; yomgʻir emas, yogʻmir. Yaʼni bir harf oʻrni almashgan. Sharqiy Osiyo xalqlarining bir topishmogʻi javobi ham shunday soʻzlardan hisoblanadi.

Topishmoq quyidagicha:
Ikki jamalaksoch uchrashsa, dunyoni qorongʻilik bosadi.

Diqqat savol: topishmoqning javobini qadimgi oʻzbek tilidagi soʻz bilan yozib bering.

@birgap

6-SAVOL

Qoidani eslab qoling.
-gich qoʻshimchasining -kich hamda -qich shakllari ham bor.

Kommunistik siyosat paytida tejamkorlik rejimi sabab qish faslida UNDAN foydalanish taqiqlangan.

Diqqat savol: siz bizga uning nimaligini yuqori aniqlikda yozib bering.

@birgap

7-SAVOL

Afsonani tinglang:
Buyuk ipak yoʻlida qatnab savdo qilganlar yoʻlda dam olgan kezlari oʻchoq oʻrnida atrofdan terib kelingan toshlardan foydalangan. Ketayotganda oʻchoqdagi olovni suv sepib oʻchirganlarida esa toshlar ovoz chiqarib, rangi oqarib qolgan.

Diqqat savol: Oʻzbekistondagi qaysi aholi yashash manzilining nomi ushbu afsonadan kelib chiqqan boʻlishi mumkin?

@birgap

8-SAVOL

Ushbu suratda bir soʻz yashirib qoʻyilgan.

Diqqat savol: siz bizga oʻsha yashirilgan soʻzning oʻzbek tilida ishlatiladigan muqobilini yozib bering.

@birgap

9-SAVOL

Oshxonadan uzoqlashmagan holda davom etamiz.

Diqqat savol: yarim oy soʻzining fransuzchasini yozib bering.

@birgap

10-SAVOL

Ushbu ixtiro insoniyat rivojiga juda ham katta taʼsir oʻtkazgan. Yevropa reformatsiyasining yuzaga kelishida ham katta rol oʻynagan boʻlsa ne tong.

Tarixiy romanlardan birida oʻrta asrlar oxirida yashagan ruhoniy yoshlar “yangi nemis vabosi” kasofati bilan aynib ketayotganini aytgan.

Diqqat savol: Ruhoniy “yangi nemis vabosi” deb atagan ixtironi yozib bering.

@birgap

11-SAVOL

sogʻliqni saqlash vazirligi, milliy tiklanish demokratik partiyasi, xalq demokratik partiyasi, iqtisodiyot va moliya vazirligi, bosh vazir, senat raisi

Diqqat savol: Ona tili darslarida oʻrganilgan qoidalarni yaxshilab eslang va yuqoridagilar orasidan bitta ortiqchasini yozib bering.

@birgap