Hurmatli oʻqituvchilar-u oʻquvchilar. Endi mana shu tadbirni oʻzingizdagi "oddiy" maktabda boʻlgan bitiruv oqshomi bilan solishtirib koʻring.

Oʻquvchilarga yaratilgan sharoitlarni tenglashtirmasdan (hech yoʻq 1 km yaqinlashtirmasdan) turib xalqaro tajribalarni joriy qilish yoki xalqaro reytinglarda yuqoriga koʻtarilish haqida oʻylash mantiqsizlik.

Yana tepadagi maqolni esladim...

P.S.: hech kim mana bu qorakoʻz oʻquvchilarni ayblamayapti. Hammasiga mana shunday katta diskriminatsiyani oʻylab topgan, yaratgan hukumat aybdor.

@birgap

Oʻzi oʻzbek taʼlim tizimi butkul diskriminatsiya ustiga qurilgan

Prezident maktablari tizimidagi maktablar hamda qolgan hamma maktablarga ajratiladigan pul bir xil. Yaʼni 1000ta maktabga ham 1000 soʻm. 10.000 maktabga ham 1000 soʻm tizimi ishlaydi. Bu - diskriminatsiya.

OTMga qabul qilinishda sening otang harbiy, militsiya yoki bojxona xodimi boʻlishi yetarli, senga imtiyoz bor, qoʻshimcha ballar bor. Agar oʻqituvchi, shifokor, koʻcha supuruvchi, avtobus haydovchisining bolasi boʻlsang, senga zambarakning oʻqi. Bu - diskriminatsiya.

Magistraturada pul toʻlamay oʻqishing uchun sen ayol jinsiga mansub boʻlishing yetarli. Davlat sen uchun hamma pulni toʻlab beradi (albatta xalq hisobidan). Toʻgʻri-da, u oʻgʻil bola boʻlsa, bir kunini koʻradi, ishlab, mardikor yurib boʻlsa ham kontraktni toʻlaydi. Qizlar bunaqa qilolmaydi. Bu - diskriminatsiya.

Xullas, Oʻzbekistonning taʼlim tizimi mana shunaqa ishlaydi. Qachondir, kimdir, tadqiqot qilib, mana shunaqa diskriminatsiya taʼlim tizimiga, bu orqali boshqa sohalarga qanday taʼsir qilgan, qanday oqibatlarga olib kelgan degan savollarga javob berishi kerak.

@birgap

Taʼlimdagi diskriminatsiya haqida oxirgi yozigʻim (boshqa bu mavzuga qaytib oʻtirmayman)

Bu safar tilga oladigan jihatim oldin tilga olganlarimdan-da xavfliroq, menimcha.

Bu odam ajratishning nafaqat tizim miqyosida borligi, balki, tizim ichidagi tashkilotlararo va shaxslararo ham mavjudligidir.

Bizning gapimizni eshitishmadi, toʻgʻri gapirsak ham, sizlar bilmaysizlar, mana bu tashkilotdan kelganlar yaxshi biladi deb ogʻzimizga urishdi degan gapni koʻpchilikdan eshitganman. Bu taʼlimga javobgar ikki tashkilotdan biriga doimiy ustunlik berilishidan darak. Bu ajratishning oqibati 11.000ga yaqin maktabning hayotini belgilovchi qarorlarga taʼsir qilishini tushunayotgan boʻlsangiz kerak.

Yuqoridagi ajratish shaxslararo ajratishning oqibati hisoblanadi. Yaʼni kimningdir, qaysidir tashkilot yoki shaxsga simpatiyasi bor va u har doim haq boʻlib koʻrinaveradi.

Shaxslararo ajratish shaxsan oʻzim bilan ham boʻlgan. Xalqaro tashkilotlar bilan boʻladigan munozaraga (oʻrtada Oʻzbekiston taʼlimiga berilishi mumkin boʻlgan 400 mln. dollar turibdi) baholash boʻyicha mutaxassis sifatida yuborishgan. Baholash boʻyicha muammolarni sanashim, ularni tizimli hal qilish takliflarini berishim va shu yoʻnalishga pul soʻrashim kerak edi. Shunday qildim. Men MMTV nomidan kelgan jamoaga moderator boʻldim, ularning fikrlarini umumlashtirib, xulosalab xalqaro tashkilotlarga yetkazishim kerak edi. MMTVning yuqori mansabli vakillari bildirgan fikrlarni xato ekanini aytib, bir-ikki qayirdim. Bunday boʻlmaydi, qoidasida bunday, bizda ahvol bunday deb hech tushuntira olmadim. Shunda mansabdorlardan biri mening yoshim, qayerni bitirganim, qanday pedagogik kvalifikatsiyaga ega ekanim haqida soʻray ketdi. Men barchasini aytdim. Keyin u qolganlarga qarab, biz shuning gapini eshitib oʻtiramizmi dedi. Jahlim chiqib, oldiga bordim-da, siz vazir qilib olib oʻtirgan Hilola Umarovaning pedagogik kvalifikatsiyasi qanday? Necha yil maktabda dars bergan? Qaysi pedagogik yoʻnalishni bitirgan? deya soʻroqqa tutdim. Men bu yerga mutaxassis sifatida kelganman, siz meni bunday kamsitishdan oldin, taʼlimdagi hamma qarorni chiqaradigan vaziringizga shu savollarni bering. Keyin menday maydalar bilan shugʻullanasiz deb chiqib ketdim.

Koʻryapsizmi, bu yerda oʻzini mansabdor ekani, qaysidir yuqori tashkilotdan kelganini peshlash orqali muhim va toʻgʻri gaplarni “ignor” qilish bor. Bu men uchun odam ajratishdan boshqa narsa emas. Goʻyoki fikr bildirish uchun sening biliming emas, mansabing, kelgan tashkiloting muhimdek.

Menimcha, taʼlim tizimi hozir ana shunday odam ajratishga moyillar qoʻliga oʻtib ketyapti. Menga shunday muomala qilgan odam ham boshqaruvda ishlaydi hamon.

Bu ajratish oldin aytilgan ajratishlardan-da xavfliroq. Chunki kimningdir kimgadir boʻlgan xusumati sabab qarorlarning oyogʻi osmondan boʻlib ketishi mumkin. Bu qarorlar esa butun taʼlim tizimini boshqarishda ishlatiladi.

@birgap

Ona tilida oʻqib tushunishni baholash mavzusida magistrlik dissertatsiyani himoya qildim (95 ball bilan).

Endi oʻsha dissertatsiyadagi ma'lumotlarni publitsistik usulda shu kanalga ham yozib boraman.

@birgap

Prezident maktablarining ayrim oʻquvchilari bizga (davlat hammani teng koʻrmayapti deganlarga) infohujum qila boshlagan koʻrinadi.

Bittasi (PM oʻquvchisi, adashmasam), "men qilgan ishlarim bilan maqtansam belingizni koʻtarolmay qolasiz" dedi.

Yana biri davlat siyosatiga qarshi chiqayotganimni aytyapti.

PM oʻquvchilari shunchalik boʻlib ketdimi-ye. Tovba qildim! Men bilgan PM oʻquvchilari unday emasdi. Vaziyatni tushuna olishardi. Oʻylovdimki, hamma oʻquvchisi ham shunaqa. Adashgan ekanman. Hamma guruchda kurmak doim boʻlarkan.

Yana qaytaraman, men yozganimda hech qachon PM oʻquvchilari, oʻqituvchilari, maktabning oʻzini ham yomon demadim, davlat oʻz bolalarini ajratmasin dedim. Hammaga adolat qilinsin dedim.

Hurmatli PM oʻquvchilari
Agar mana shu gaplarni anglay olmay, bu bizni yomon deyapti, PMlarni yomonlayapti deb oʻylayotgan boʻlsanglar, tushunish darajanglar ancha past ekan. Buni matnni oʻqib tushunishni tekshirish bilan 3 yildan beri shugʻullanayotgan odam sifatida aytyapman (bu gapim hammaga emas, oʻsha tushunmay yozayotganlarga, maqtanayotganlarga tegishli).

@birgap

#dissertatsiyamasosida

Koʻpchilik oʻqish deganda faqatgina dekodlashni tushunadi. Dekodlash harflarni (ilmiy tilda ular grafema deyiladi) ongimizdagi tovushlarga moslashtirish jarayonidir. Ya’ni dumaloq shaklli grafema bu “o” degandek.

Oʻqishni dekodlashdangina iborat deb qarash standartlar, oʻquv dasturlari, baholash mezonlari ishlab chiqish jarayonimizga ham ta’sir oʻtkazgan. Oʻquvchi matnni oʻqiy (dekodlay) olsa bas deganmiz.

Ammo oʻqish va tushunish istilohlari doim birga yuradi. Umuman olganda biz “tushunish” tushunchasiga ham jiddiy qaramaganmiz. Matnni yoddan aytib berishi yoki matn voqealarini qayta soʻzlab berishi tushunganini anglatadi deb qaraganmiz. Ba’zilarda undan ham dahshatli qarash bor – oʻzbek oʻzbekcha matnni oʻqigandan / eshitgandan keyin tushunadi-da.

Yozilgan matnning mazmunini tushunish – bu oʻqib tushunish jarayoniga berilgan eng dastlabki va eng sodda taʼrif. Ammo u jarayonning qanchalik murakkab ekanini tushuntirib berish uchun yetarli emas.

@birgap

#dissertatsiyamasosida

Nunanning fikricha, oʻqish bu dinamik jarayon boʻlib, unda matn elementlari matndan tashqari boshqa omillar bilan oʻzaro taʼsirda boʻladi. Oʻqish jarayoni rivojlantiruvchi, interaktiv va oʻrganish jarayoni sifatida akslanadi. Bundan tashqari oʻqish oʻqirmanning lingvistik bilimlarini ham oʻz ichiga oladi. Oʻqish jarayoniga lingvistik boʻlmagan omillarning ham ijobiy yoki salbiy taʼsiri boʻlishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, oʻqish barcha belgilarni tanish hamda ular asosida yasalgan soʻzlarni maʼnoga aylantirish kabi murakkab jarayonni oʻz ichiga olgan faoliyat hisoblanadi.

Yuqoridagi taʼrifdan shuni tushunish mumkinki, oʻqish – maʼlumot olish hamda bilimlarimizni rivojlantirish uchun yozma nutqni tushunish jarayonidir.

Nuttalning fikri esa quyidagicha, oʻqish muallif idroki hamda oʻqirman idroki oʻrtasidagi oʻzaro munosabatdir. Bu oʻqirmanning muallifdan maʼlumot olish usuli hisoblanadi. Oʻqirman muallif nazarda tutgan fikrni anglashga urinadi

Pang esa oʻqish jarayonini tushuntirishga urinib shunday deydi, oʻqish bir-biriga bogʻliq ikkita jarayondan iborat – soʻzni tanish va tushunish. Soʻzni tanib olish yozma nutqdagi belgilarni soʻzlashuv tilidagi muqobili bilan moslashtirish jarayoni boʻlsa, tushunish soʻzlar, jumlalar va matnning maʼnosini yaratish jarayonidir. Oʻqirmanning umumiy va lingvistik bilimlari, soʻz boyligi, matn bilan ishlash koʻnikmasi uning tushunish jarayoniga bevosita taʼsir oʻtkazadi.

Pangning tushuntirishicha, oʻqib tushunish soʻzlar, jumlalar va bogʻlanishli matnni anglash jarayonidir. U taʼkidlaydiki, tushunish jarayoni bir soʻzning maʼnosini matndagi boshqa soʻzning maʼnosi bilan uygʻunlashtira olishdir.

@birgap

#dissertatsiyamasosida

Yuqoridagilarni hisobga olib oʻqib tushunishni matnda muallif tomonidan ochiq aytilgan va aytilmagan, lekin nazarda tutilgan maʼlumotlarni anglash jarayoni deya tushuntirish mumkin. Oʻqib tushunishning mohiyati yozuvchi tomonidan taqdim etilgan barcha maʼlumotlarni tushunishdir. Shuningdek, u matndagi soʻzlar, jumlalar orasidagi bogʻlanish, matnda aytilgan fikrlar va ular oʻrtasidagi munosabatni anglash qobiliyatini ham oʻz ichiga oladi.

@birgap

Izoh: "mazgi" bu ruscha "mozg" soʻzidan olingan, miya degan maʼnoni beradi. "Mazgi" deb bosh qotiradigan, koʻp gapiradigan odamlarga aytiladi (biz tomonda). Soʻkinyapti deb oʻylamanglar tagʻin.

@birgap

Ustozim magistrlik dissertatsiyamni kitob shaklida chiqarib qoʻyishni maslahat berdi.

Tez orada uni tahrirlab, toʻldirib, mualliflik huquqini olaman. Shundan soʻng kanalga ham toʻliq kitob holida joylab qoʻyaman.

@birgap

Maqolani oʻqish orqali koʻproq kitob, gazeta, jurnal oʻqiydigan, ota-onasidan ertak eshitib turadigan oʻquvchilarning oʻqib tushunish malakasi boshqalarnikidan yaxshiroq rivojlangan boʻlishi haqidagi xulosalar qanday paydo boʻlgani haqida bilib olasiz.

Maqola yoʻnaltmasi:

https://telegra.ph/Ko%CA%BBp-kitob-o%CA%BBqiydiganlar-yaxshiroq-tushunishini-isbotlovchi-bir-tajriba-08-07

@birgap

Ota-onalar Ona tili oʻqituvchisi boʻla oladi(mi?)

Kecha bir seminarda qatnashdim, oʻqituvchilar, Ona tilida uyga vazifa yoʻq, ota-onalar nima qilishni bilmayapti, biz ham avval bunaqasini koʻrmagan edik, nima deb javob bergan boʻlardingiz, – deya savol berdi.

Javobimni sizlar ham bilib qoʻysangiz yaxshi deb oʻyladim.

Ota-onalar uyda Ona tilidan vazifa bajartirgisi kelsa, bolasiga kitob olib berishsin. 1-sinfda oʻzlari oʻqib berishsin. Birga tahlil qilishsin, qanday maʼlumotlar, qahramonlar borligi, ular nimalar qilgani, qanday qilsa toʻgʻri boʻlishi haqida suhbat qurishsin. 2-sinfdan boshlab esa, kitobni bolaning oʻzi oʻqisin, lekin baribir muhokama boʻlsin. Ota-ona har bir kitobdagi voqeani, maʼlumotni muhokamaga tortishga harakat qilsin. Oʻz xulosalarini yozishni mashq qilishsa nur a'lo nur boʻladi.

Kitoblarning mavzusi yoshga mos boʻlishini hisobga olish kerak. Bundan tashqari, faqat ertaklar ham boʻlmasin. Boshqa janrdagi kitoblar ham olib bering. Maʼlumotlar ham foydali, ham aniq boʻlsa yanada yaxshi.

Xoʻsh, kitob oʻqish, oʻqib berishni Ona tiliga nima aloqasi bor dersiz.

Miyamizda tilga javob beruvchi sohalar va neyronlar bor. Oʻshalarning aloqasi qancha yaxshi boʻlsa til ham shuncha yaxshi oʻzlashtiriladi, tushunish ham rivojlanadi. Miyamizdagi tilga javob beradigan sohalarning rivojlanishi uchun koʻproq oʻqish kerak. Oʻqiganimizda miyamiz tilning qonun-qoidalari, gap shakllari, ifodalarni, oʻzaro birika oladigan soʻzlar, tushunchalarni yodlab boradi. Biz bularni sezmasak ham jarayon amalga oshadi.

Ota-ona ana shunday qilib qaysidir ma'noda Ona tili oʻqituvchisiga aylanishi mumkin.

Kanalga ulanish: @birgap

Barchangizni Qurbon hayiti bayrami bilan qutlayman!

Yurtimizni tinchlik, tanimizni sogʻlik, oilamizni baxt-quvonch, roʻzgʻorimizni baraka tark etmasin!

@birgap