🎸شعر بهبهونی🎸

⭐️⭐️⭐️
#ستاره_سهیل

به مناسبت ۱۵ شهریور و طلوع ستاره «سهیل» که نشان از تغییرات آب و هوایی و پایان #تابستان است، مطلب زیر را به دوستان علاقه مند به فرهنگ و ادبیات عامه تقدیم می کنم:

ستاره سهیل از روشن ترین ستاره های #صورت_فلکی است که در نواحی جنوبی ایران و در مواقع محدودی از سال مشاهده می شود. از این رو نماد «کم پیدایی و دیرپیدایی» است.

این ستاره پانزده شهریور ابتدا از سمت یمن و سپس هفده شهریور از سمت فارس طلوع می کند و نشان از تغییرات آب و هوایی و کم شدن شدت گرمای تابستان دارد.

معمولا همزمان با آن ابر و باد همراه با مقداری سر و صدا آسمان منطقه را فرا می گیرد که قدیمی ها به این حالت اصطلاحا "غُرّ و پُف " سهیل می گفتند.
بعداز طلوع ستاره ی سهیل و کاسته شدن شدت گرما، بهبهانی ها اصطلاحا می گویند: «تَک گرما اِشکسّه».

در زمانهای قدیم طلوع این ستاره برای مردم محلّی اهمیّت بسیاری داشت:
چوپانان و گله داران قبل از طلوع آن، مقداری خاک را در چاله ای جمع آوری می کردند تا در زمان طلوع، نور سهیل به آن برسد، بعد آن خاک را به روی دامها و حتی لباس فرزندان خود می پاشیدند به نیت این که سالم باشند و از بیماریها حفظ شوند و تولید نسل کنند.
دبّاغان پوست دباغی شده را در مکانی در معرض نور این ستاره قرار می دادند تا سهیل به آن بتابد و آن پوست قیمتی و مرغوب شود.

کشاورزان و باغبانان
برای کاشت بعضی از محصولات خود دست به کار می شدند و به همدیگر می گفتند:
«سهیل که زد در یمن /
بَند قبات سِفت ببَن»
یعنی آماده کار شو.

در ادبیات عامیانه مردم بهبهان داستانی است به نام «پروین و سهیل» که این دو خواهر یکدیگر هستند و هر کدام هفت دختر دارند.

در زمان بروز قحطی با هم قرار می گذارند که برای زنده ماندن خود، هر کدام به نوبت یکی از دختران خود را قربانی کند و گوشت او را دو نیمه کند، نیمی را برای مصرف خود نگه دارد و نیم دیگر را برای خواهرش بفرستد.
سهیل در روز اول این کار را می کند اما روز بعد، پروین به جای کشتن یکی از دختران خود، همان نیمه ارسالی سهیل را برایش می فرستد.
او در روزهای بعد هم این کار را تکرار می کند تا اینکه همه ی فرزندان سهیل قربانی می شوند و دختران پروین زنده می مانند. اکنون اگر ستاره سهیل تنهاست و ستارگان پروین هفت تا هستند، به این دلیل است.

شعرا نیز در اشعار خود از این ستاره نام برده اند. از جمله ابیات زیبایی که در آن به ستاره سهیل اشاره شده، دو بیتی های زیر است:

«همه عالم به یک مویت نیرزد /
تمام مُشک چین بویت نیرزد

سهیل و آفتاب و ماه تابان /
به یک نَظّاره ی رویت نیرزد»
⭐️✨⭐️
سهیل اندر یمن بلغار سوزد /
دل من در فراق یار سوزد
سهیل اندر یمن سالی به یکبار /
دل من ساعتی صدبار سوزد
⭐️✨⭐️
اما از آن زیباتر شعر و ماجرای #میرزا_شوقی بهبهانی، شاعر عصر قاجاری و معاصر ناصرالدین شاه قاجار است که در آن به یک اعتقاد قدیمی هم اشاره کرده است. اعتقادی که با تابش ستاره سهیل به درختان میوه از جمله درخت سیب، سیب ها رنگ می گیرند و از خامی به پختگی می رسند و شیرین می شوند.

البته میرزا شوقی بهبهانی شعر را بعد از چوب خوردن و جاری شدن حدّ شرعی از دست مأموران و متصدّیان به حکم آیت الله العظمی آقا سید اسماعیل بهبهانی (مجتهد عصر و پدر آیت الله العظمی سید عبدالله بهبهانی رهبر مشروطه) و در پاسخ کسانی که او را دست انداخته بودند، سروده بود. دلیل چوب خوردنش هم سرودن بیتی بود که در آن نوعی اغراق به کار رفته و ادّعای «دیدن خداوند» شده بود.
شوقی در آن بیت گفته بود:

«چو شوقی به خود بنگریدی به شور/
بدید آنچه موسی ندیدی به طور»

یعنی من در حالت مستی و سُکر عارفانه ام، خداوند را دیدم در حالی که طبق اعتقادات دینی و نص صریح آیات قرآنی هیچ چشمی نمی تواند خداوند را ببیند «لا تبصرالابصار و هو یبصر الابصار» و حضرت موسی (ع) نیز در کوه طور با همه اصراری که داشت، نتوانست خداوند را مشاهده کند.

به هر حال این بیت وقتی به گوش آقا سید اسماعیل بهبهانی مرجع و مجتهد عصر رسید، گفت :
این بیت غلوّ است و گوینده اش مستحق مجازات و اجرای حدّ شرعی است و باید شوقی تنبیه شود تا دیگر از این ابیات غلو گونه نگوید و ادعای دیدن خدا نکند و در نتیجه با اعتقادات دینی بازی نکند. لذا دستور به اجرای حکم داد و متصدیان امور، میرزا شوقی را فلک کردند و آماده چوب زدن شدند.
میرزا شوقی وقتی خود را در معرض مجازات دید، فی البداهه و با زیرکی بیت را تغییر داد و گفت من اشتباه کردم و اکنون می گویم:

«چو شوقی به خود بنگریدی به شور/
ندید آنچه موسی بدیدی به طور»

(مجموعه اشعار و شرح احوال و نقد آثار میرزا شوقی بهبهانی، تألیف #خیرالله_محمدیان، انتشارات اندیشه کهن، تهران ، چاپ دوم خرداد ۱۳۸۶ ص ۵۷

313 viewsedited 05:24