🌹Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, Дан ордены кавалеры Мөсәйрә Ноғоман ҡыҙы Фәтихова 105 йәшлек ғүмер байрамын билдәләй!

📌Иғтибарығыҙға "Ватандаш" журналында шағирә, журналист Зөһрә Ҡотлогилдинаның 2024 йылда күңелдәргә үтеп инерлек мәҡәләһен тәҡдим итәбеҙ.

ИЛ САҠЫРҒАС, ЯУҒА КИТТЕ БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘҘАРЫ

Өфөлә йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Мөсәйрә Ноғоман ҡыҙы Фәтихова бы­йыл Мәскәүҙә Еңеү парадында ҡатнаша. Ә байрам алдынан уның ихатаһында шәхсән үҙенә арналған парад ойошторолдо, кадет кластарында уҡыусылар тигеҙ сафтарҙа уға салют биреп уҙҙы. Калинин район хакимиәте ярҙамы менән шиғырҙар китабы донъя күрҙе.

Ут эсенә

103 йәшлек һуғыш ветеранының шиғыр китабы сыҡҡан, тигән хәбәрҙе ишетеү менән уның авторын күреп һөйләшеү теләге тыуҙы. Мине уның ҡыҙы Рафия Нәзиф ҡыҙы ихлас ҡаршы алды һәм әсәһе менән әңгәмәләшкәндә, ҡушылып һөйләп, ярҙам итеп ултырҙы.
Ғүмер буйы уҡытыусы булып эшләгән Мөсәйрә Ноғоман ҡыҙы хаҡлы ялға сыҡҡас ҡына шиғыр яҙа башлай. «Мин ҡурсаҡ уйнап үҫмәнем, ҡулымда һәр саҡ китап булды», – ти ул. Шуға күрә лә ете класты тамамлағас, Бөрөләге педагогия техникумын, аҙаҡ, һуғыштан һуң, институтын тамамлап, рус теле һәм әҙәбиәтенән белем бирә. Дүртөйлө районының Яңы Кәңгеш ауылы ҡыҙын техникумдан һуң иң тәүҙә Әсәнгә уҡытырға ебәрәләр. Күп тә үтмәй, район мәғариф бүле­генә инспектор итеп эшкә алалар. Әммә йәш белгескә бында ла оҙаҡ тотҡарланырға тура килмәй.
Илдә һуғыш бара. Ауыл советында эшләгән һеңлеһе Ямалия көн дә Дүртөйлөнән повесткалар алып ҡайтып кешеләргә тарата. Ир-егеттәр бер-бер артлы яуға китә. Сират ҡыҙҙарға ла етә. Бер көндө һеңлеһе уға ла повестка тоттора. Мөсәйрә Ноғоманова хәрби комиссариатҡа килә.
– Беҙ район комсомолкаларынан 50 кешене һуғышҡа ебәрергә ҡарар иттек, – ти хәрби комиссар ҡыҙға. – Унда һалдаттарға ярҙам кәрәк. Бөтә Башҡортостандан, төрлө райондарҙан тупланасаҡ өҫтәмә көс. Уҡытыусы булараҡ, ҡаршы килмәҫһеңдер?
Нисек ҡаршы булһын инде Мөсәйрә, ризалыҡ биреп, ҡасан килергә икәнен белешеп ҡайтып китә.
Ә өйҙә был хәбәрҙе ишеткән атаһы Ноғоман ағай илай башлай. Бигерәк нескә күңелле була шул. Мөсәйрәгә ҡәҙәре өс балаһы үлеп торғас, ҡыҙын үҙенә ярҙамсы итеп ирҙәрсә тәрбиәләргә тырыша. «Дүртенсе баламды үлтерергә ебәрәйемме инде?» – тип илай ҙа илай. Тик ни эшләһен, илдәге хәлде яҡшы аңлай. Ҡыҙын юлға әҙерләп, хәрби комиссариатҡа бергә бара. Мөсәйрәнең оҙон толомдарын парикмахер ҡырҡырға теләмәй, йәлләй. Иҫән ҡайтһа, тағы үҫә ул, тип йыуаталар. Ҡыҙының толомдарын атаһы үҙенә ала һәм пароходта Өфөгә тиклем оҙата килә. Әсәһе Фәрхинур апай ике саҡырым алыҫлыҡтағы Сергеевка ауылында тау башында оҙатып ҡала. Эй шунда ҡыйын була ҡыҙға. Әллә һыуға һикереп төшөп үләйем дә ҡуяйыммы икән, тигән уй ҙа килеп ҡуя башына. Ә илап хәлһеҙлән­гән атаһы, Өфөгә килеп еткәс, пароходтан төшә алмай интегә. Башҡа райондарҙан ҡыҙҙарҙың йыйылғанын көтөп, Өфөлә ике-өс көн торалар әле. Шунан тимер юл вокзалында вагондарға тейәлеп, Сталинград йүнәлешенә табан ҡуҙғалып китәләр.
Шулай итеп, Башҡортостандан 3500 ҡыҙ, беренсе комсомол эшелонында (ә улар һуғыш осоронда өсәү була) ут эсенә юллана.
Бер аҙна тирәһе барғандан һуң поезд туҡтай. Ҡыҙҙарҙы өс төркөмгә бүлеп, төрлө тарафтарға оҙаталар. Мөсәйрә Гөлйыһан Рә­ҡипова исемле ҡыҙ менән бергә Сталинградҡа эләгә. Артиллерия полкына бараһығыҙ, зенитчица булаһығыҙ, тиҙәр улар.
Ҡыҙҙар ун биш көн йәш һалдат курсы үтә. Уларға хәрби винтов­ка, кейем бирәләр. Винтовканы йыйырға, һүтергә, атырға өйрәтә­ләр. Был йәһәттән Мөсәйрә Бөрө техникумына рәхмәттәр уҡый, сөнки унда хәрби эшкә ныҡ өйрәткән булалар, шуға ла винтовканы һүтә лә, йыя ла белә...
Мөсәйрә Ноғоман ҡыҙының хәрби билетында шундай яҙмалар теркәлгән: 1942 йылдың майынан 1943 йылдың ғинуарына тик­лем – 1079-сы зенит-артиллерия полкында приборсы; 1943 йылдың ғинуарынан 1943 йыл­дың октябренә тиклем – 1080-се полктың элемтәсеһе; 1943 йылдың октябренән 1945 йылдың авгусына тиклем – 1563-сө зенит-артиллерия полкының телефонисы.

Мәҡәләнең дауамын ошонда уҡығыҙ: https://vk.com/bashkortdonja