دوستان می توانند تحلیل خود را در ارتباط با این سوال به @azonlin_admin ارسال نمایند.

🌳مسیر بویایی ( از تحریک گیرنده ی بویایی تا رسیدن پیام به قشر مخ)

🌲 ۱. تشخیص بو و آغاز انتقال سیگنال
• برخورد مولکول‌های بو : مولکول‌های بو (odorants) موجود در هوا وارد حفره بینی شده و در مخاط بینی حل می‌شوند.
• فعال‌سازی گیرنده‌ها : این مولکول‌ها به گیرنده‌های بویایی (Olfactory Receptors) روی مژک‌های نورون‌های گیرنده بویایی متصل می‌شوند. این گیرنده‌ها در انتهای عصب بویایی قرار دارند.
• تولید پتانسیل عمل: اتصال مولکول بو به گیرنده، یک سری واکنش‌های شیمیایی را در سلول گیرنده آغاز می‌کند که در نهایت منجر به ایجاد پتانسیل عمل (سیگنال الکتریکی) در نورون گیرنده بویایی می‌شود.
🌲۲. عصب بویایی (Cranial Nerve I)
آکسون (رشته بلند) نورون‌های گیرنده بویایی، عصب بویایی (Olfactory Nerve) را تشکیل می‌دهند. این آکسون‌ها از طریق صفحه غربالی (Cribriform Plate) استخوان اتموئید (یک استخوان پر از سوراخ در قاعده جمجمه) وارد حفره جمجمه می‌شوند.
🌲۳. پیاز بویایی (Olfactory Bulb)
سیگنال‌ها از عصب بویایی وارد پیاز بویایی می‌شوند. پیاز بویایی ساختاری پیازی شکل در قاعده مغز است که اولین ایستگاه پردازش اطلاعات بویایی محسوب می‌شود. در اینجا، آکسون‌های نورون‌های گیرنده با دندریت‌های نورون‌های بعدی ( نورون های رابط مانند میترال ) در سیناپس‌های تخصص‌یافته ای به نام کُرمَک‌های بویایی (Olfactory Glomeruli) ارتباط برقرار می‌کنند. هر کرمک اطلاعات مربوط به یک بوی خاص را پردازش می‌کند.
📗 نکته : در پیاز بویایی 2 نوع نورون رابط قرار دارند : 1- سلول های میترال (Mitral Cells) 2- و سلول های توفت (Tufted Cells)
این دو نوع نورون رابط نورون های خروجی اصلی پیاز بویایی هستند. آن ها آکسون هایی را تشکیل می‌دهند که راه بویایی را می‌سازند و اطلاعات را به قشر مغز می‌برند.
🌲۴. مسیرهای پس از پیاز بویایی
* آکسون‌های نورون‌های پیاز بویایی، راه بویایی (Olfactory Tract) را تشکیل می‌دهند. این مسیر به چندین ساختار مغزی منشعب می‌شود که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
• قشر پیرامونی (Entorhinal Cortex): این ناحیه نقش مهمی در حافظه دارد.
• هسته‌های قدامی تالاموس (Anterior Thalamic Nuclei): البته توجه داشته باشید که مسیر اصلی بویایی از تالاموس نمی‌گذرد، اما برخی ارتباطات فرعی به آنجا می‌روند.
• هیپوکامپ (Hippocampus): که برای تشکیل حافظه جدید حیاتی است.
• آمیگدال (Amygdala): که مرکز پردازش هیجانات و احساسات است.
این انشعابات توضیح‌دهنده این هستند که چرا بوها می‌توانند بلافاصله خاطرات و احساسات قوی را در ما برانگیزند.
🌲۵. رسیدن به قشر مخ: قشر بویایی اولیه
مسیر اصلی و مستقیم بویایی، مستقیماً از پیاز بویایی به قشر بویایی اولیه (Primary Olfactory Cortex) می‌رود. قشر بویایی اولیه در واقع یک ناحیه واحد نیست، بلکه شامل چندین ساختار در لوب تمپورال مغز می‌شود، از جمله:
• قشر پیرامونی (Entorhinal Cortex)
• کورتکس پیریفورم (Piriform Cortex) (اصلی‌ترین بخش)
• هسته قشری مانند آمیگدال (Cortical Nucleus of Amygdala)
• کورتکس دهانی (Cortical Nucleus of Amygdala)
نکته بسیار مهم: این مسیر، تنها مسیر حسی در بدن است که بدون relay شدن (توقف و پردازش) در تالاموس، مستقیماً به قشر مخ می‌رود. این ویژگی، سرعت واهمیت درک بو را توضیح می‌دهد.
🌲۶. پردازش نهایی در قشر مخ: قشر بویایی ثانویه
اطلاعات پس از پردازش در قشر بویایی اولیه، به نواحی دیگر مغز از جمله قشر بویایی ثانویه (Secondary Olfactory Cortex) که در قشر اوربیتوفرونتال (Orbitofrontal Cortex) قرار دارد، فرستاده می‌شوند. این ناحیه، پشت چشم‌ها و در قسمت جلویی مغز واقع شده است.
📙وظیفه قشر اوربیتوفرونتال:( بخشی از قشر پیشانی مغز)
• شناخت و شناسایی بو: درک اینکه این بو دقیقاً چیست (مثلاً بوی گل رز یا بوی قهوه).
• تمایز بین بوهای مختلف.
• یکپارچه‌سازی اطلاعات بویایی با سایر حواس (مثلاً بینایی و چشایی). این Integration نقش بسیار مهمی در درک طعم غذا دارد.
📕خلاصه مسیر به صورت مرحله‌به‌مرحله:
1. گیرنده‌های بویایی در اپیتلیوم بینی ←
2. عصب بویایی (Cranial Nerve I) ←
3. پیاز بویایی (پردازش اولیه) ←
4. راه بویایی ←
5. قشر بویایی اولیه (شامل کورتکس پیریفورم و قشر پیرامونی در لوب گیجگاهی) ← (مستقیماً و بدون تالاموس)
6. قشر بویایی ثانویه (در قشر اوربیتوفرونتال) برای شناسایی نهایی و یکپارچه‌سازی.
7. ارسال به آمیگدال و هیپوکامپ برای برانگیختن پاسخ‌های هیجانی و تشکیل خاطرات.
این مسیر پیچیده و مستقیم توضیح می‌دهد که چرا حس بویایی چنین تأثیر قدرتمند و فوری بر خلق‌وخو، حافظه و رفتارهای ما دارد.

@azonlin_admin :ارتباط با ادمین

https://azonline.ir/2025/04/18/amozesh/

دوستان عزیزی که برای عضویت در کانال ویژه زیست استاد ماهفروزی واریزی داشته اند لطفا ای دی تلگرام و پایه مورد نظر را به @azonlin_admin ارسال نمائید.

نکات فصل 1 زیست دهم (8)
🌲بافت های جانوری
🖍بافت : به مجموعه ی یاخته هایی که هماهنگ با یکدیگر وظیفه ی مشخصی را انجام می دهند بافت گویند .
✍️نکته : بافت نتیجه عمل تمایز است .
🖍تمایز : فرآیندی است که طی آن تعدادی یاخته ی کم و بیش یکسان برای انجام عملی خاص ، شکل و ساختار ویژه ای پیدا می کنند .
بافت های اصلی جانوری :
1-بافت پوششی
2-بافت پیوندی
3-بافت ماهیچه ای
4-بافت عصبی
🖍بافت پوششی : این بافت سطح خارجی بدن و سطح داخلی حفرات و مجاری بدن را می پوشاند .
✍️نکته : بین یاخته های تشکیل دهنده ی بافت پوششی فضای کمی وجود دارد .
غشای پایه : از پروتئین و گلیکوپروتئین تشکیل شده است . حالت چسبناک دارد.
✍️نکته : غشای پایه در اطراف تمام انواع بافت پوششی وجود دارد . غشای پایه یاخته های بافت پوششی را به یکدیگر و به بافت زیرین ان متصل نگه می دارد .
🖌تذکر : غشای پایه ساختار سلولی ندارد بلکه ساختار مولکولی دارد بنابراین بافت محسوب نمی شود .
✍️*پوستک ( کوتیکول ) در گیاهان نیز همانند غشای پایه ساختار مولکولی دارد و بافت نیست .
✍️*ضخامت غشای پایه ی بین شبکه ی اول مویرگی ( گلومرول) و پودوسیت های کپسول بومن بیشتر از سایر قسمت های بدن است . ( حدود 5 برابر ضخیم تر است )
غشای موکوزی (مخاطی) : نوعی بافت پوششی است که موکوز ترشح می کند .
✍️*گلیکوپروتئین موسین با جذب آب فراوان موکوز را به وجود می آورد . که ماده ی لزج و چسبناک است .
✍️نکته : غشای موکوزی سطح داخلی لوله ی گوارش ، مجاری تنفسی ، مجاری ادراری و مجاری تناسلی را می پوشاند .
🖌تذکر : نوع غشای موکوزی در طول لوله ی گوارش متفاوت است . مثلاً در دهان و مری از نوع بافت پوششی سنگفرشی چند لایه و در معده و روده ازنوع بافت پوششی استوانه ای یک لایه است .
#زیست_دهم
#فصل1_8
عضویت در کانال ویژه https://azonline.ir/2025/04/18/amozesh/

🖍سئوال : اولین نوکلئوتید رشته های پلی نوکلئوتیدی دنا یک گروه فسفات دارد یا ۳ گروه فسفات ؟
🖌 پاسخ : در یک مولکول دنا ی خطی کامل شده و بالغ ، هر رشته ی آن دارای یک انتهای 3َ و یک انتهای 5َ است . به سر 3َ ان گروه هیدروکسیل و به سر 5 آن یک گروه فسفات متصل است .
مسئله ای که معمولا مطرح می شود این است اولین نوکلئوتید یک زنجیره ی پلی نوکلئوتیدی دنا چرا نباید 3 فسفات داشته باشد؟ استدلال دوستان اینست چون این نوکلئوتید آزاد است بنابراین باید 3 گروه فسفات خود را حفظ کند .
برای توضیح این مسئله باید توجه داشت. دنا پلی مراز برای شروع فعالیت خود به یک اغازگر نیاز دارند. این اغاز گر معمولا قطعه ای از دنا یا رنا یا حتی پروتئین می باشد. بنابراین اولین نوکلئوتید برای اتصال به قطعه ی آغازگر 2 فسفات خود را از دست می دهد. و از این نظر تفاوتی با نوکلئوتید های بعدی خود ندارد در پایان قطعه ی آغازگر جدا می شود و انتهای 5َ رشته ی دنا تک فسفاته باقی می ماند .

اولین نوکلئوتید هر زنجیره ی دنا تک فسفاته می باشد .

🖍سئوال : در افزایش سرعت هدایت پیام عصبی، اهمیت غلاف میلین بیشتر است یا قطر رشته عصبی؟

📕 پاسخ :

مقایسه ی سرعت هدایت پیام عصبی در 2 رشته ی عصبی در 3 حالت :
1- در دو رشته ی عصبی هم قطر که یکی دارای میلین و دیگری بدون میلین باشد. سرعت هدایت پیام در رشته ی میلین دار بیشتر است .
2- در دو رشته ی عصبی بدون میلین که قطر یکی بیشتر است. در این حالت سرعت هدایت پیام در رشته ی دارای قطر بیشتر سریع تر است .
3- مقایسه دو رشته که یکی بدون میلین اما قطر بیشتر و دیگری دارای میلین اما قطر کمتر در این سرعت هدایت پیام در رشته ی با قطر بیشتر سریع تر است . ( از نظر فیزیک)
نتیجه نهایی : اگر از منظر فیزیک به این قضیه نگاه کنیم قطر رشته عصبی بر داشتن میلین ارجحیت دارد. چون قطر را بی نهایت می توان افزایش داد.و مقاوت درون رشته را به صفر نزدیک کرد . که به سرعت بالایی می رسیم اما از نظر زیستی چون افزایش قطر در بدن موجودات زنده محدودیت دارد. ( از نظر فضا و انرژی ) و رشته های عصبی قطر کمی دارند . در اینجا میلین بر قطر ارجحیت دارد.
جمع بندی : دریک فضای ایده آل و بدون محدودیت قطر بر میلین ارجحیت دارد. اما در دنیای واقعی و در بدن موجودات زنده به دلیل محدودیت فضا و انرژی ، میلین بر قطر در افزایش سرعت هدایت پیام عصبی ارجحیت دارد.

🖍سئوال : آیا امکان دارد ناقل عصبی وارد یاخته ی پس سیناپسی شود ؟
🖌پاسخ : از دیدگاه کتاب درسی و کلاسیک ناقل عصبی بعد از ساخته شدن در وزیکول ذخیره و به درون فضای سیناپسی از طریق شکاف سیناپسی رها می شوند. از طریق انتشار فضای سیناپسی را طی و به گیرنده ی خود در غشای یاخته ی پس سیناپسی متصل می شوند. بعد از اتصال به دو صورت عمل می کنند یا شکل گیرنده را تغییر می دهند و گیرنده به صورت یک کانال عمل می کند و یا اینکه پیک دوم را در یاخته ی پس سیناپسی فعال می‌کنند و...‌‌‌.... که در هر دو حالت ناقل عصبی وارد یاخته ی پس سیناپسی نمی شود.
اما اگر کتاب درسی را در نظر نگیریم . در روش هاب مدرن بعضی از مواد مانند نورواستروییدها که توسط مغز تولید می شوند را ناقل عصبی در نظر می گیرند این مواد می توانند از غشا عبور و به گیرنده ی خود درون یاخته پس سیناپسی متصل شوند.

🖍کتاب پرسمان کار زیست شناسی دهم ( تالیف استاد قاسمی ) :
🖌شامل : سئوالات خط به خط کتاب درسی
🖌تکالیف درسی به صورت هفتگی
🖌تنوع سئوالات : جای خالی ، صحیح ، غلط - چهارگزینه ای ، مفهومی و.........
🖊 سئوالات نهایی زیست شناسی دهم و...........
برای تهیه کتاب می توانید به @azonlin_admin پیام دهید .

🖍کتاب پرسمان کار زیست شناسی یازهم ( تالیف استاد قاسمی ) :
🖌شامل : سئوالات خط به خط کتاب درسی
🖌تکالیف درسی به صورت هفتگی
🖌تنوع سئوالات : جای خالی ، صحیح ، غلط - چهارگزینه ای ، مفهومی و.........
🖊 سئوالات نهایی زیست شناسی یازهم و...........
برای تهیه کتاب می توانید به @azonlin_admin پیام دهید .

🖍کتاب پرسمان کار زیست شناسی دوازهم ( تالیف استاد قاسمی ) :
🖌شامل : سئوالات خط به خط کتاب درسی
🖌تکالیف درسی به صورت هفتگی
🖌تنوع سئوالات : جای خالی ، صحیح ، غلط - چهارگزینه ای ، مفهومی و.........
🖊 سئوالات نهایی زیست شناسی دوازدهم و...........
برای تهیه کتاب می توانید به @azonlin_admin پیام دهید .

🖍 سئوال اول : به هنگام هدایت جهشی از گره رانویه به گره دیگر،پیام عصبی از سلول خارج میشه یا از طریق سیتوپلاسم سلول صورت میگیرد؟
🖍 سئوال دوم : منظور از هدایت جهشی چیست ؟
📕پاسخ :
- سئوالات مطرح شده یاز موضوعاتی هستند که دانش اموزان به صورت مداوم در کلاس مطرح می کنند . چون کتاب به صورت واضح ان را توضیح نداده است . قبل از پاسخ به سئوال ذکر چند مورد ضروری است .
* سرعت هدایت پیام عصبی در طول یک رشته ی عصبی ثابت است. ( سرعت متوسط ) این سرعت متوسط از تقسیم کل مسیر ( طول رشته ی عصبی ) بر کل زمان ( زمان حرکت پیام عصبی + زمان توقف در گره های رانویه) بدست می آید .
**در محل گره های رانویه غلاف میلین وجود ندارد. در این گره ها رشته ی عصبی در تماس مستقبم با مایع اطراف خود قرار می گیرد .
*** در محل گره های رانویه کانال های پروتئینی ، پمپ و .... وجود دارند. در زیر غلاف کانل های نشتی و دریچه دار وجود ندارند یا آنقدر مقدار انها کم است که در نظر گرفته نمی شوند .
**** در مناطقی از رشته ی عصبی که با میلین عایق شده است ، رشته ی عصبی با مایع اطراف خود در تماس نیست بنابراین پیام عصبی فاصله ی بین دو گره را با سرعت زیادی طی می کند .
***** در محل گر های رانویه پیام عصبی که ماهیت الکتریکی دارد یک توقف کوتاه دارد.
پیام عصبی با سرعت در طول رشته ی عصبی میلین دار حرکت می کند ( فاصله ی بین دو گره ) و در محل گره رانویه یک توقف کوتاه دارد. این سرعت بالای حرکت پیام عصبی باعث می شود که از دیدگاه یک ناظر انگار پیام عصبی از روی گره های رانویه می پرد به همین دلیل به آن هدایت جهشی گفته می شود .
رشته های عصبی (آکسون و دندریت ) زوائد سیتوپلاسمی هستند. زمانی که پتانسیل عمل رخ می دهد ( با ورود یون های سدیم) پیام ایجاد شده که ماهیت الکتریکی دارد. در ظول رشته ی عصبی حرکت می کند بنابراین از درون رشته ی عصبی حرکت می کنند .
نتیجه گیری نهایی : در ابتدای یک آکسون پتانسیل عمل اصلی ایجاد می شود. این پتانسیل عمل ایجاد شده در طول مسیر در محل گره های رانویه به صورت مداوم بازسازی می شود .(کانال‌های یونی موجود در این گره‌ها، یک کپی دقیق و کامل از پتانسیل عمل اصلی می‌سازند).
از آنجا که این بازسازی فقط در گره‌ها لازم است و فاصله‌ی بین آن‌ها با غلاف میلین عایق‌بندی شده، پیام می‌تواند با سرعت بسیار بالا در طول آکسون "بدود" یا به عبارت دیگر، از روی گره‌ها "بپرد به همین دلیل واژه ی هدایت جهشی به آن اطلاف می شود .

@azonlin_admin :ارتباط با ادمین
عضویت در کانال ویژه زیست شناسی یازدهم

https://azonline.ir/2025/04/18/amozesh

مقایسه ی هدایت پیام عصبی در دو رشته ی میلین دار و بدون میلین

🖍سئوال : ناقل های عصبی که هنگام انتقال پیام به فضای سیناپسی رها می شوند، از قبل آماده اند یا با تحریکی که رخ میدهد، ساخته شده و آزاد می شوند؟
🖌پاسخ : ناقل عصبی از قبل در جسم یاخته ای نورون پیش سیناپسی ساخته می شود ( سنتز اولیه) و بعد از بسته بندی به صورت وزیکول های سیناپسی وارد پایانه ی آکسون می شوند و در انجا ذخیره و نگهداری می شوند
با رسیدن پتانسیل عمل به پایانه ی اکسون ، ابتدا کانال های دریچه دار کلسیمی این بخش باز می شوند . وکلسیم به درون پایانه ی آکسون هجوم می اورند.
با برخورد کلسیم به عشای وزیکول سیناپسی این وزیکول ها به سمت عشای پایانه ی اکسون حرکت می کنند و بعد از ادغام غشای وزیکول با غشای پایانه ی آکسون ، ناقل عصبی با نصرف ATP و به صورت اگزوسیتوز به درون فضای سیناپسی رها می شود و .............
بعضی از ناقلین عصبی مانند استیل کولین در پایانه ی آکسون ساخته می شوند .( خارج از کتاب) اما در هر صورت از قبل ساحته می شوند .

✅ بنداره ( اسفنکتر) های لوله ی گوارش انسان

🖍1-اسفنکتر فوقانی مری (UES) - ( اسفنکتر حلقی - خلفی )
- ساختار: مایچه ی حلقوی اسکلتی | کنترل: غیرارادی | موقعیت: اتصال حلق به مری ( ابتدای مری)

🖍2- اسفنکتر تحتانی مری (LES) - ( کاردیا)
- ساختار: ماهیچه ی صاف حلقوی انتهای مری | کنترل: غیرارادی | موقعیت: انتهای مری قبل از معده

🖍3- اسفنکتر پیلور
- ساختار: ماهیچه ی صاف حلقوی انتهای معده | کنترل: غیرارادی | موقعیت: بین معده و دوازدهه

🖍4- اسفنکتر ایلئوسکال
- ساختار: ماهیچه ی صاف حلقوی انتهای روده ی باریک | کنترل: غیرارادی | موقعیت: بین ایلئوم ( بخش انتهایی روده ی باریک ) و سکوم ( ابتدای روده ی بزرگ)

🖍 5- اسفنکتر مقعدی داخلی
- ساختار: ماهیچه ی صاف حلقوی | کنترل: غیرارادی | موقعیت: ابتدای کانال مقعد

🖍6- اسفنکتر مقعدی خارجی
- ساختار: ماهیچه ی اسکلتی حلقوی | کنترل: ارادی | موقعیت: انتهای کانال مقعد

#زیست_دهم_فصل_دوم
#فصل_2_1

عضویت در کانال ویژه https://azonline.ir/2025/04/18/amozesh/

@azonlin_admin :ارتباط با آدمین