روى أن جالينوس دفع إلى أصحابه قرصين مثل البنادق وقال اجعلوا أحدهما بعد موتى فوق الحديد الذي يعمل عليه الحدادون والآخر في حبّ مملوء من الماء ثم اكسروا الحب ففعلوا كما أوصى فذاب الحديد في الأرض ولم يجدوا منه شيأ وانجمد الماء وقام بلا وعاء قال الحكماء أراد بذلك أنى وإن قدرت إلى إذابة أصلب الأجساد وإقامة الماء الذي من طبعه السيلان ما وجدت للموت دواء .

🌿 @tebarabi

🔸 جلسه پنجم

⬛️ ذكر أمزجة الأسنان

🔵 و الحيُّ يَختَلِف في الأسنان
🔵 كلامُنا منه على الإنسان

🔵 حرارةُ الشُبّانِ و الأطفال
🔵 مزاجها مقترب الأحوال

🟠 بخلاف نظر جالینوس که معتقد است شدت حرارت اطفال بیشتر است، شیخ علیه الرحمه قائل بتساوی است.

🔵 لكنّما الشُبّانُ لليبوسة
🔵 و الطفلُ ذو رطوبةٍ محسوسة

🔵 و الكهلُ باردٌ متى تَزِنْه
🔵 و الشيخُ مثلُه و شرٌّ منه

🟠 أي كلاهما بارد و الشيخ أبرد

🔵 كلاهُما اليُبسُ اعتَرى مِزاجَه
🔵 و الشيخُ في أخلاطه فَجاجة

🟠 إعترى مزاجه أي داخل مزاجه و خالطه
🟠 و قوله في أخلاطه فجاجة لضعف النضج (جواهر النفيس) / و الشيخ فيه رطوبة عرضية و هو الذي أراد بقوله في أخلاطه فجاجة (ابن رشد)

◼️ ذكر الذكورة و الأنوثة

🔵 و في الذكور اليبسُ و السخونة
🔵 و في الإناثِ البردُ و اللّدونة

◼️ ذكر السَحَن

🔵 و البدنُ الناعمُ و السمينُ
🔵 البردُ في مزاجه و اللين

🟠 النعومة ضد الخشونة
🟠 السمن إما أن يكون من اللحم أو من الشحم أو من إجتماعهما فإن كان الشحم أكثر كان المزاج بارداً رطباً و هو مراد الرئيس

🔵 و السَحَنُ النحيلةُ القِضافُ
🔵 فتلك في مزاجها جَفافُ

🟠 النحولة قلة اللحم
🟠 و قالت الأطباء النحيف الذي فيه بقية لحم و شحم يعتد بها و القضيف هو ليس فيه بقية لحم و لا شحم يعتد بهما

🔵 و كلُّ مَن عروقُه من سَحنِه
🔵 واسعةٌ فإنّ تلك سُخنِه

🟠 مراده هنا بالعروق هي الظاهرة الممتلية من الدم و يسمى الأوردة

🔵 و كلُّ مَن عروقُه بالضّد
🔵 فإنّه من شدّةٍ في البرد

🔵 و السَحنَةُ القويمةُ المعتدلة
🔵 قد نَزَلَتْ بينَ الجميعِ منزله
#ارجوزه

کانال عتائق 📝 @ataeq

پیشتر حسن اینقدر قربی نداشت
گردن آئینه‌سازان بشکند

کانال عتائق 📝 @ataeq

امان از تحمیل دواخانه! صد تومان مایه دارد میخواهد سالی هزار تومان از آنجا مداخل کند برای خرج و برج و اسباب زینت نسوان.

عدد السنة/ ملا اسماعیل سبزواری ره/ مجلس دوازدهم

کانال عتائق 📝 @ataeq

🔸 جلسه ششم

⬛️ ذكر الألوان و أولّاً للبشرة

🔵 لا تعمل الدليلَ بالألوانِ
🔵 إن يكن التأثيرُ للبلدان

🔵 بالزنجِ حرٌّ غيّر الأجسادا
🔵 حتي كسا جلودَها سوادا

🟠 إقليم الزنج هو الإقايم الأول

🔵 و الصَّقلبُ اكْتَسبتِ ابْيِضاضا
🔵 حتّى غَدَت جلودُها بِضاضاً

🟠 بلاد الصقالب هو الإقليم السادس
🟠 إبيضاض شدة البياض
🟠 بضاض رقة البشرة

🔵 و إن تحدّ السبعةَ الأقالما
🔵 تكن بأنواعِ المزاج عالما

🔵 فالعدلُ منها المستقيم الرابع
🔵 و اللونُ فيه للمزاجِ تابع

🔵 و الأدَمُ الأصفرُ للصفراء
🔵 و الكَمِدُ الأغبر للسوداء

🟠 و اللون الكمد و هو الذي يشبه ظاهر الرصاص.

🔵 و الجسد الأحمر من فرطِ الدم
🔵 و الأبيض العاجيّ فهو البلغمي

🔵 و الأبيضُ المشوبُ باحمرار
🔵 مزاجُه معتدلُ المقدار

⬛️ ذكر ألوان الشعر

🔵 لأبيضِ الشَعْرِ مزاجٌ أبرد
🔵 و شَعَرُ السَّخنِ المزاجِ أسود

🔵 و ناقص البردِ بشعرٍ أشقرا
🔵 و ناقص الحرّ بشعرٍ أحمرا

🔵 معتدلُ المزاج لونُ شعرِه
🔵 أشقرُه مُشَرَّبٌ أحمرِه
#ارجوزه

کانال عتائق 📝 @ataeq

مفارقة الحبيب عن الحبيب بعيد عن معالجة الطبيب

کانال عتائق 📝 @ataeq

🔸 جلسه هفتم

⬛️ ذكر ألوان العين

🟠 ألوان العين دليل على مزاج لكنّه من أضعف الأدلّة

🔵 إذا الجليديّةُ و البيضيّة
🔵 أجسامها صغيرةٌ مُضيّة

🔵 مكانُها ناتٍ و فيه نورُ
🔵 صافي القوامِ مُشرِقٌ كثيرُ

🔵 فأنّ عينَ هذه زرقاءُ
🔵 و إنّ ضدَّ هذه كَحلاءُ

🟠 الزرقة إمّا أن تكون من قبل الرطوبة البيضية أو الجليدية أو كليهما:
و هي تأتي من رطوبة البيضية من شيئين: إما من قبل قلتها أو من قبل صفائها أو من كليهما.
و هي تأتي من قبل رطوبة الجليدية من أحد ثلاثة أسباب إما من كثرتها أو من صفائها أو من مجموعها أو من نتوّها إلى خارج و إذا اجتمعت هذه الأسباب الخمسة كانت الزرقة في الغاية أو أضدادها كانت الكحولة في الغاية.

[با این بیان، بنظر فقیر چنین میرسد که مرحوم شیخ در بیان صفات جلیدیه و بیضیه که موجب زرقت می‌شوند، از صنعت لف و نشر مشوش بهره برده باشند؛ بدینصورت که "اجسامها صغیرة مضية" به جلیدیه راجع است، و "مكانُها ناتٍ و فيه نورُ/ صافي القوامِ مُشرِقٌ كثيرُ" به بیضیه راجع است.]

🔵 و إن مزجْتَ سببَ الكحولة
🔵 بسببِ الزرقةِ فالشهولة

🔵 و إنْ تَقِلّ الروحُ كان الأشهل
🔵 أو كَثُرت في العينِ كان الأشعل

🟠 در خلاصه الحکمه مرحوم عقیلی خراسانی هفت سبب برای زرقت فرموده‌اند که: یکی کثرت روح باصره ... دویم صفا و نورانیت الخ
#ارجوزه

کانال عتائق 📝 @ataeq

هذه صورة العين و طبقاتها و رطوباتها

کانال عتائق 📝 @ataeq

یا آکلاً کلّ ما اشتهاه
و شاتم الطبِّ و الطبیب
ثِمارُ ما قد غَرَسْتَ تجني
فانتظر السُقمَ عن قريب

[از: أبو القاسم خَلف بن فرج الإلبيري الأندلسي المعروف بالسُّمَيْسِر]

کانال عتائق 📝 @ataeq

[شب بیست و ششم شهر محرم الحرام در طهران زلزله اتفاق افتاد فی سنه ۱۲۶۷]

حباری اسم مرغیست و بچهء او را نهار می‌گویند و لیل جوجه مرغ خوانگی چنانچه گفته

نهاراً رأیتُ نصفَ اللّیل
و لیلاً رأیتُ نصف النّهار

کانال عتائق 📝 @ataeq

📚 آموزگار علم و ادب: خاطراتی از ادیب نیشابوری

✍🏻 ‌غلامحسین روحی

🖋 تصحیح: علی قنبری بیدگلی

#ادیب_نیشابوری

@cheraghe_motaleeh

و حين التقي ابن بطلان البغدادي بابن رضوان في القاهرة لأوّل مرّة، و رأى وجهه الخالي من الملاحة سمّاه تمساح الجن، ثمّ هجا خلقته و خلقه نثراً و شعراً، فاغتاظ ابن رضوان منه و كتب في ذلك أن لا تكون ملاحة الوجه لازمة لطبيب الماهر.

مقدمه دکتر کمال السامرائی بر الکتاب النافع فی کیفیة تعليم صناعة الطب ص١٥

کانال عتائق 📝 @ataeq

اقسام بلاغم در منظومه‌های طبّی

ارجوزه شیخ الرئیس:
و البلغم الطبيعي ما لا طعم له
و ما له برودة معتدلة
و منه ما يُعرف بالزجاجي
و هو غليظ بارد المزاج
و منه بلغم يسمى مالحا
للحرّ و اليبس تراه جانحا
و منه ما مطعمه كالحلو
و ليس من حرارة بخلو
و منه كالحامض و هو أبرد
يكون في المعدة حين يفسد

منظومه محمد بن قاسم حریری:
و البلغم القسم الطبیعی منه
ما صار فینا الدم حقّاً عنه
و منه حلوٌ من دمٍ مازجه
كأنه في ذاك قد زاوجه
و مالحٌ عند مذاق في الفم
أسخن صنفاً من جميع البلغم
و حامضٌ ندركه بالحس
يميل نحو البرد غير اليبس
و منه ما هو كالزجاج الذائب
فافهم لترقي أشرف المراتب
و تفهٌ و هو بغير طعم
إذا تطعمت به في الفم
يحكيه طبع الماء في الأوصاف
و هو لعمري أبرد الأصناف
و منه مثل الجص في قوامه
قد عدّه الرئيس من أقسامه

نظم موجز القانون:
بعد از آن بشنو صفات بلغم ای مرد حکیم
خلط خام است او از آن یک جا نباشد مستقیم
حکمتش آنست که او در جملهء اعضا بود
زانکه عضو اگر نیابد خون پزد او خون شود
غیر این دو نفع دیگر هست بلغم را بدان
نفع اول آنکه تر دارد مفاصل را از آن
چونکه مفصل ها همه در جنبش اند دایم اسیر
گر نباشد تری بلغم میشود خشکی پذیر
نفع دویم آنکه شد با خون غذای مغز تر
زانکه او جسمی است نرم طبع او سرد است و تر
...
بعد از این جملهء الخلاط را دو قسم دان
قسم اول را طبیعی گوی نامش ایجوان
آنچه حاصل در جگر باشد شود جزو بدن
باشد او خلط طبیعی اصطلاح اهل فن
و آنچه جزو تن نگردد وز بدن خارج شود
از همه اخلاط تن غیر طبیعی این بود

منظومه امور طبیعیه:
طبیعی برنگ احمر است و به بو
نه منتن مذاق و قوامش نکو
سه نفع است آنرا بعین در بدن
یکی آنکه خون گردد از بهر تن
دوم تازه دارد بدن را و نغز
سیم داخل آید در اغذای مغز
دگر قسم غیر طبیعی بدان
که شش نوع باشد همع فاسدان
چو شور و چو حامض تفه بر شمر
چو مائی و جصّی مخاطی دگر

قانونچه منظومه:
ما صالحٌ لأن يصير كالدم
هي في العرف الطبيعي البلغم
و غيره منه بخمسة ورد
فاسمعه إن طلبته عدّ العدد
منها بطعم مائل الحلاوة
تخلطها خلط من الحرارة
منها بطعم كائن في المالح
فهو من البلغم غير صالح
خالطه من مرّةٍ محترقة
أسخن أصناف من المنطلقة
منها بطعم حامض عنيفة
قد عملت حرارة ضعيفة
منها يكون الطعم فيه عفص
و هذه قسم به قد نصصوا
غالب فيه جوهر الأرضي
أكثف أصناف من الماضي
منها يكون الطعم فيه تفه
و هو الذي ليس و لا طعم له
يغلب فيه الجوهر المائية
أبرد أصناف و هذا غاية

منظومه طبی از حليمي:
هست بلغم سرد و تر کیموس خام
کو طبیعی خون ناپخته تمام
چون غذا نبود هماندم خون شود
مغز را با خون غاذی رون شود
می‌کند ترطیب اعضایی عدن
تا نگردد خشک از جنبش بدن
از تفاهت اندکی شیرینک است
اغلظ از خون و برودت اندک است
ناطبیعی آنچه باشد بر خلاف
در قوام و یا مزه است آن اختلاف
یا بشوری گرمی و خشکی نما
یا ترش بر مردی و یبس انتما
یا عفص در سردی و خشکیت بیش
یا تفه در سردی و خامی وَغیش
یا شده مائی چو آب از خون رقیق
یا مخاطی همچو خلم اندک صفیق
یا زجاجی چون زجاج اندر گداز
یا شده جصّی بغلظت بر فراز
دیر ماند در مفاصل بلغمی
باقی از خرج است بر کج منتمی
در بلاغم نیست از وی سردتر
زین سبب درد مفاصل شد بتر
که غلیظی را شده خامی سبب
هیچ لذت نیست سردی در غلب
تلخ کرده سوزش صفرا ورا
هم ترش آمیزش سودا ورا
هم رقیق افتد ترش از حرّ کم
شور از حرّ قوی محرق بهم

قانونچه منظوم:
ثم الطبیعي من البلغم ما
يصلح أن يصير بالطبخ دما
و غيره خمسة إن ينقسم
فالحلو ما خالطه قدر دم
مالحه أسخنها عند الثقة
خالط ذاك مرةٌ محترقة
في البلغم الحامض بالرضيفة
قد عملت حرارة ضعيفة
و العفص الأكثف حين تطلب
و الجوهر الأرضي فيه يغلب
و التفه الخامس إذ تحاسب
و الجوهر المائي فيه غالب

#طبیات

کانال عتائق 📝 @ataeq

هوالباقی
بتاریخ ۱۳۳۹ قمری از برای بنده عاصی گناه‌کار تبه‌روزگار ازدواج مشئوم مذمومی واقع که لدی الورود زوجه بدقدم وسائل تفریح و خرمی و عیش و سعادتم مطوی گردید. بچه‌های شیرْ بشیرِ بدشیر و مادرِ بی‌شیر، تملّق از مرضعه موجب خرابی خانه، تا ده شکم زایچه و آن همه خسارات شیر دهنده، بی‌خوابی و تمعق شبها، سه ده سال سی سال جوانی رفت، و پیری و فرسودگی جای‌گیر شد. سه تای از آنها بدرود کردند هفت قصابی بداخلاق تربیت‌ناپذیر بنای خرابی و سرقت و دزدی خانه روفتن سربازی رفتن کلیه وسائل انفعال تماماً موجب خجلت تا امروزه که ۱۳۵۸ قمری است. هزار تومان خسارت با هزار من خجالت بمنِ بیچاره وارد. خدا نکند اولاد هیچ بنده نانجیب شود که موجب همه نوع خجالت و شرمندگی و ضرر و بدبختی فراهم مینماید. نعوذ بالله من اولاد الخبیث و العیال المفرط الحریص

کانال عتائق 📝 @ataeq

https://t.me/cheraghe_motaleeh/2020

🌸 ممنون از حسنِ نظر برادر بزرگوارم، جنابِ قنبری بیدگلی أيده الله في الدارين 🌸

آورده اند که یکی از سلاطین بحبس طبیبی اشارت فرمود که او را بغیر از نان و یک نان خورش که او اختیار کند، طعامی دیگر ندهند. طبیب را از این معنی خبر کردند، ترنج اختیار کرد. سلطان را خبر شد؛ تعجب کرد و باحضار او اشارت فرمود و پرسید که در اختیار ترنج چه حکمت دیدی. [گفت:] آنکه از رنگ [ِ او] نزهت خاطر و از بویِ او عطریّت و از گوشتِ او تفکّه و از ترشیِ او نان خورش حاصلست. و یک چیز که ازو چهار مصلحت تمام شود جزین ندیدم. سلطان را خوش آمد و از جریمهء او درگذشت.

از کتاب شریف "المرغوب و المحذور لتحفة الدستور"

کانال عتائق 📝 @ataeq

💠 غلط‌گیری از فرهاد میرزا

روزی حاج ملّا محمّد صادق قمی به تهران رفت و در مجلس فرهاد میرزا شرکت کرد. معروف است که فرهاد میرزا اعلام کرده بود که هر کس از گفتار و نوشتار من، خطا و اشتباه بگیرد، من به او یک لیر طلا خواهم داد. در این حال فرهاد میرزا چیزی را نوشت و به خادمش داد و به او گفت: این را نزد حاج ملا علی کَنِی ببر و بگو آن را به خاتم خود ممهور کند. حاج ملا صادق فرمود: حضرت والا، لطفا یک لیره طلا مرحمت بفرمایید، چون "ممهور" غلط است و صحیح آن "مُهر" است. مُهر کلمه فارسی است و بر وزن اسم مفعول عربی درنمی‌آید.

فرهاد میرزا گفت: شما صحیح می‌فرمایید. من چند روزی است ناخوشم و متوجه گفتار خود نبودم. الان هم که می‌آمدم خاک‌شیر خوردم. حاج ملا صادق فرمود: لطفا یک لیره دیگر مرحمت بفرمایید؛ چون "خاک‌شیر" غلط و "خاکشی" -یعنی آمیخته با خاک- صحیح است.

فرهاد میرزا گفت: شما درست می‌فرمایید. آقا من از اینکه تاکنون شما را ندیده و از علم و فضل شما آگاه نبوده‌ام، احساس غَبْن می‌کنم. حاج ملا صادق فرمود: آقا! لطفا یک لیره‌ی دیگر مرحمت بفرمایید؛ چون "غَبْن" به سکون باء مختص به معاملات است، اما در ضرر علمی، باید "غَبَن" گفته شود.(رجوع کنید: لسان العرب ؛ ج ۱۳ ص ۳۰۹)

فرهاد میرزا گفت: آقا! مثل اینکه شما تا لیره‌های ما را تمام نکنید، دست از سر ما برنمی‌دارید.

📚 جرعه‌ای از دریا ؛ ج ۴ ص ۴۲۴

#حاج‌ملامحمدصادق‌قمی

@Adropfromthesea

در خبر آمده است که هر که خامی را پخته کند چنان باشد که هفتاد حج کرده باشد و هزار مسکین را طعام داده و صد بنده را آزاد کرده باشد.

از رسالهء طباخی کتابخانه مجلس

کانال عتائق 📝 @ataeq