من جامع المحاسن

🚬لابوبكر الشامي🚬
لقد عنّفونا بالدخان و شربه
فقلت دعوا التعنيف فالأمر أحوجا
ألا إن لص الغم في غار صدرنا
عصانا فدخّنا عليه ليخرجا

🚬ابن [المتريض؟!]🚬
لما رأيت الحب في إظهاره
عارٌ و طعم الموت في إخفائه
أصبحت أرغب في الدخان و شربه
كي أخرج الزفرات في أثنائه

کانال عتائق 📝 @ataeq

غیره
فریاد ز درد غم هجر تو که در من
لَمْ یَبْقَ مِنَ الصَّبْرِ قَلیلٌ وَ کَثیرُ
تا دور فتادم ز سر کوی تو دارم
في الْقَلْبِ وَ في الْعَيْنِ حَميمٌ وَ سَعيرُ

کانال عتائق 📝 @ataeq

هوالشافی
به مدد ایزد تعالی، و بعون آل‌الله علیهم صلوات‌الله، اگر توفیق داشته باشم، زین پس اندکی جدّی‌تر، به حوزهء ادبیات تعلیمی در طب سنتی خواهم پرداخت.
والتّکلان علی التوفیق

چاپ سنگی "ارجوزة السينائية في الطب"
چاپ لکهنو بسال ۱۲۶۱

1⃣شرح ابن رشد بر ارجوزهء ابن سینا

مقالهء جامع از استاد فاضل جناب رضوی برقعی در باب ارجوزهء ابن‌سینا

2⃣ لینک نسخهء مخطوط "جوهر النفیس فی شرح ارجوزه شیخ الرئیس" اثر موسی ابن ابراهیم بغدادی
http://dl.nlai.ir/UI/390b246c-46cc-4e7d-9a29-63d6bf73cb21/LRRView.aspx?History=true

3⃣ نسخ موجود از شرح ابن طملوس مسمى به شرح العريزة

۱- دانشنامه بزرگ اسلامی، مدخل ابن طُمْلوس
الف) مجموعة شمارة ۷۴ كتابخانة عبدالحى‌ كتانى
ب) كتابخانة احمدية تونس‌ به‌ شمارة ۵۳۵۵

٢- از مقدمه کتاب ابوالحجاج یوسف ابن محمد ابن طملوس الشقری، المختصر فی المنطق
الف) مخطوط الخزانة الملكية، الرباط، رقم ١٠١٤

٣- در wikipedia در مدخل ابن طملوس
ذکر شده: ۸ نسخه از این شرح موجود است. منبع: مقالهء فؤاد ابن احمد (ابن طملوس)

4⃣ نسخ موجود از شرح احمد بن عبدالسلام صقلي

١- در اعلام زرکلی ج۱ ص۱۵۰:
الف) تقييد علي أرجوزة ابن سينا، دو جزء در رباط به شماره ۱۵۶۸

ان‌شاءالله با همین دو شرح موجود اعنی شرح ابن رشد و جوهر النفیس، به توضیح این ارجوزهء شریفه خواهیم پرداخت.

بسم الله الرّحمن الرّحيم

الحمدُ للهِ المليكِ الواحدِ
ربِّ السماواتِ العليِّ الماجدِ

سبحانَه منفرداً بالقِدَمِ
مُخرجِ موجوداتنا من عدمِ

مفيض نوره على عقولنا
حتّى بدا الخفيُّ من معقولنا

کانال عتائق 📝 @ataeq

و اعتلقَ* العقلَ بنفسٍ ناطقة
ذاتِ حيوةٍ و شهودٍ صادقة

يوحى إليها العلمَ بالإحساسِ
كما ترى الخفيَّ بالقياسِ

و اعتلق الجميعَ بالطبيعة
و كمّلت حكمتَه البديعة

و قسّمَ العقلَ على البريّة
و الحسَّ و الحيوةَ بالسوية

*: إعتلق بفلان أي تعلق به

کانال عتائق 📝 @ataeq

ثمّ صلوةُ اللهِ ذي‌الجلالة
على النبيِّ الصادقِ المقالة

محمّدٍ حباه* بالرسالة
فأنقذ النّاسَ من الضلالة

مطّرقاً** لعقله المطبوعِ
بالحق ذي البرهانِ من مسموعِ

فكان مثل نور عين الحس
اتصلت بالبدرِ أو بالشمس

*حباه كذا أو به : أعطاه إياه
**إطَّرَقَتِ الإِبلُ: ذهب بعضُها في اثر بعض
کانال عتائق 📝 @ataeq

فأدركَ القريبَ و البعيدا
و لم يكن في رأيه مريبا

طيّبه يُنشر من خبيثه
و يظهر الصدقَ على حديثه

و يغلِب العقلُ على هواه
و يؤثر الأخرى على دنياه

فيبهُج الحقَّ بنورٍ ساطع
و حججٍ مبينةٍ قواطع

کانال عتائق 📝 @ataeq

اینجا ابیات تحمید و صلوات به پایان می‌رسد، و بحثِ اصلی که مطالب طبی‌ است، آغاز می‌شود.

لازم به ذکر است ابیات فوق از نسخهء مطبوع در لکهنو بطبع حجری، نگاشته شد. در این ایام نسخهء مصحح بتصحیحِ دو استاد دانشگاه الجزایر، مطبوع بسال ۱۹۵۶ در پاریس، بدستم رسید، که بالطبع معتبرتر از نسخهء قبلی بود، بعلاوه ابیات دارای اعراب و ترجمه فرانسوی هم بودند، که در صورت بروز اشکال، امکان رفع آن ایسر خواهد بود.

این نسخه در ابیات تحمید تفاوتهایی با نسخهء حجری داشت، که از بیان آنها صرف‌نظر کردم. اما از ابتدای شروع مطلب در علم طب، ابیات را از نسخهء چاپ پاریس نقل خواهم کرد.

بعلاوه اصواتی از خوانش و توضیح مختصر این ارجوزه، از کانال یوتیوب "دکتر محمد سالم البیضانی الزهرانی"، ارسال خواهم‌داشت.

گاهی هم در صورت لزوم توضیحی از شروح موجوده، ضمیمه خواهم نمود.

واللهُ الموفِّق المعین

نسخهء مصحح ارجوزه مطبوع در فرانسه بسال ۱۹۵۶

🔵الطبُّ حفظُ صحةٍ برءُ مرض
🔵منْ سببٍ في بدنٍ عنهُ عرض

🟠توضيح: اختلاف نسخ در شرح ابن رشد هم مذكور است؛
مُنْذُ عَرَضَ ⬅️ أي بُرءُ مرضٍ الذي حدث في بدن منذ عرض السبب
عنه عرض ⬅️ أي برء مرضٍ الذي عرض في بدنٍ عنه (أي عن السبب)
#ارجوزه

کانال عتائق 📝 @ataeq

🔵قسمتُه الأولى لعلمٍ وعمل
🔵و العلمُ في ثلاثةٍ قد اكتمل

🔵سبعُ طبیعاتٍ من الأمور
🔵و ستةٌ و كلّها ضروري

🔵ثمّ ثلاثٌ سُطِّرت في الکتب
🔵من مرضٍ وعرضٍ وسبب

🔵و عملُ الطبِّ على ضربين
🔵فواحدٌ يُعملُ بالیدین

🔵و غیره یُعمل بالدّواء
🔵و ما یُقدّر من الغذاء
#ارجوزه

کانال عتائق 📝 @ataeq