Informal Network (တရားမဝင် ကွန်ရက်)

Informal network ကို "Grapevine" (တဆင့်စကား၊ သတင်းစကား လမ်းကြောင်း) လို့လည်း ခေါ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရုံးမှာ ဝန်ထမ်းတွေကြားမှာ ရာထူးအဆင့်အတန်း၊ ဌာန မခွဲခြားဘဲ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တရားမဝင် ဆက်ဆံရေးနဲ့ ဆက်သွယ်မှု ကွန်ရက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ - နေ့လည်စာ အတူတူစားရင်း စကားပြောတာ၊ instant messaging မှာ အချင်းချင်း စကားပြောတာမျိုးပါ။

ဒါကြောင့် သတင်းအချက်အလက်တွေက ရာထူးအဆင့်ဆင့်ကို ဖြတ်စရာမလိုဘဲ လူတစ်ယောက်ကနေတစ်ယောက်ကို တိုက်ရိုက်ရောက်သွားတဲ့အတွက် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းက အလွန်တိုပြီး မြန်ဆန်ပါတယ် (short and direct)။

Formal Network (တရားဝင် ကွန်ရက်)

ဒါကတော့ ကုမ္ပဏီရဲ့ တရားဝင် organogram (ရာထူးအဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပုံ) အတိုင်း သွားတဲ့ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းပါ။

သတင်းတစ်ခုက ဝန်ထမ်းငယ်ဆီကနေ သူ့မန်နေဂျာ၊ မန်နေဂျာဆီကနေ ဌာနမှူး၊ ဌာနမှူးဆီကနေ တခြားဌာနမှူး၊ ပြီးမှ ဝန်ထမ်းငယ်ဆီ ပြန်ရောက်ဆိုတဲ့ အဆင့်ဆင့်သွားရပါတယ်။

ဒါကြောင့် သူ့ရဲ့ ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းက ရှည်လျားပြီး နှေးကွေးပါတယ် (lengthy and slow)။

1. Public Oversight Board က Internal အဖွဲ့အစည်းလား။
မဟုတ်ပါဘူး။ Public Oversight Board က Internal (အတွင်းပိုင်း) အဖွဲ့အစည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သူက လုံးဝ External (ပြင်ပ) အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဘယ်သူက ဖွဲ့စည်းတာလဲ? သူ့ကို အစိုးရ ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း (regulator) က ဥပဒေနဲ့ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ထားတာပါ။

ဘယ်သူ့ကို ကြီးကြပ်တာလဲ? သူ့ရဲ့ အဓိကတာဝန်က ကုမ္ပဏီတစ်ခုတည်းကို ကြီးကြပ်တာမဟုတ်ဘဲ၊ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံးမှာရှိတဲ့ စာရင်းစစ်လုပ်ငန်း (auditing profession) တစ်ခုလုံးရဲ့ အရည်အသွေးကို ကြီးကြပ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘာကြောင့်လိုတာလဲ? စာရင်းစစ်တွေက ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ဘဏ္ဍာရေးရှင်းတမ်းတွေကို စစ်ဆေးပေးရတဲ့ "စောင့်ကြည့်သူ (watchdog)" တွေပါ။ Public Oversight Board ကတော့ အဲ့ဒီ "စောင့်ကြည့်သူတွေကို ပြန်ပြီးစောင့်ကြည့်တဲ့အဖွဲ့" (a watchdog for the auditors) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါမှ ပြည်သူလူထုက စာရင်းစစ်လုပ်ငန်းအပေါ်မှာ ယုံကြည်မှုရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ: အမေရိကန်မှာဆိုရင် PCAOB (Public Company Accounting Oversight Board)၊ UK မှာဆိုရင် FRC (Financial Reporting Council) တို့လိုမျိုးပါ။

2. NED တွေနဲ့ပဲ ဖွဲ့စည်းထားတာလား။
ဒါကလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သူက NED (Non-Executive Directors) တွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ NED တွေက ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံမှာပဲ ရှိတာပါ။

NED (Non-Executive Director) ဆိုတာ ဘာလဲ?

NED တွေကတော့ ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ Board of Directors (ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့) ထဲမှာ ပါဝင်တဲ့သူတွေပါ။ သူတို့က ကုမ္ပဏီရဲ့ Internal အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

သူတို့ဟာ ကုမ္ပဏီရဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းတွေမှာ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်တဲ့ ဝန်ထမ်းတွေမဟုတ်ဘဲ၊ အတွေ့အကြုံ၊ အမှီအခိုကင်းမှု (independence) နဲ့ အ外部အမြင်တွေပေးပြီး ကုမ္ပဏီရဲ့ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ (Executive Directors) တွေကို စောင့်ကြည့်ထိန်းကျောင်းဖို့နဲ့ ရှယ်ယာရှင်တွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားအတွက် အလုပ်လုပ်ဖို့ တာဝန်ရှိပါတယ်။