📊تحلیلگرام آماری📊

سالها قبل از انکه استفاده از نرم افزارهای اماری این چنین در کشورمان فراگیر شود و قبل از انکه شبکه به اشتراک گذاری اطلاعات و دانش اینترنت در دسترس همگان قرار گیرد اشتباهی در ترجمه کتابهای روش تحقیق صورت گرفت که تا کنون نیز به دلیل استفاده از ارجاعات قبلی در بسیاری از کتابهای روش تحقیق مرجع ایران نیز به چشم میخورد و ان ترجمه معادل مداخله گر برای متغیر mediator یا میانجی بود. حال انکه تجربه ها نشان داده که استفاده از کلمه مداخله برای متغیر میانجی یا واسطه با پیشداشتهای ذهنی افراد سازگار نمی باشد. شاید اگر کلمه مداخله گر را معادل moderator یا تعدیلگر میدانستند سازگاری ان با پیش فرضهای ذهنی ما بیشتر میشد. مدت سه سال است که در کلاسهای روش تحقیق خود این مسئله را ازمایش مینمایم. شما دوستان محترم نیز میتوانید ازمایش نمایید. همیشه قبل از انکه متغیر میانجی و متغیر تعدیلگر را درس دهم دو مدل را که یکی متغیری را بصورت میانجی نشان میدهد و دیگری بصورت تعدیلگر بر روی صفحه وایت برد ترسیم می نمایم. از دانشجویان عموما سوال میکنم که به نظر شما کدام یک از مدلها متغیری را با نقش مداخله نشان میدهد جالب است که اکثر دانشجویان خصوصا انها که این مورد را در کتابهای روش تحقیق ملاحظه نکرده اند بر عکس کتابهای مذکور شکل متغیر مدل تعدیلگر را به عنوان متغیر مداخله گر مشخص می نمایند. علت را که جویا میشوم پاسخهای جالبی میشنوم. یکی از عمومی ترین این پاسخها این است که برخی از انها به موضوع روابط اجتماعی افراد اشاره میکنند و میگویند عموما به فردی میگویند دخالت گر که بدون ارتباط در رابطه یا موضوعی بین دو نفر دخالت میکند و عموما اگر بخواهند با او مقابله کنند به او میگویند به شما مربوط نیست و دخالت نکن. همین عدم سازگاری در پیشداشتهای ذهنی نیز باعث گردیده که مشاهده نمایم برخی از دانشجویان در انجام تحلیلهای مربوط به پایان نامه های خود دچار اشتباه میگردند .بارها دیده ام که دانشجو مدل ترسیمی خود را با در نظر گرفتن متغیر میانجی ترسیم می نماید و سپس بر اساس نامگذاری کتابهای روش تحقیق در جملات مربوط به فرضیات تحقی از کلمه مداخله گر استفاده مینماید و در هنگام تحلیل و ازمون بر خلاف مدل ترسیمی تحقیق و فراموش نمودن ان ، متغیر را بعنوان تعدیلگر در مرحله ازمون قرار میدهد . برخی از محققین محترم به نوعی به این ناسازگاری تا حدی پی برده اند ، لیکن برای جد سازی اقدام به ایجاد تعریف جدیدی نموده اند. چندی پیش مقاله ای را در زمینه معرفی متغیرها و نحوه تحلیل ان در یک نشریه علمی پژوهشی مربوط به بازاریابی که در دانشگاه اصفهان اناشار می یابد خواندم. نویسنده مذکور برای متغیر مداخله گرتعریف جدیدی ارائه نمود . این نویسنده متغیر مداخله گر را متغیر میانجی ای دانسته است که تحت کنترل قرار نگرفته است. جالب اینجاست که در این مقاله برای تعریف متغیر میانجی ومتغیر تعدیلگر معادل انگلیسی ان ذکر شده اما برای متغیر مداخله گر که تعریف جدیدی برای ان شده هیچ معادل انگلیسی ای اورده نشده و ارجاعی نیز وجود نداشت. در جستجوهایی که انجام دادم در منابع خارجی تعریف مذکور را نتوانستم پیدا کنم. شاید محقق محترم قصد داشت که متغیر جدیدی را معرفی نماید اما موضوع مهم این است که چگونه میتوان اثر متغیر میانجی را کنترل کرد و یا نکرد. متغیر تعدیلگر را با تقسیم بندی نمونه ها بر اساس سطوح مختلف تعدیلگر می توان کنترل نمود اما برای موضوع چیز دیگریست. متغیر میانجی یا واسطه متغیری است که تحت تاثیر متغیر دیگری تغییر می نماید و تغییراتش تاثیر گذار بر متغیر دیگر (وابسته )می باشد. چه انرا در نظر بگیریم و چه نگیریمش، بسان پلی است که وجود دارد.
در پایان پیشنهاد می دهم که نویسندگان محترم در تالیفاتشان این نکته را در نظر گرفته و واژه میانجی و واسطه را برای متغیر mediator و واژه تعدیلگر را برای متغیر moderator را که تقریبا یک توافق جمعی در خصوص ان وجود دارد به کار گیرند.
ارادتمند
میرهادی موذن جمشیدی
استادیار دانشگاه پیام نور

#کانال_تحلیلگرام_آماری
@analysisgram

3.39K views05:33