✔️🔻از جدیدترین آثار مستشرقان درباره عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه

🔸بخش اول

در مقاله «دانش علمی و محیط دینی در ایران دوره قاجار: کشاکش طب اسلامی و طب اروپای رنسانس در دقایق العلاج»، با تمرکز بر مرحوم آقای کرمانی و اثر پزشکی ایشان، به بررسی شکل‌گیری و تحولات گفتمان علمی مدرن در دل آثار متعلق به طب سنتی مسلمانان پرداخته شده است.

در ادامه‌، خلاصه‌ای از این مقاله را از نظر خواهید گذراند:


مقدمه

عموم تاریخ‌نگارانی که جهان اسلام را موضوعِ مطالعۀ خود قرار داده‌اند، نقشِ پراهمیت و حیاتیِ گروه‌های دینی را نادیده گرفته‌اند. این «غفلتِ مطالعاتی» را می‌توان ناشی از نوعی صورت‌بندیِ ذهنی و معرفتی دانست: دوگانۀ «دین» و «علم». در این دوگانه، هرآنچه «دینی» است، لاجرم از علم تهی است و بالعکس. یعنی بخشِ قابل‌توجهی از مطالعاتی که حول موضوع علم در جهان اسلام شکل گرفته، دین و مشتقات آن را از دایرۀ علم بیرون رانده است. طبق این دیدگاه، اساساً رساله‌های علمای دینی، در طولِ تاریخِ سنتِ اسلامی، از ارزش «علمی» برخوردار نیستند و ذره‌ای علم در آن‌ها یافت نمی‌شود.

در همین زمینه، مقاله اشاره می‌کند که «مورخان علم، در ایران و جهان اسلام، غالباً نقش محافل و مؤسسات مذهبی را به‌عنوان مکان‌هایی برای تولید و گردش مواد علمی نادیده گرفته‌اند.»

اما هم‌چون بسیاری دیگر از روایت‌های شرق‌شناسانه، این روایت با واقعیت تاریخی جهان اسلام مطابقت چندانی ندارد. مسلمانان، در حیات عملی و نظری خود، هیچ‌گاه به تفکیک دین و علم نپرداخته‌اند و این دو امر، پیوسته در طول تاریخ سنت اسلامی، درکنار هم امتداد یافته‌اند. مهم است که به این نکته توجه کنیم که علمای دینی صرفاً متولی امور دینی نبوده‌اند و نقشی فعال در حیات اجتماعی، سیاسی و علمیِ جامعۀ اسلامی ایفا ‌کرده‌اند.

در این راستا، مقالۀ پیش‌رو، با تمرکز بر مرحوم حاج محمدکریم کرمانی، قصد دارد وجوه علمی یک شخصیتِ برجستۀ دینی از مکتب شیخیه را مورد مطالعۀ خود قرار دهد.

دقایق العلاج نام رساله‌ای در دانش پزشکی است که ایشان آن را هم‌زمان با تأسیس دارالفنون به‌نگارش درآورده‌اند. این رساله احتمالاً نمونه‌ای مناسب برای فهم این موضوع است که چگونه یک عالم دینی، از هر دو منبع معرفتی علم و دین، برای نگارش اثر خود بهره برده است.

پزشکی در میانۀ سنت و مدرنیتۀ ایرانِ قاجار

مؤلفان مقاله، پس‌از معرفی مرحوم آقای کرمانی و اندیشه شیخیه، نشان می‌دهند که نمونه‌های فراوانی ازمیان علمای اسلامی، چه در دوران صفوی و چه در دوران قاجار، علاقۀ زیادی به دانش پزشکی داشته‌اند. مقاله ذکر می‌کند که «دانشمندان شیعی به جمع‌آوری و مطالعه سنت‌های پزشکی منسوب به ائمه علاقه‌مند بودند» که همین موضوع نیز یکی از بحث‌های اصلی کتاب دقایق العلاج است. این مضمونِ مطالعاتی را می‌توان در آثار مهمی چون فصول المهمة فی اصول الأئمة از شیخ حر عاملی یا بحار الانوارِ محمدباقر مجلسی نیز مشاهده کرد. البته نحوۀ مواجهۀ علماء نیز قابل‌توجه است که محقق شهیر، اندرو نیومن، در مطالعۀ خود بر موارد پزشکی بحار الانوار، نشان می‌دهد که هدف مجلسی نه چالش با مفاهیم پزشکی عقل‌گرا، بلکه اشاره به امکان سازگاری میان این دو سنت (ائمه و پزشکی) است.

مقاله بعداز این نشان می‌دهد که بسیاری از مجموعه‌های سنت‌های پزشکی ائمه (طب‌الائمه) از دوره صفوی به بعد در ایران جمع‌آوری شده‌اند و با ذکر مثال‌هایی، به تدقیق این موضوع می‌پردازد. این سنت مطالعاتی در دوران قاجار نیز امتداد یافت، مانند ترجمه فارسی «رساله ذهبیه»، با شرحی که در سال ۱۳۳۱ قمری / ۱۹۱۳ میلادی، به‌قلم سید حسین بن نصرالله موسوی عرب‌باغی ارومیه‌ای، تحت عنوان «ترجمه موسوی» نگاشته شد. مؤلفان با ذکر این مثال‌ها، چنین استنتاج می‌کنند که این حجم از «تولید رساله‌ها نشان‌دهنده یک جنبش فرامنطقه‌ای بود.»

⏳ادامه دارد...

@AghayedNet

✔️🔻از جدیدترین آثار مستشرقان درباره عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه

🔸بخش دوم

از این‌جا به بعد، مقاله درباره راه‌یابی ایده‌های غربی در باب پزشکی و ترجمه آثار غربی در فضای ایران و اتمسفر ایرانی توضیح می‌دهد. تا این‌که بیان می‌کند: یکی از این ترجمه‌ها در محیط نزدیک به مرحوم آقای کرمانی انجام شده بود. سید احمد بن محمد حسینی ترجمه‌ای از یک متن عربی به نام «رساله برکالسوس» نوشت که به حاکم قاجار، فتحعلی شاه، و محمدابراهیم خان، پدر مرحوم کرمانی، تقدیم شده بود. احتمالاً آشنایی مرحوم کرمانی با افکار اروپایی این متفکر به اینجا بازمی‌گردد.

اکنون با اطلاع از این پیشینه، می‌توان به‌سراغ کتاب دقایق العلاج رفت، رساله‌ای نسبتاً مفصل در طب و پزشکی که به زبان عربی به‌نگارش درآمده است. این کتاب راهنمایی عمومی است که به شاخه‌های مختلف دانش پزشکی، از‌جمله نظریه پزشکی، آسیب‌شناسی، درمان و داروشناسی می‌پردازد. اما ویژگی اصلی اثر «ترکیبی» و به‌اصطلاح «التقاطی بودنِ» آن است. مرحوم کرمانی عموماً بحث خود را در چارچوب طب سینایی مطرح می‌کند؛ یعنی ابتدا موضوعات مفهومی طرح و سپس به وجوه عملی آن اشاره می‌شود. در اینجا، مرحوم کرمانی یک مفهوم جدید از ترکیب انسانی ارائه می‌دهد که آمیزه‌ای است از مفاهیم پاراسلسوس و نظریه اخلاط چهارگانه. درکنار این‌که ایشان از مجموعه‌های احادیث ائمه نیز برای تکمیل بحث خود بهره می‌برد. مرحوم کرمانی مواجهۀ قابل‌توجهی با دانش غربی دارد؛ ایشان پذیرندۀ محض نیست و نقشی فعال و پویا در این دادوستد ایفا می‌کند. به‌طور مثال، مرحوم کرمانی اخلاط چهارگانه را به‌عنوان مادۀ تشکیل‌دهندۀ ثلاثهٔ اولیۀ پاراسلسوسی درنظر می‌گیرد. مرحوم کرمانی تنها ایده‌های پاراسلسوس را نپذیرفت؛ بلکه آن‌ها را در چارچوب معرفتی فرهنگ میزبان بومی‌سازی کرد.


جمع‌بندی

مقالۀ مذکور تلاش می‌کند سیری دقیق از وضعیت دانش پزشکی و نسبت آن با دانش‌های دینی ارائه دهد. در ابتدا، با ابطال دوگانۀ علم و دین، تلاش می‌کند پرده از یک غفلت مطالعاتی از سمت مورخان علم در جهان اسلام بردارد. مؤلفان به‌درستی نشان می‌دهند که محفل‌های دینی و نحله‌های دینی، هم‌چون شیخیه، اتفاقاً می‌توانند به موضوعات درخور تأملی در امر پژوهش بدل شوند و از این زاویه به آن‌ها نگاه شود. نمونۀ دقایق العلاج یکی از مثال‌هایی است که می‌توان بر آن مطالعه کرد و نوع مواجهۀ معرفتیِ آنان را مورد تأمل و مداقه قرار داد.

به‌نقل از: مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

🔸معرفی خلاصه مقاله به زبان انگلیسی:
https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/05786967.2020.1857939
🔸فایل کامل مقاله:
https://t.me/AghayedNet/5845

🔺🎙فایل صوتی نشست
با موضوع:
🔹درآمدی به
شروح و تعلیقات عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم‌ کرمانی اعلی الله مقامه
بر آثار دو عالم ربانی
(مرحوم شیخ احمد احسائی و مرحوم سید محمدکاظم رشتی اعلی الله مقامهما)
🔸کربلای معلی
🗓۱۸ محرم ۱۴۴۷
Instagram.com/aghayednet
#شیخیه
#مکتب_استبصار
@AghayedNet

🔺مدخل #شیخیه
از دانشنامۀ جهان اسلام، ج۲۸
چاپ ۱۳۹۹ش
این مدخل ازجملۀ مکتوباتی است که در آن به #شیخیه_باقریه نیز پرداخته شده و درباره دوران معاصر هم گزارش‌هایی ثبت شده است.
@AghayedNet

باسمه تعالی
سال‌ها پیش، یکی‌ از برادران ایمانی، مرحوم آقای حاج احمد باقری محققی رحمه‌الله کپیِ کتیبه‌ای عاشورایی را به حسینیه مبارکه هدیه کردند. این کتیبه را غلامحسین همایونی، یکی‌از خطاطانِ خوش‌ذوقِ همدان، با خط نستعلیق، در سال ۱۳۲۹ قمری، کتابت کرده‌ است. بنابر مصاحبه‌ای با یکی‌از بازماندگان این خطاط، گویا او این کتیبه را در حدود هشت‌سالگی‌اش نوشته ‌است که حکایت از مهارت و توانایی وی دارد.
پس‌از اهدای کتیبه، زیر نظر استاد معظم و با الگو گرفتن از آن کتیبه، ۱۲ کتیبۀ عاشورایی و فاطمی تنظیم شد.
این کتیبه‌های زیبا با خط استاد اسماعیلی قوچانی، معروف‌به استاد هفت‌قلم، کتابت شد و سال‌ها است که در ایام محرم و صفر، یادآور مصیبت خاندان عصمت و طهارت است.
در این ایام عزای سیدالشهداء صلوات‌الله‌علیه، به‌مرور این کتیبه‌ها معرفی می‌شود و برای سهولت خوانش آن‌ها و فراهم شدن تذکر بیشتر، متن آن‌ها هم دراختیار علاقه‌مندان قرار می‌گیرد تا همگان بهرۀ کامل ببرند.
@AghayedNet

کتیبۀ «یا حسین الشهید المظلوم»

(وسط، از بالا به پایین:🔻)
هُوَ الْمُعِزُّ
یٰا حُسَیْنُ الشَّهٖیدُ الْمَظْلُومُ صَلَوٰاتُ اللهِ عَلَیْکَ
یا ثار الله/یا حُجّة الله
یا خامس آل‌عبا/سیّدالشّهدا
اَلْغریب الْعَطْشان/اَلْامام الثّالث/شافع روز جزا
قٰالَ الشَّهٖیدُ بِکَرْبَلٰا[ءَ:]
شٖیعَتٖی مَهْمٰا شَرِبْتُمْ مٰاءَ عَذْبٍ فَاذْکُرُونٖی/اَوْ سَمِعْتُمْ بِغَرٖیبٍ اَوْ شَهٖیدٍ فَانْدُبُونٖی
لَیْتَکُمْ فٖی یَوْمِ عٰاشُورٰا جَمٖیعًا تَنْظُرُونٖی/کَیْفَ اَسْتَسْقٖی لِطِفْلٖی فَاَبَوْا اَنْ‌یَرْحَمُونٖی
وَ اَنَا السِّبْطُ الَّذٖی مِنْ غَیْرِ جُرْمٍ قَتَلُونٖی/وَ بِجُرْدِ الْخَیْلِ بَعْدَ الْقَتْلِ عَمْدًا سَحَقُونٖی
قٰالَ النَّبِیُّ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهٖ[:]
مَنْ بَکیٰ اَوْ اَبْکیٰ اَوْ تَبٰاکیٰ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ
بیش از همه‌کس گناه من بود ولی/ما را بمحبت شُما بخشیدند

(راست، از بالا به پایین:🔻)
قٰالَ اللهُ تَبٰارَکَ وَ تَعٰالیٰ[:] وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنٰا لِوَلِیِّهٖ سُلْطٰانًا
اَنَا دِیَتُکَ
قٰالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّی اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهٖ[:] حُسَیْنٌ مِنّٖی وَ اَنَا مِنْ حُسَیْنٍ[.] اِنَّ الْحُسَیْنَ مِصْبٰاحُ الْهُدیٰ وَ سَفٖینَةُ النَّجٰاةِ

(چپ، از بالا به پایین:🔻)
اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنٰا زِیٰارَةَ الْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلٰامُ فِی الدُّنْیٰا وَ شَفٰاعَتَهُ فِی الْآخِرَةِ
یٰا وَجٖیهًا عِنْدَ اللهِ اِشْفَعْ لَنٰا عِنْدَ اللهِ

بتاریخ روز سه‌شَنبه سوم ماه محرّم 1329 قمری
کتبه الْعبد الذّلیل الْحقیر غلام‌حسین همایونی غفر ذنوبه
@AghayedNet

کتیبۀ «یا بقیة الله الاعظم»

(وسط، از بالا به پایین:🔻)
هُوَ اللهُ الْمُنْتَقِمُ
اَلسَّلٰامُ عَلَیْکَ
یٰا بَقِیَّةَ اللهِ الْاَعْظَمَِ اَیُّهَا الْقٰائِمُ الْمُنْتَظَرُ الْمَهْدِیُّ عَجَّلَ اللهُ فَرَجَکَ وَ سَهَّلَ مَخْرَجَکَ
اَیْنَ الطّٰالِبُ بِدَمِ الْمَقتُولِ بِکَرْبَلٰاءَ[؟!]
🔹[ترجمه: کجا است آن‌که از خون شهید کربلا انتقام خواهد کشید؟!]
خلیفة الله/حجّة الله/باب الله
الخلف الصالح/دیّان دین الله
ولی المؤمنین/الغوث الاعظم/مذلّ الاعداء/القائد الغائب
ابا القاسم/مهدی الامم/ابا صٰالح/الحق الجدید/مبیر الکافرین/السّیف الشّٰاهر
جامع الکلم

(راست، از بالا به پایین:🔻)
قٰالَ اللهُ الْعَلِیُّ الْحَکٖیمُ[:] «الاسراء-33»
و مَنْ قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنٰا لِوَلِیِّهٖ سُلْطٰانًا فَلٰایُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ اِنَّهُ کٰانَ مَنْصُورًا
🔹[ترجمه: کسی که مظلوم کشته شود، برای ولی و وارثش سلطه (حق خون‌خواهی و قصاص) قرار می‌دهیم؛ پس در کشتن زیاده‌روی نکند. هرآینه او یاری‌شده است.]
قٰالَ الْبٰاقِرُ عَلَیْهِ السَّلٰامُ[:] هُوَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ عَلَیْهِمَا السَّلٰامُ قُتِلَ مَظْلُومًا وَ نَحْنُ اَوْلِیٰاؤُهُ وَ الْقٰائِمُ مِنّٰا
اِذٰا قٰامَ طَلَبَ بِثٰارِ الْحُسَیْنِ فَیَقْتُلُ حَتّیٰ یُقٰالَ قَدْ اَسْرَفَ فِی الْقَتْلِ «نور الثقلین»
🔹[ترجمه: امام باقر علیه‌السلام [درباره این آیه] می‌فرماید: مراد حسين بن علی علیهماالسلام است كه مظلومانه كشته شد و ما ولیّ دم او هستيم و قائمِ ما
وقتی ظهور كند، انتقام خون حسين را می‌گيرد و آن‌قدر می‌كشد که مردم می‌گویند در كشتن زياده‌روی كرده!]
اَیْنَ مُعِزُّ الْاَوْلِیٰاءِ[؟!] اَیْنَ بٰابُ اللهِ الَّذٖی مِنْهُ یُؤْتی[؟!]
اَیْنَ قٰاصِمُ شَوْکَةِ الْمُعْتَدٖینَ[؟!]
اَیْنَ الْمُضْطَرُّ الَّذٖی یُجٰابُ اِذٰا دَعیٰ[؟!]
🔹[ترجمه: کجا است آن‌که دوستان خدا را عزیز خواهد کرد؟! کجا است باب خدا که از آن [درگاه] وارد می‌شوند؟!
کجا است آن‌که شوکت ستمکاران را در‌هم می‌شکند؟!
کجا است آن مضطری که هر‌گاه [خدا را] بخواند، [خواسته‌اش] پذیرفته می‌شود؟!]
قٰالَ اَبُوحَمْزَةَ الثُّمٰالٖی لِلْاِمٰامِ الْبٰاقِرِ عَلَیْهِ السَّلٰامُ:
یَا ابْنَ رَسُولِ اللهِ اَ لَسْتُمْ کُلُّکُمْ قٰائِمٖینَ بِالْحَقِّ؟ قٰالَ بَلیٰ قُلْتُ
فَلِمَ سُمِّیَ الْقٰائِمُ قٰائِمًا؟ قٰالَ لَمّٰا قُتِلَ جَدِّیَ الْحُسَیْنُ صَلَوٰاتُ اللهِ عَلَیْهِ
ضَجَّتِ الْمَلٰئِکَةُ اِلَی اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْبُکٰاءِ وَ النَّحٖیبِ وَ قٰالُوا اِلٰهَنٰا
وَ سَیِّدَنٰا اَ تَغْفُلُ عَمَّنْ قَتَلَ صَفْوَتَکَ وَ ابْنَ صَفْوَتِکَ وَ خِیَرتَکَ مِنْ خَلْقِکَ؟[!] فَاَوْحَی اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ
اِلَیْهِمْ قَرُّوا مَلٰائِکَتٖی فَوَعِزَّتٖی وَ جَلٰالٖی لَاَنْتَقِمَنَّ مِنْهُمْ وَ لَوْ بَعْدَ حٖینٍ. ثُمَّ
کَشَفَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنِ الْاَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِ الْحُسَیْنِ عَلَیْهِمُ السَّلٰامُ لِلْمَلٰئِکَةِ فَسَرَّتِ الْمَلٰئِکَةُ بِذٰلِکَ فَاِذٰا اَحَدُهُمْ قٰائِمٌ یُصَلّٖی فَقٰالَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ[:] بِذٰلِکَ الْقٰائِمِ اَنْتَقِمُ مِنْهُمْ.
🔹[ترجمه: ابوحمزه ثمالی به امام باقر علیه‌السلام عرض کرد:
ای فرزند رسول‌خدا! مگر شما ائمه، همه، قائم به حق نیستید؟! فرمود: چرا. [ابوحمزه می‌گوید:] عرض کردم:
پس چرا تنها مهدی «قائم» نامیده شده؟! فرمود: آن هنگام که جدم امام حسین صلوات الله علیه شهید شد،
فرشتگان به درگاه الهی گریستند و نالیدند و گفتند: بار‌معبودا
و ای سرور ما! آیا چشم‌پوشی می‌کنی از قاتلان برگزیدگانت و زادۀ برگزیدگانت و زبده‌های آفرینشت؟! خداوند عزوجل به آن‌ها وحی فرستاد که
ای فرشتگان من، آرام گیرید! به عزت و جلالم سوگند که از آن‌ها انتقام خواهم گرفت، هرچند پس‌از گذشت مدتی باشد. آن‌گاه
خداوند امامان از نسل امام حسین علیهم‌السلام را به فرشتگان نشان داد و آن‌ها خوشحال شدند. یکی از ائمه ایستاده بود و نماز می‌گزارد. خداوند فرمود: به این قائم (ایستاده)، از آنان انتقام خواهم گرفت.]

(چپ، از بالا به پایین:🔻)
قٰالَ الْحُجَّةُ عَلَیْهِ السَّلٰامُ خِطٰابًا لِجَدِّهِ الْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلٰامُ[:]
...فَلَئِنْ اَخَّرَتْنِی الدُّهُورُ وَ عٰاقَنٖی عَنْ نَصْرِکَ الْمَقْدُورُ وَ لَمْ‌اَکُنْ لِمَنْ حٰارَبَکَ مُحٰارِبًا
وَ لِمَنْ نَصَبَ لَکَ الْعَدٰاوَةَ مُنٰاصِبًا فَلَأَنْدُبَنَّکَ صَبٰاحًا وَ مَسٰاءًا و لَأَبْکِیَنَّ لَکَ
بَدَلَ الدُّمُوعِ دَمًا حَسْرَةً عَلَیْکَ وَ تَأَسُّفًا عَلیٰ مٰا دَهٰاکَ وَ تَلَهُّفًا حَتّیٰ اَمُوتَ
بِلَوْعَةِ الْمُصٰابِ وَ غُصَّةِ الِاکْتِیٰابِ الزیارة الواردة عن الناحیة المقدسة
🔹[ترجمه: حضرت حجت علیه‌السلام، در زیارت وارده از ناحیه مقدسه، به جدش سیدالشهداء علیه‌السلام عرضه می‌دارد:
پس اگرچه زمانه مرا به‌تأخیر انداخت و تقدیرات الهی مرا از یاریِ تو باز‌داشت و نبودم تا با آنان که با تو جنگیدند بجنگم
و با کسانی که با تو دشمنی کردند خصومت نمایم، ولی روز و شب بر تو ندبه می‌کنم و به‌جای اشک برایت خون می‌گریم،
از‌روی حسرت و تأسف و افسوس بر مصیبت‌هایی که بر تو وارد شد؛ تا جایی که
از‌فرطِ اندوهِ مصیبت و غم و غصه و شدتِ حزن جان سپارم.]
اَیْنَ وَجْهُ اللهِ الَّذٖی اِلَیْهِ یَتَوَجَّهُ الْاَوْلِیٰاءُ[؟!]
اَیْنَ مُحْیٖی مَعٰالِمِ الدّٖینِ[؟!]
اَیْنَ الطّٰالِبُ بِذُحُولِ الْاَنْبِیٰاءِ وَ اَبْنٰاءِ الْاَنْبِیٰاءِ[؟!]
🔹[ترجمه: کجا است آن وجه خدا که اولیاء به او رو می‌کنند؟!
کجا است زنده‌کنندۀ نشانه‌های دین؟!
کجا است خون‌خواه پیغمبران و فرزندان پیغمبران؟!]
می‌شود خونِ حسینِ علیه السّلام تشنه‌لب را خواستار/در ره خونخواهی جدش کُشد او بی‌شمار
آنکه حق او را دهد در کف بگاه کارزار/تیغ برّان علی علیه السّلام یعنی که سیف ذوالفقار
تا که رحمی افکند حق در دل آن داغدار
اسماعیلی قوچانی
اردیبهشت 75
@AghayedNet

🔺«[هانری] کربن خیلی شیخ احمد احسائی را جدی می‌گیرد، خیلی برایش مهم است، هم شیخ احمد احسائی و هم شاگردانش و یکی از نقدهای جدی هم به کربن این است. اما به نظرم می‌آید که کسانی که نقد می‌کنند، نه شیخ احمد احسائی را می‌شناسند و نه حرف‌هایی را که کربن درباره ایشان زده. چون معمولاً باز هم یک نگاه سیاسی و مذهبی دارند. چون آن شخصیت و مذهب را نمی‌پسندند، بنابراین حاضر هم نمی‌شوند که بروند مطالعه کنند، ببینند در آثار خود او چه چیزهایی گفته شده و چرا اینها نظر کسی مثل کربن را جلب کرده.»

🔸از جدیدترین مصاحبه دکتر انشاءالله رحمتی
@AghayedNet