ادبیات سئونلر

آیا واقعا این قضیّه می‌توانست حقیقت داشته باشد؟ پدربزرگِ من، هم اهلِ تجارت بود و هم یک دکان داشت؟ او بخشی از صابون‌هائی که می‌پخت را به اطرافیان و آشنایانی که نیاز داشتند می‌فروخت و بقیه را هم در دکانِ خود به فروش می‌رساند.
در اصل پدربزرگم، می‌توانسته به تجارتِ خود ادامه بدهد، زیرا او یک کارگاهِ صابون‌پزی در خانۀ خود داشته، امّا آنچه باعث شد تا او دست از تجارت بکشد، این بود که او به خاطرافکارِ مترقّی خود، همواره تحتِ فشار بود. هیچ وقت نگذاشتند تا دست وُ بالش باز باشد. زمانی که پدربزرگم به تجارت مشغول بوده، از طرفِ روحانیون و افراد دین‌دار طردشده و مورد بایکوتِ جمعی قرار می‌گیرد. آنها اجازه نمی‌دهند که مردم از او صابون بخرند، لذا او نیز اجبارا دکانش را می‌فروشد، امّا پولِ آن‌را صرف احتیاجاتِ شخصی خود نمی‌کند، بلکه در اولین فرصت، برای خدمت به مردم، مکتبِ «اُمید» را باز می‌کند و می‌کوشد تا فرهنگِ مردم را بالا ببرد، امّا پس از مدّتی مجبور می‌شود تا از این کار هم دست بکشد. او به باکو می‌آید و در آنجا به فعالیت می‌پردازد.
پدربزرگم درسال‌های پایانیِ عمرش، واقعا هم به وضعیّتِ دشوار و سختی گرفتار می‌شود و بیماری کبدش او را بسیار می‌آزارد. البته در بعضی منابع بیماری او را، بیماری شُش نوشته‌اند که درست نیست.
آرزی-غملر اَلیندن اورئیم شیشمیشیدی
ظن اِدَردیم اِدَجکدیراونا چاره جیئریم
بختی - منحوسیمه باخ، من بو تمناده ایکن
باشلادی شیشمَیَه ایندی ئؤزو قاره جیئریم
صابر آدمِ فهمیده‌ای بود، از دست‌آوردهای علمی و مسائلِ نوینِ جهان مطلع بود، این را می‌توان از مضمونِ شعرهای او فهمید.
دیندیریرعصر بیزی، دینمئیریز
آچیلان توپلارا دیسکین مئیریز
اجنی سیره بالونلارلا چیخیر
بیز هله افتوموبیل مینمئیریز
قوش کیمی گؤیده اوچار یئرده کیلر
بیزی قومموش یئره مینبرده کیلر.
اگر به زبانِ امروزی بگوئیم، آشنائی او با علمِ شیمی و تکنولوژی آن برای پختنِ صابون، زیاد باعثِ تعجب نمی‌شود. پس از فوت پدربزرگم، مادربزرگم با بچه‌ها تنها ماند. از آنجا که «عباس صحّت» از دوستان نزدیک پدربزرگم بود، خانوادۀ او را تحت حمایتِ خود قرار داد که بعدها، عباس صحّت هم فوت کرد.
خانوادۀ ما که به دلیلِ ناملایمات و رویدادهای مشخص اوایلِ قرن در شاماخی، مجبور به ترکِ آنجا شده بود، اکنون که بارِ دیگر به شاماخی بازمی‌گردد، به جای خانۀ سابقِ خود با ویرانۀ بزرگی روبرو می‌شود که اصلا محلِّ زندگی نبود. خانه کاملا تخریب‎شده و در لهیبِ آتش‌سوزی‌ها به ویرانه‌ای غیرِ قابلِ سکونت تبدیل شده بود به‌طوری که خانوادۀ بزرگی چون خانوادۀ ما دیگر امکانِ زندگی در آن ویرانه را نداشت. این مسئله چنان باعثِ رنجش و دلگیری خانوادۀ ما گشت، که مادربزرگم نتوانست زیاد دوام بیاورد و در اثرِ سرافکندگی و غم و اندوه، خیلی زود چشم بر جهان فرو بست.
پدربزرگم، به همۀ اعضای خانواده خواندن و نوشتن را یاد داده بود. صابر، آرزویش این بود که همۀ اعضای خانواده‌‎اش را با سواد ببیند. صابر، به مفهومِ واقعی انسانی بود که درک و فهمش به کلّی با دیگران فرق داشت. با آدم‌های بسیاری دیدار و برخورد داشت که خیلی‌ها از این دیدار محروم بودند. این درست است که پدرِ صابر، آرزو داشت تا پسرش، درزمینه‌های به‌کلّی دیگری فعالیت کند، امّا صابر، این توان و اراده را داشت که بر اساس شناختِ خود قدم بردارد، او می‌دانست که چگونه روی پای خود بایستد. صابر، با این‌که آدمِ بسیار ملایمی بود، امّا در سایۀ ارادۀ محکمی که داشت، هیچ وقت از راهی که در پیش گرفته بود عدول نکرد.
صابر، پس‌از آن‌که به باکو آمد، با ارگان‌های مختلفِ مطبوعاتی به‌همکاری پرداخت و با نام های مستعارِ مختلفی برای آنها نوشت. او با اینکه با اسامی مستعار و مخفی می‌نوشت، امّا هیچ وقت نتوانست از فشار و اذیّت و آزار خلاص شود. همۀ اعضای خانواده‌اش در این رنج و حِرمان شریک بودند، تا حدّی که او واقعا نمی‌دانست برای خلاصی از این فشارها و تضییقات چه بکند. با همۀ این اوصاف، او می‌بایستی خانوادۀ خود را نیز از نظرِ معیشتی اداره کند.
پدربزرگم که معلّم هم بود، سرانجام جُل و پلاسِ خود را جمع می‌کند و از شاماخی به باکو می‌آید و در مدرسۀ «بالاخانی» به تدریس می‌پردازد. به نظر می‌آید که شیوۀ تدریس در آنجا زیاد خوب نبوده، امّا صابر با شیوه‌ای که پیش می‌گیرد، چنان شرایطی بوجود می‌آورد که حتّی خانواده‌هایی که حاضر به فرستادن کودکانِ خود به مدرسه نمی‌شدند، حاضر می‌شوند فرزندانِ خود را برای درس‌خواندن نزدِ صابر بیاورند. فعالیت‌های صابر، در بالاخانی چنان چشم‌گیر بوده که باعث می‌شود تا حقوقِ او را 20 درصد افزایش بدهند. چنین میزان افزایشِ حقوقی درآن دوران، مبلغِ کمی نبوده است.

153 views04:15