انجمن آبخیزداری ایران

🛑چرا سبلان (ساوالان) تخریب می‌شود؟
📝نگارنده: علی قاسمی ( دانش آموخته کارشناسی ارشد آبخیزداری دانشگاه تهران)
سجاد میرزایی ( دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری-آب دانشگاه تربیت مدرس)
🔻مسئله تخریب ساوالان، محدود به مسئله اخیر همچون جاده‎سازی نیست و از سال‎های گذشته نیز از بدو ورود از دشت اردبیل و دشت مشکین‎شهر به سمت ارتفاعات ساوالان، حجم وسیعی از تخریب و دست‎اندازی در ثروت‌های منابعی طبیعی رخ داده است و در این بین گرایش دیدگاه‎های انتقادی عمومی، غالبا بر آن استوار بوده است که علل این تخریب‎ها به صورت منفرد و مستقل مورد نقد قرار گیرد و با راهبردی (استراتژی) که عمده علت‎های تخریب به آن منتهی می‎شود، با طمانینه رفتار شود. اما واقعیت آن است که در همین مسئله اخیر، جاده‎سازی یکی از تاکتیک‎های راهبرد توسعه "توریسم انبوه (Mass Tourism)" بوده و تمامی مشاهدات نیز نشان می‎دهد، توسعه توریسم در منطقه ما در چارچوب توریسم انبوه پیگیری می‎شود. توریسم انبوه عبارتست از بازدید تعداد زیادی از مردم از یک مقصد تفریحی در یک زمان و مکان معین. ذات هستی‎شناسی این نوع از توریسم بر پایه سهولت دسترسی بنا نهاده شده است و دسترسی آسان به اماکن و امکانات نیز، عامل اصلی جذابیت مقصد برای سرمایه‎گذاری در صنعت توریسم انبوه است. بنابراین جاده‎سازی در ارتفاعات ساوالان نیز با توجه به محدودیت کاربرد آن در برهه زمانی تقریبا چند ماه از سال، به منظور دسترسی و جذب انبوه گردش‎گران در یک مکان و در یک برهه زمانی معین هدف‎گذاری شده است. از آنجائی که توریسم انبوه ذاتا با حفاظت از محیط زیست در تضاد و تعارض آشکار است، بنابراین تجویز راهبرد توسعه "توریسم انبوه" در جهت درمان عقب‎ماندگی در بسیاری از مناطق جهان، نه تنها به توسعه پایدار آن مناطق کمکی نکرده است، بلکه با بروز مسائل حاد و عمیق‎تر، پدیده زیانبار "اورتوریسم (Overtourism)" را نیز رقم زده است. با این حال بسیاری از ذی‌نفعان این نوع مخرب از ‎توریسم، با دستاویز قرار دادن ضرورت توسعه و حتی مفهوم "توسعه پایدار" به دنبال توجیهی برای توسعه این نوع مخرب از صنعت توریسم بوده و در یک برنامه فریب عمومی، مفهوم "توسعه پایدار" را، نوعی "میان‌یابی" منتج از تعارض مابین "توسعه" و "تخریب محیط زیست" به افکار عمومی قالب می‎کنند که در آن گویا تخریب کمتر محیط زیست، مجوزی برای توسعه تصور می‎شود. در حالی‎که زیربنای مفهوم "توسعه پایدار" بر اعتدال و "میانه‌روی" بنا شده است. به عبارت ساده‎تر در توسعه پایدار، حتی ارجحیت تخریب کمتر محیط زیست، محلی از اعراب ندارد، بلکه اصل اساسی در توسعه پایدار، حفظ پایداری و تعادل محیط زیست در بلندمدت است. بررسی‎های اکولوژیکی در منطقه ما، از جمله حوزه‎های آبخیز ارتفاعات ساوالان، حاکی از آن است که تخریب و سیر قهقرایی پوشش گیاهی و خاک به قدری واضح است که نیازی به اطاله کلام نیست. در چنین اکوسیستم‌ حساس و شکننده‌‎ای، دست‎اندازی و دستکاری در محیط زیست منطقه، در دهه‎های اخیر شتاب بیش‎تری گرفته و سال‎هاست که از آستانه تحمل اکولوژیکی فراتر رفته است. به‎رغم آن‎که در بسیاری از مناطق جهان، جهت تعدیل آثار زیانبار توریسم انبوه، به راه‎کارهایی چون محدودیت و ممنوعیت ورود انبوه گردش‎گران در یک مکان و زمان معین متوسل می‎شوند، اما در منطقه ما بسیاری از مسئولان محلی، منطقه‎ای و فعالان گردش‎گری، ورود گسترده گردش‎گران در یک مکان و زمان معین را بدون در نظر گرفتن محدودیت‎های زیستی آن منطقه، به عنوان گردش‎گری موفقیت‎آمیز تلقی می‎کنند و با وجد و افتخار، از رکوردشکنی پدیده زیانبار اورتوریسم، استقبال می‎کنند. از سوی دیگر به سبب آن‌که در توریسم انبوه، شاهد آلودگی، از دست رفتن زیستگاه و تنوع زیستی، از دست رفتن فرهنگ بومی و بسیاری از اثرات منفی دیگر هستیم، بنابراین گرایش به مدل‌های گردش‌گری پایدار همچون اکوتوریسم، به عنوان جایگزین (آلترناتیو) توریسم انبوه در مقیاس جهانی رشد کرده است که سرشت آن بر پایه طبیعت و حفاظت از محیط زیست بنا شده است. در واقع مفهوم "گردشگری پایدار" بیش‎تر در چارچوب فعالیت‎هایی چون اکوتوریسم، ژئوتوریستم و ... پیگیری می‎شود، نه توریست انبوه.
در یک نگاه کلی، بدیهی است که جاده‎سازی و سایر اشکال دسترسی به مناطق بکر و طبیعی و البته شکننده و حساس، معلول پیگیری توسعه توریسم انبوه در منطقه است. با توجه به تضاد و تعارض آشکار توریسم انبوه با حفاظت از محیط زیست، توسل و اصرار به میان‎یابی تعارضات این دو بخش برای یافتن توسعه بر مبنای پایداری محیط زیست راه به جایی نخواهد برد. به همین سبب بسیاری از کشورها نسبت به این نوع از راهبردهای توسعه مخرب، تجدیدنظر کرده‎اند و به دنبال جایگزین‎هایی مطابق با اصل توسعه پایدار هستند.🔺

🔹 کنار همدیگر از میراث آیندگان حفاظت کنیم.
@Save_Sabalan
💦 http://wmsi.ir/ @WMSEIR