وقت غر زدن در مورد کتاب‌ها و ناشرهاس، چون امروز خیلی اتفاقی سه‌تا متن مختلف خوندم که همه‌چیز رو داشت مینداخت گردن مردم.

اول همه اینکه من ذره‌ای اعتقاد ندارم که ناشرهای ایرانی کار فرهنگی می‌کنن، اصولا کاری که انجام می‌دن اغلب اوقات توی مجموعه‌ی بنگاه‌های تجاری قرار می‌گیره. دیدی که ناشرها به کارشون و بازار دارن کمترین تفاوتی با دلال‌های ماشین، میوه فروشیا و بقیه‌ی مشاغلی که اصولا جایی با فرهنگ و سواد مربوط نیستن، نداره. اونا هم با میل زیادی از رانت و بازارِ سیاه استفاده می‌کنن (نگاه کنین به میزان کاغذی که دولت به نشرهای معروف داده تا قیمتشون رو نبرن بالا، ولی همشون بردن). بارها دیدیم که کاغذ، اصلی‌ترین چیزی که ناشرها در مورد مینالن و توی سر مخاطبشون می‌زنن بهشون داده شده، با قیمت کمی هم داده شده، ولی کسایی که کاغذ رو گرفتن اون رو توی بازار فروختن، بعد دوباره خریدن و کتاب‌هاشونو با بالاترین قیمتی که ممکنه چاپ کردن.

از اون سمت کسایی که با نشرها کار می‌کنن، از مترجم و نویسنده گرفته تا گرافیست هیچ‌وقت دستمزد بالایی ندارن، همونم ناشر نمیاد به موقع بده. یعنی من مترجم‌هایی می‌شناسم که برای کتاب‌های نسبتا بزرگ تا چند سال بعد یک میلیون، یک میلیون دستمزدشونو گرفتن و پول ارزششو از دست داده، در حالی که نشری که باید دستمزد می‌داده ابدا دستش تنگ نبوده، ولی این قانونشونه. پول رو به موقع بدن چشم‌هاشون تبدیل به دوتا X بزرگ می‌شه و می‌میرن.

تقریبا جز چهار پنج‌تا نشر، بقیه ذره‌ای استراتژی برای مارکتینگ ندارن. اینطوریه که همون مدل دهه‌ی هفتاد رو هنوز اجرا می‌کنن، یک نفر از یک نویسنده‌ی تکراری کتاب ترجمه می‌کنه، با همون جلدهای همیشگی چاپش می‌کنن و نهایتا توی اینستاگرامشون اعلام کنن. خیلی هم بخوان از سهم نون شب زن و بچه‌هاشون بزنن، میان به یک بلاگر کتاب می‌گن بیا ازش تعریف کن. همین! انتظار دارن روشی که سی سال پیش جواب می‌داده هنوزم جواب بده. وقتیم که نمی‌فروشه عصبانی می‌شن و سر مخاطبشون این رو خالی می‌کنن.

در مورد تنوع هم... ما تنوعی توی ایران نداریم. چند سال پیش یکم بهتر شده بود، بیشتر اسم‌های ناشناخته از کشورهای مختلف و ژانرهای ادبی می‌دیدم، ولی الان دوباره برگشتیم به همون دورانی که نشرها ترجیح می‌دن از نویسنده‌های تکراری کتاب چاپ کنن چون توی ذهنشون این روش امن‌تره (اسپویل، امن نیست). یک کتاب معروف از هفتاد سال پیش با چندین ترجمه چاپ می‌شه، تنها استراتژی‌ای پشتش می‌بینم اینه که یه ناشر گفته شاید من نفروشم، ولی بذار گه بزنم به بازار یکی دیگه. یکسری از بزرگترین نویسنده‌های تاریخ، از لحاظ فروش یا اهمیت، کارشون نه تنها توی ایران چاپ نشده، حتی ناشرها اسمشون رو هم نشنیدن. چیزهایی که به راحت می‌شه مطمئن بود چندتایی چاپ هر سال می‌فروشن.

حالا ناشری که دنبال درآمد از روش‌های غیرعادی از نشرشه، دستمزد درستی نمی‌ده، استراتژی مارکتینگ نداره و ذره‌ای به تنوع اهمیت نمی‌ده چیکار می‌کنه؟
بله! میاد می‌گه اول همه تقصیر مردمه که حمایت نمی‌کنن، بعدشم تقصیر دولته که حمایت نمی‌کنه. اینقدری حق به جانبه که هیچ‌وقت اشتباهاتشو نمی‌بینه.

اتفاقا به نظرم مردم ایران توی سال‌های اخیر خیلی بیشتر از قبل به سمت کتاب رفته، با توجه به گرون بودن کتاب این قضیه خیلی قابل تحسینه. ولی تقریبا تمام کسایی که توی پنج سال اخیر خواستن کتاب خوندن رو شروع کنن با بدترین کتاب‌ها رو به رو شدن، چیزایی که معمولا دوتا نتیجه بهشون می‌ده:
یا خیال می‌کنن اون کتاب کلمه به کلمه درسته، چیزی مثل قدرت بی قدرتان (که خوبه، ولی درست؟ بعید می‌دونم، مخصوصا برای ایران) و سعی می‌کنن جهان‌بینی خودشون رو بر اساس همون کتاب بسازن. بعدش هم توی یک دایره‌ی خیلی امنی از کتاب‌ها حرکت می‌کنن، بدترین نوع کتابخون که سالیانه نهایتا ده پونزده‌تایی کتاب بخره.
یا اینکه کلا اون شخص می‌فهمه کتابی که خونده خوب نبوده. حالا این ممکنه بحث سلیقه باشه یا اینکه اون آدم سخت گول می‌خوره. در نتیجه کتاب خوندن/خریدن رو ادامه نمیده.

به هر حال ما هیچ‌وقت ندیدم که فرضا سازنده‌های سیم ظرفشویی بیان با جدیت بگن مردم حمایت نمی‌کنن، برای همین فروشمون کمه. به عنوان یه بنگاه تجاری (سیم ظرفشویی سازی و نشر کتاب برای من کمترین تفاوتی ندارن، شاید برای اولی احترام بیشتری قائل باشم) خیلی خوب متوجهن که بازار چطور کار می‌کنه و مردم چیزی رو می‌خرن که بهتره، خوب ارائه شده و حس کردن بهش نیاز دارن. اما ناشرها با یه جدیت عجیبی انواع کولی‌بازی‌ها رو در میارن تا به مردم حس گناه بدن و بهشون شبیه یه گاو شیرده نگاه می‌کنن و هر بار این گاو مورد نظر شیر کمی می‌ده اینا زمین و زمان رو بهم می‌دوزن که وای، شماها به فرهنگ اهمیتی نمی‌دین، ما رو بدبخت کردین.

این یکی از دلایلیه که مدت‌هاست با هیچ نشری توی ایران کار نکردم. گس لایت کردن مردمی که همینطوریم زیر فشارن به خاطر اینکه خودت بلد نیستی چیزی رو بفروشی، یکی از کثیف‌ترین کارهاییه که دیدم. ایران یکی از بهترین بازارهای دنیا برای فروختن کتاب رو داره، مردم تشنه‌ی چیزهای جدیدن و حاضرن از خیلی چیزها بزنن تا اون کتاب رو داشته باشن. حالا ناشری که تیراژ هزارتا می‌زنه و توی سه سال نمی‌تونه بفروشه مشکل خودشه.

حیف که خیلی جدی قصد کردم از ایران برم و الان وقتشو نداره، وگرنه این بازار به حدی بزرگ و خالیه که می‌شه توی دو سه سال کلشو تصاحب کرد. حتی سخت نیست!

الان که می‌بینم خیلی متن طولانی‌ای نوشتم XD امیدوارم برسه به دست کسایی که بابت این وضعیت ناشرها و کتاب حس بدی دارن.

Devil May Cry 3・1・4・2 Graphic Arts - 2015

CAPCOM Official Book - Japanese Edition

دَکَران
~ بهار ۱۴۰۳