در کل Pragmata بیشتر به خاطر هایپش موفق شد؛ هر سال چندتایی بازی اینطوری داریم. همیشه هم بعدش خیلی lowkey رسانه‌های گیم می‌رن نمرات بالایی که دادن رو میارن پایین‌تر تا کسی شک نکنه پول گرفتن. به نظرم کار کپکام توی مارکتینگ بهتر از ساخت بود، فهمیدیم همچنان می‌شه روی حسِ پدرانه‌ی خیلی از گیمرها حساب باز کرد و موفق بود.

اما خود بازی رو تجربه هم نکردین چیزی از دست ندادین.

اون چند هفته‌‌ی اول که اینترنت قطع بود واقعا از سر ترس و بیکاری و استرس نمی‌دونستم چیکار کنم و بیشتر هم مایل بودم سراغ کارهای فانتزی سبک برم تا وقتم رو تلف کنم. یکی از کمیک‌های که +۱۰ سال توی لیستم بود و به خاطر حجمش (حدود ۶ هزار صفحه)‌ سراغش نرفته بودم Cerebus بود که حس کردم وقت خوبیه برای استارتش.

توی نیمه‌ی دوم اسفند هر ۱۶ جلدش رو خوندم و عجب کار تمیزی بود!

داستان از یک Sword and sorcery ساده شروع می‌شه که در مورد موجودی به اسم سربروس از نژادِ Aardvark ـه که توی یک دنیای خیالی زندگی می‌کنه. از اولین نسلِ آثار مستقل کمیکه و از ۱۹۷۷ تا ۲۰۰۴ چاپ می‌شده. اهمیتِ زیادی توی تاریخِ کمیک داره اما به دلایلِ بسیار زیادی الان برای مخاطب‌ها شناخته شده و نیست و اون‌قدر هم اسمش رو بینِ آثارِ مهم فانتزی نمی‌بینین.

حالا اینکه چرا سربروس اینقدر جالب بود احتمالا توضیحش طولانی‌ایه. یعنی من نمی‌تونم راحت تمام چیزهایی که توی ۱۶ جلد جذبم کرد رو توضیح بدم. اما این نزدیک‌ترین چیز ممکنه:

سربروس استارتش خیلی عادیه، کاملا روی منطقِ فانتزی زمان خودشه. یک شخصیت تک بعدی سادست توی دنیای بزرگِ اطرافش؛ یک شاهزاده‌ای هم وجود داره که باید باهاش همکاری کنه (شما بخونین نجاتش بده)‌تا به هدفش برسه.

اما شروع می‌کنه به عمق گرفتن. من مطمئنم نویسنده‌ی این کمیک پلنی نداشته برای اینکه اینقدر ادامه‌ش بده؛ از نوع دنیاسازی جلدهای اول مشخصه. اما به مرور lore اون دنیا گسترش پیدا می‌کنه، سعی می‌کنه از زیر سایه‌ی آثار فانتزی دیگه بیرون بیاد و هویت جدید پیدا کنه. از حدود جلد چهارم حتی اون رگه‌های ارباب حلقه‌هایی دیگه وجود ندارن و داستان بیشتر از هر چیزی ساختارِ مشابه با نمایشنامه‌های یونانی پیدا می‌کنه. نوعِ کمدی سیاسی/اجتماعی‌ای که توی این اثر میاد کاملا خاصِ خودشه.

همین تکمیلِ به مرور و آرومِ دنیای داستان و شخصیت‌ها باعث شده تقریبا هیچ خطِ مشخصی برای داستان وجود نداشته باشه. اینطوریه که یک جا سربروس داره می‌جنگه، توی آرکِ داستانی بعدی درگیر یک کالتِ مذهبی شده که اون رو پاپ می‌دونن. باعث شد که خوندنش به حد کافی فان باشه، هیچ‌وقت نمی‌شد چپتر بعدی رو حدس زد.

خیلی هم انتقادات زیادی به جریان‌های اجتماعی و سیاسی داره. شاید این رو بشه نقطه‌ی ضعف هم در نظر گرفت (در مورد زن-ستیزی توی این کمیک می‌تونین سرچ کنین، با اینکه من خیلی حسش نکردم و بیشتر از آثار دیگه‌ی S&S نبود) اما در کل همین طنزِ تاریکی که داشت واقعا sub text کار رو در اورده بود. چیزی نیست که با توضیح بتونم خلاقیتش رو توضیح بدم، پیشنهاد می‌کنم برای این مورد (اگه دوست دارین و مهمه براتون)‌ حتما خود کمیک رو بخونین.

اما مهم‌تر از همه، خودِ سربروسه. اگه بذاریمش کنارِ تمام پروتاگونیست‌هایی که توی تاریخِ Sword and Sorcery داشتیم، سبکی که اصولا قهرمانِ داستان آدم خوبی نیست، باز هم سربروس بین افتضاح‌ترین‌هاست. سربروس یک موجودِ دائم‌الخمر و بدخواهه؛ مغروره و تقریبا به همه‌ی اطرافیانش از پشت خنجر می‌زنه (اسپویل نیست) و هیچ خطِ قرمز اخلاقی‌ای نداره. یعنی هر کارِ مزخرفی که تصور کنین توی داستان انجام می‌ده. نوع شخصیت‌پردازیش به شکلیه که کلِ اون منطقِ "قهرمان رو باید دوست داشته باشی" رو به چالش بکشه؛ در حدی که من دیگه از وسط‌های کار از این شخصیت و رفتارش متنفر شده بودم اما ظاهرش و ساختاری که بهش دادن دقیقا شبیه به شخصیت‌هاییه که محبوبیت دارن. من می‌بینم که باید دوستش داشته باشم، اما مغزم می‌فهمه که این شخصیت نماد تمام چیزهاییه که ازشون متنفرم.

زمانی که تموم شد وقت زیادی داشتم که بهش فکر کنم، ببینم اصلا مفهومِ داستان چی بوده. چون مطمئنم با وجودِ رندوم بودن اونقدر هم بی‌هدف نبود. همینطور کسی که طنزِ سیاسی با این جزئیات می‌نویسه "قطعا" توی داستانش روی یک مفهومِ بزرگ‌تر هم تمرکز می‌کنه.

قضیه اینه که کلِ داستان سربروس، در مورد یکیه که خودش داره خودش رو نابود می‌کنه. هیچ رستگاری‌ای در انتظارش نیست، به هر چیزی که می‌رسه بدبخت‌تر می‌شه و همون رفتاری که با دنیا داره، دنیا هم با اون داره.

این داستان یکی از زیبا‌ترین داستان‌های سقوط یک نفر و نابودی اونه. اواخر داستان خیلی What Ifهای مختلفی مطرح می‌شه؛ دست می‌ذاره روی حسرت‌های مختلف و زمانی که سربروس از دست داده برای اینکه موجود متفاوتی باشه؛ اما باز هم پیچش جالبی داره. نویسنده دلش نسوخته بود که آخرِ کار بهش یک پایانِ خوش بده (اینم اسپویل نیست). سربروس افتضاح تموم می‌شه و این درست‌ترین کاریه که می‌شد باهاش کرد.

اگه دو دل هستین که این ۱۶ جلد رو بخونین یا نه، باید بهتون بگم آلن مور (Watchmen, V For Vendeta) در موردش حرف جالبی زده:

"Cerebus, as if I need to say so, is still to comic books what Hydrogen is to the Periodic Table"

من هم باهاش موافقم. قطعا اثر خیلی پیچیده یا بی‌نقصی نیست. اما به وضوح می‌بینم که چطور چندین نسل از نویسنده‌های فانتزی و طراح‌های کمیک تحت تاثیرش بودن. شاید با یکم ساده گرفتنِ کل قضیه بتونم بگم یکی از تکه‌های مهم پازل توی تاریخِ کمیک و ادبیات فانتزیه که نمی‌شه ازش رد شد.

از اینجا می‌تونین دانلودش کنین.

اخیرا نشر جدیدی به اسم "اسب" شروع به کار کرده که متعلق به دوست خوبم آقای شیرازیان هست و با جدیت زیادی در حال کار کردن روی آثار علمی-تخیلی هستن. فعلا یکسری آثار کوتاه از فیلیپ کی.دیک و کورت ونه‌گارت روی سایتشون منتشر شده، تا جایی که من می‌دونم برنامه دارن خیلی گسترده و تخصصی‌تر از هر جایی که تا الان بوده روی ادبیات علمی-تخیلی کار کنن و خلاصه که از الان پیگیرشون باشین بهتره تا چند ماهِ دیگه با حجم بالایی از آثار رو به رو بشین و ندونین از کجا شروع کنینXD

کانال: @asb_pub
سایت: asbpub.ir

من واقعا، از ته دلم خوش‌حالم که جریان آلترنتیو توی هنر و ادبیات ایران اینقدر داره جدی گرفته می‌‎شه. مشکلی که ما دهه ۶۰ و ۷۰ توی ایران داشتیم این بود که همه سعی می‌کردن کار و پروژه‌های دولتی بگیرن و با همین منطق هم پیش می‌رفتن. نتیجه‌ش شد ناشرهای بزرگی که به لطف کمک دولتی و یکسری رانت پایداری خوب دارن و الان بنگاهِ چاپ و پخش کتابن، برخلاف چیزی که ادعا می‌کنن اصلا کارشون ربطی به فرهنگ و ادبیات نداره.

توی هنر هم مفهومِ آلترنتیو هیچ‌وقت معنی‌ای پیدا نکرد. باز هم تلاشِ بی‌وقفه برای همکاری با حاکمیت و دولت، گرفتن پروژه‌های سفارشی و... باعث شد ما حتی یک جریانِ درست و حسابی خارج از جریانِ اصلی هنر نداشته باشیم. هر کسی هم که چیزی جز این گفت احتمالا متوجه نیست که اون جریان‌های "مستقل" رو هم همون افراد جریان اصلی پیش می‌برن.

اما به نظر میاد چند سالیه که این اتفاق داره میوفته و اتفاقا نتایج خوبی هم گرفتن. ما بالاخره داریم یکسری جریان می‌بینیم که نه دولتی هستن، نه رانت دارن، نه پشتیبانی و حمایت از سمت یک کمپانی بزرگ پشتشونه. این چیزیه که من رو به آینده‌ی هنر و ادبیات امیدوار می‌کنه، این شاید باعث بشه توی چند سال آینده ما یک نسل جدید و تاثیرگذار رو داشته باشیم، چون بسترش داره درست می‌شه.