عصرِ پنجشنبه‌ست و من تصور می‌کردم هوا ابریه (نیست، آلودگیه)‌ و من جرئت ندارم هیچ کاری رو شروع کنم چون می‌دونم به محض اینکه تمرکز کردم روش تعمیرگاه زنگ میزنه بیا فلان قطعه رو بخر (از همسایه‌شون، چون خودشون حال ندارن زنگ بزنن بخرن و پولشو ازم بگیرن. باید منو این همه راه بکشن) و بعدشم نتونن ماشینو درست کنن. پس بیایین براتون یکی از مهم‌ترین و احتمالا فاقد اهمیت‌ترین مسائل ادبیات سای‌فای رو باز کنم. چون همین دیروز یه جایی در موردش حرف زدم و دیشب یادم اومد که نصفه گفتم و در اصل خیلی هم پیچیده‌تر و طولانی‌تره:

مجموعه‌ی Dune چه‌قدر بزرگه؟

اگه می‌خواین لفت بدین الان وقتشه، احتمالا ۱۰-۲۰ تایی عکس و متن قراره بفرستم.

سال ۱۹۶۵ که اولین جلدِ تلماسه‌ی فرانک هربرت چاپ شد، احتمالا هیچ‌کس حدسشو نمی‌زد که ۶۰ سال بعد مهم‌ترین مجموعه‌ی ادبیات ع.ت باشه و یک فرانچایز چند میلیارد دلاری رو بر اساسش بسازن. برای همین ایده‌ی اصلی کتاب‌ها خیلی کوچیک‌تر بودن. قرار بود سه جلد باشه (یادداشت‌های اولیه)، بعد چهارتا و آخر سر هم هفت‌تا شدن. چون مشخصا پولش خوب بود. کافیه کتاب‌ها رو بخونین تا بفهمین که ایده‌ها حتی آخر جلد دوم داشتن ته می‌گرفتن، جلد سه هم هنوز یکم معنی داشت ولی از اونجا به بعد حداقل من نمی‌فهمیدم چه خبره و به نظرم واقعا ضعیف می‌شدن.

پس تا اینجا، ما ۷ جلد داریم از مجموعه‌ی اصلی. این دوتا فیلمی که تا الان اومدن (بیایین وانمود کنیم لینچ هیچی نساخته، اگه حالشو داشتم بعد سراغ اونم میرم) کتاب اول رو پوشش میدن. فیلم سوم قطعا کتاب دوم رو کامل پوشش میده چون کتاب کوتاهیه. حدس می‌زنم فیلم چهارمی (از کتاب سوم) در کار نخواهد بود.

خلاصه که فرانک هربرت برای ۲۰ سال حسابی از تلماسه پولشو در اورد، اما مسئله اینه که تلماسه برای خانواده‌ی هربرت تبدیل شد به یه بیزینس خانوادگی. برایان هربرت یادداشت‌های پدرش رو برداشت و اواخر دهه‌ی نود سعی کرد Dune رو دوباره زنده کنه. اولین مجموعه‌ی چاپ شده از برایان هربرت با همکاری کوین اندرسون (یکی از نویسنده‌های خیلی اندرریتد علمی تخیلی به نظرم، کارش خوبه)‌ معروفه به Dune prequel series، سه جلده و به نظرم خیلی آبرومندانه‌تره به نسبت نیمه‌ی دوم مجموعه‌ی اصلی.

Dune: House Atreides (1999)
Dune: House Harkonnen (2000)
Dune: House Corrino (2001)

به نظرم این مجموعه به شدت خوندنشون آسونه، بیشتر سعی کردن یوزر فرندلی باشن و در کل رده سنی پایین‌تری هم دارن. خیلی سعی می‌کنن دنیای داستان رو توضیح بدن.

اوایل ۲۰۰۰ دوباره اسم Dune برگشت و دوتا سریال نچندان موفق ازش ساخته شد. پیشنهاد می‌کنم نبینین. اما به هر حال مسیرِ نوشتن مجموعه‌های جدید باز شده بودن. مجموعه‌ی سوم Legends of Dune بود که حدودا ده هزار سال قبل از مجموعه‌ی اصلی رو پیشش میده. همون جهاد باتلری و جریاناتی که کلا تاثیر گذارن روی تاریخ این دنیا. من این مجموعه رو هیچ وقت نخوندم، حس نکردم که بهش نیازی هست یا هر چیزی. اما شنیدم خیلی جالب نیست و به سمت آبکی بودن حرکت می‌کنه.

The Butlerian Jihad (2002)
The Machine Crusade (2003)
The Battle of Corrin (2004)

بالاخره می‌رسیم به "بهترین" مجموعه‌ی تلماسه خارج از اون شروع فوق‌العاده‌ی دهه‌ی ۶۰. سه‌گانه‌ی Great Schools of Dune که من دو جلد اولشو خوندم و صرفا "خوب" بودن. یعنی bar is low و اگه سخت‌گیر نباشیم این سه‌گانه خوبه. تمرکز این داستان‌ها بیشتر روی بخش سیاسی ماجرائه و مثلا توضیح میدن چطور Bene Gesserit درست شد.

Sisterhood of Dune (2012)
Mentats of Dune (2014)
Navigators of Dune (2016)

پیشنهاد نمی‌کنم بخونین.

تصور می‌کنین تموم شده؟‌ هنوز حتی به نیمه‌هاشم نرسیدم.
یک سه‌گانه هم داریم به اسم The Caladan Trilogy، این مجموعه زندگی دوک لتو آتریدیس، پدر پل، رو دارن می‌گن. من هیچ وقت حتی به فکر خوندنشونم نیوفتادم. اما یکی که خونده بود بهم گفت اینم خوبه، یعنی تا وقتی که چشممونو ببندیم روی اینکه توی دنیای تلماسه‌س، از لحاظ داستان و شخصیت‌پردازی آبرومندانه و خوبه.


Dune: The Duke of Caladan (2020)
Dune: The Lady of Caladan (2021)
Dune: The Heir of Caladan (2022)

شاید بخونمشون.

مجموعه‌ی کوچولوی دیگه‌ای که هست، اسمش Dune 7 ـه که باز تلاش برایان هربرت برای ادامه دادن مجموعه‌ی اصلیه. دو جلد ازش چاپ شده و به شخصه حتی با خلاصه‌هاشم نمی‌فهمم دقیقا چی هستن.

Hunters of Dune (2006)
Sandworms of Dune (2007)

این دوتا از لحاظ فروش و استقبال اونقدر خوب نبودن. در کل هر بار سعی کردن مجموعه‌ی اصلی رو ادامه بدن موفق نبودن.

حالا باید در مورد داستان‌های کوتاه حرف بزنیم چون بهم اعتماد کنین، همونقدر که توی رمان‌ها اتفاق مهم میوفتن توی داستان‌های کوتاه هم اتفاقات اهمیت دارن. در کل دوتا کتاب مجموعه‌ی داستان کوتاه مهم توی دنیای تلماسه داریم:
The Road to Dune
Tales of Dune

بهترین و مهم‌ترین داستان‌های کوتاه دنیای تلماسه رو می‌شه این دوتا جا خوند. اما مسئله اینه که حدود ۴۰ تایی داستان کوتاه دیگه‌ی تلماسه هست که توی مجلات و کتاب‌های مختلف چاپ شدن. من حداقل هیچ‌وقت دنبالشون نرفتم.

حالا تمام اون جریانات قبلی رو در نظر بگیرین، تا بریم سراغ کمیک‌ها.
یک کمیک دهه‌ی هشتاد از Dune اومد که مارول چاپ کرده. شبیه کمیک‌های ماروله (منطقا) و حتی با کیفیت خوبش الان پیدا نمیشه. یه بار سعی کردم بخونم و موفق نبودم.

اما اواخر دهه ۲۰۱۰ فرانچایز تلماسه افتاد دست Boom Studio و کلا کمیک‌ها و گرافیک ناول‌هاش رو همونجا چاپ می‌کنن (جز یک سری، اون جداس بحثش). تا الان خیلی عملکردشون خوب بوده و به طور کلی هر چیزی چاپ کردن موفق بوده. بعضا خیلی موفق‌تر از منبعی که ازش اقتباس کردن.

House Atreides
Whisper of Caladan Seas
Blood of the Sardaukar
The Waters of Kanly
House Harkonnen
House Corrino

حالا میرسیم به اینی که بالاتر گفتم، ما یک سری گرافیک ناول از روی "مجموعه اصلی" داریم که توی Abrams ComicArts چاپ شده، اتفاقا اعتقاد دارم یکی از بهترین اقتباس‌های چند سال اخیر توی کمیکه. خیلی پیشنهادش میکنم.

تا الان که صحبت می‌کنیم، نُه‌تا ویدیو گیم و هفت‌تا بوردگیم از تلماسه اومده. من متاسفانه شانس تست کردن همشونو نداشتم و فقط چهارتا از بازی‌ها و دوتا از بوردگیم‌ها رو بازی کردم. به نظرم فقط و فقط بازی Dune: Imperium ارزش وقت گذاشتن رو داشت.

برای من یکی از بهترین بوردگیم‌هاییه که بازی کردم و به نظرم از لحاظ گیم‌پلی و فضاسازی خیلی خوبه.

در مورد فیلم‌ها و سریال‌ها هم بهتره صحبت نکنم، اونا دیگه تکرارِ صحبت‌هایی میشه که همه شنیدن.