اولین باری که فیلم Labyrinth رو دیدم، حدودِ سال ۲۰۱۱ یا ۲۰۱۲ بود که تازه از دیوید بویی خوشم اومده بود و داشتم دیسکوگرافیشو شخم می‌زدم، هایلایتِ اصلی فیلم هم برام خود دیوید بویی و بخش موزیکالش بود و تو این سال‌هایی که گذشت بیشترش از ذهنم پاک شده بود. هفته‌ی پیش داشتم یه مقاله در مورد جیم هنسون می‌خوندم که می‌گفت چطور کارهای فوق‌العاده‌ش برای سری Muppets باعث شد دوتا فیلمی که ساخته خیلی وقتا بهشون توجه نشه و به طور کلی، Labyrinth و The Dark Crystal بهترین جلوه‌های ویژه‌ی تاریخ سینما (با توجه به سال انتشار) رو دارن.

بهونه‌ی خوبی بود که یه نسخه‌ی ۳۶ گیگی ازش دانلود کنم و برم سراغش. بعد از این همه سال واقعا تعجب کردم که چطور اون موقع من متوجه نشدم این فیلم چه‌قدر ساختار پیچیده‌ای داره و چطور تمام الگوهای اصلی قصه‎ی پریان رو توی هر بخش تکرار کرده، چه‌قدر اجرای جلوه‌های ویژه‌ش برای من قابل فهم نیست و مهم‌تر همه... عجب داستان مریضی داره. یعنی کل کشمکش فیلم بین یه دختر زیر سن قانونی و دیوید بویی به عنوان یه شاهِ گابلین چند صد ساله‌س که به هر روشی می‌خواد جنیفر کانلی پونزده ساله رو اغوا کنه و تنگ‌ترین شلوار تاریخ سینما رو پوشیده.

کافیه یکم با قصه‌های پریان آشنا باشین تا متوجه بشین چطور الگوهای مختلف اینجا هستن. مثلا جایی که شخصیت اصلی یک هلو (توی نمونه سفید برفی، سیب) رو از کسی که تصور می‌کنه دوستشه می‌گیره، بعد از خوردنش پرت می‌شه داخل یه فضای رویا مانند که یه ترکیبیه از خودِ هزارتوی سرزمین گابلین‌ها و دنیای آلیس در سرزمین عجایب، بعد مجبور می‌شه یه از یک کهن الگو به یه کهن الگوی دیگه تغییر پیدا کنه و بالغ بشه (این می‌شه شکستن فرمِ متداولِ قصه‌ی پریان، اونجا هیچ‌وقت این سوییچ کردن رو نداریم) تا بتونه چیزی که براش مهمه رو نجات بده. از اون سمت مثلا شخصیت اصلی به شدت درگیر همون فرم‌های داستان کودکانه، حتی توی اتاقش اول فیلم کتاب‌های کودک معروف هستن، برای همین تصوراتی که از زندگی داره شبیه اون‌هاست و به مرور با رشدش، تصوراتش هم درست می‌شن و می‌فهمه که کدوم بخش از این داستان‌ها می‌تونن اتفاق بیوفتن، ولی کدوم بخش‌ها حتی توی یک فانتزی هم اشتباهن و نباید پیش بیان.

بعد من متوجه نمی‌شم اصلا چطور یکسری از ویژوال‌های این فیلم توی دهه‌ی هشتاد بدون کامپیوترهای پیش رفته در اوردن. درسته که بودجه‌ی زیادی داشتن ولی کلا از لحاظ تکنولوژی سینما توی اون دهه هنوز یکسری موارد رو نداشته. یعنی یکسری از چیزهایی که همیشه میگفتن دهه‌ی نود اتفاق افتاده، توی این فیلم بودن و اتفاقا خوب هم در اومدن. مسئله اینه که جایی درست نوشته نشده که دقیقا چیکار کردن، حتی توی مستندش هم از روی بخش "ساخت" کاملا می‌پریدن. اما بخش جالبش اینه که کلیتِ فیلم، کانسپت و وایبش دقیقا شبیه کتاب Faeries از برایان فراد و الن لی بود. اون گابلین‌ها دقیقا همون لباس‌هایی رو داشتن که توی این کتاب براشون نوشته بود. خیلی بامزه‌س که سال ۱۹۷۸ یه کتاب به عنوان field guide پریان و گابلین‌ها چاپ شده، بعد سال ۱۹۸۵ جیم هنسون اون کتاب رو گذاشته جلوش، باهاش یجوری رفتار کرده که مستندسازها با field guideهای دنیای واقعی رفتار می‌کنن و اینو ساخته. حتی دیشب چک کردم، توی کتاب Faeries یک دستور زبان نوشته که گابلین‌ها برای جمله‌بندی استفاده می‌کنن، بعد توی فیلم همون بود. حتی توضیحاتش در مورد موسیقی گابلین‌ها هم توی فیلم استفاده شده بود.

و مهم‌تر از همه داستانشه. شاید Labyrinth (اگه فیلم رو در نظر بگیریم) رو نشه توی دسته‌ی دارک فانتزی با معیارهای قرن ۲۱ گذاشت. اما با تعاریفِ دهه‌ی هشتاد این یه دارک فانتزی خیلی خیلی خوبه. مسئله‌ای که هست اینه که Lore داستانی Labyrinth توی فیلمش اصلا نشون داده نمی‌شه. همون دهه‌ی هشتاد چندتا رمان و کتاب تصویری ازش چاپ میشه که تا یه حد قابل توجهی دنیاسازیش رو گسترش می‌ده. بعد توی این چهل سال به طور خیلی مرتبی ما مدیاهای مختلف از Labyrinth رو داشتیم و بخش بزرگی از تمرکزشون روی کمیک و مانگا بوده. این هفته سعی کردم همشونو بخونم. به نظرم مانگای Return to Labyrinth خیلی جالب بود، با اینکه حس می‌کنم کَنون داستان اصلی نیست و بیشتر حالت فن فیکشن داره. بین کمیک‌ها هم من از Labyrinth: Coronation خوشم اومد، خیلی خوب عمقِ دنیای داستانش رو نشون می‌داد. اما در کل هیچ کدوم از مدیاهایی که ازش پیدا کردم به اندازه‌ی فیلم عمیق نمی‌شد و ساختارِ داستانی خوبی نداشت. فیلمش واقعا منو سورپرایز کرد با این نوع از روایت و نمادگرایی.

پریروز نوشتم که چه‌قدر فیلم Labyrinth تحت تاثیر کتاب Faeries بود. الان یادم اومد که هیچ وقت این کتاب رو اینجا نذاشتم. خیلی کتاب مهمیه توی این سبک از کارها (حالت Field Guide برای چیزهای غیرواقعی) و تا حدودی از اولین نمونه‌هاشه. خیلی متن خوبی هم داره، از لحاظ دقت به جزئیات و قصه‌گویی سطحش واقعا بالائه. من یه بار این کتاب رو حدود ۸ سال پیش خوندم، یک بار هم پارسال. به نظرم جزو کارهاییه که قابلیت این رو داره که چند بار خونده بشه و جالب بمونه.

متاسفانه این فایلی که ازش دارم اسکن شدس و کیفیتش معمولیه (اگه کیفیت خوبش رو داشتم هزاربار چاپش کرده بودم)، اما میشه خوندش و از تصاویر هم لذت برد.

حدود یک ماهه که دارم جلد اول The Broken Empire رو می‌خونم، یه مجموعه‌ایه که فکر کنم ده سال توی لیستم بوده، قبلا یه بار سعی کردم بخونم و وسطش کار پیش اومد ولش کردم. دیشب بالاخره تونستم جلد یک رو تموم کنم. با اینکه حجمش خیلی کم بود به نسبت بقیه توی این ژانر، به شدت خوندنش سخته چون ریتم خیلی خوبی نداره. تقریبا کلِ کتاب تمرکزش روی شخصیت اصلیه و بقیه‌ی شخصیتا در حد معرفی خشک و خالی بودن، هیچ عمقی پیدا نمی‌کردن (البته اگه بگیم همش از دید جورگ، شخصیت اصلی، بود و اون به هیچ کس اهمیت نمی‌داد منطقی می‌کنه، اما بازم).

اما مشکل اصلی من با یکسری از فانتزی‌ها اینه که خیلی امن بازی می‌کنن. انگار یه کتاب راهنمای "فانتزی نوشتن برای احمق‌ها" رو جلوشون گذاشتن، دارن یکی یکی تیک می‌زنن بخش‌هاش رو. اصلا مسئله این نیست که غیرقابل حدس باشه، اتفاقا چند جایی خوب گیرم انداخت. صرفا اینه که هر چیزی که شده رو من هزاربار قبلتر دیدم، رفتاری که با کانسپت فانتزی حماسی داره کاملا تکراریه. حالا این ممکنه خیلی هم خوب باشه، مثلا همین شاهزاده‌ی خارها برای شروع فانتزی واقعا خوبه، شاید خیلی جاها مخاطب تازه‌کار نفهمه چه خبره، اما در کل احتمالا خوشش میاد.

این چهارمین کتابیه که مارک لارنس می‌خونم، یه چیز توی این چهارتا مشترک بوده. اونم پایان بندی خیلی قدرتمندیه که داره. من کل مجموعه‌ی دیگه‌ش (جنگ ملکه‌ی سرخ) رو خوندم چون آخر هر جلد خوب منو گیر مینداخت تا برم جلد بعدی. این شاید مهم ترین نقطه‌ی قوتشه.

دنیاسازی خوبی هم داره. توی آینده‌ی خیلی دوره، به خاطر یه جنگ اتمی تقریبا زمین از بین رفته و حالا چند هزار سال گذشته، یکسری از چیزهایی که انسان‌ها ساختن هنوزم هست ولی در کل علم توی خیلی بخش‌ها نابود شده ولی مذهب‌ها هنوز سر جاشونن. سطح جادوی این دنیا صفر نیست، اما به سختی از صفر بالاتره. حتی توی این کتاب به نسبت مجموعه‌ی جنگ ملکه‌ی سرخ کمتر ریشه‌ها رو توضیح می‌ده. خیلی هم افتاده بود توی کلیشه‌های دنیاسازی فانتزی، اما در کل همین دنیاسازیش هم جالب بود. خیلی شبیهه به Horizon Zero Dawn از لحاظ دنیایی، فقط جای حیوون‌های مکانیکی یکسری موجود جهش یافته و جادویی داره.

من نسخه‌ی ترجمه‌ی نشر باژ رو خوندم، سطح ترجمه خوبه و راضی بودم ازش. دو جلدش رو تا الان چاپ کردن، درست مطمئن نیستم که جلد سومشو کی چاپ می‌کنن.

توضیحات راجع به بزرگی و کلفتی اسم فیلیپ کی. دیک خودش یه کتابه ولی همین که بلید رانر تحت تاثیر کتاب
Do Androids Dream Of Electric Sheep?
ساخته شده کافیه که یه نگاهی به چندتا طراحی جلد و دیزاین درباره‌ش بندازیم و بریم زیر پتو.

🔮🔮🔮

@cult_vult