خَلط علم با دانش: مصداقی از سندرم دورهء نقل
✍️رضا منصوری
۲۸ آذر ۱۳۹۹
rmansouri.ir

از جمله مفاهیمی که به ملغمهء مفهومی، به بیان سندرم دورهء نقل، منجر شده، و اثرگذاری بی بدیلی در زندگی علمی ما در ایران داشته، دوگانه‌های مفهومی علم-دانش و دانشگاه-مدرسهء عالی است، که در ایران همانند همه جامعه‌هایی که در آنها اجتماع علمی شکل نگرفته، یکی انگاشته می‌شود؛ در این صورت است که با پدیدهء خَلط مفهوم روبه‌رو می‌شویم. دیدیم چگونه علم متمایز است از دانش یا از دانشِ علمی. از جمله، چرا ترکیب تولیدِ علم بی معنی است مگر منظور تولید دانش یا تولید دانشِ علمی باشد؛ چون علم تولید شدنی نیست، بلکه تولیداتی دارد که دانش یکی از آنها است؛ هم‌چنان‌که تولید صنعت نداریم اما تولیدات صنعتی چرا!
واژهء فارسی دانشگاه را اگر به ‌معنی خانهء دانش بگیریم آن‌گاه مدرسه‌ای را تداعی می‌کند که در آن دانش آموخته و آموزانده می‌شود. در این معنی دانشگاه قرار نیست محل تولید دانش باشد، یعنی اولویت با آموزش است نه پژوهش؛ و این تعریف کالج یا مدرسهء عالی است که با دانشگاه خَلط شده است؛ چون دانشگاه، در معنی نوین جهانی‌اش، نهادی است برای تلاش برای یافتن پاسخ به پرسش‌هایی که بخش‌های دیگر جامعه، چه دولتی چه خصوصی، توان پاسخ به آنها را ندارد؛ یعنی دانشگاه جای پژوهش برای رمزگشایی از هستی و پاسخ به نیازهای کوتاه مدت و دراز مدت جامعه است. در این معنی، ما هنوز نه دانشگاهی در ایران داریم و نه نهادهای اجرایی کشور این نوع بررسی‌ها را اولویت برنامه ریزی دانشگاه‌ها می‌داند. از همین رو است که پس از حدود ۳۰ سال که مقطع‌های ارشد و دکتری در همهء زمینه‌ها در دانشگاه‌های ما راه‌اندازی شده هنوز با نام «تحصیلات تکمیلی» بیان می شود؛ یعنی بخشی دیگر از آموزش. هنوز تلقی مدرسه‌عالی از دانشگاه غالب است و به همین دلیل فراموش شده که دانشجوی تکمیلی به‌مانند هیئت علمی نوپایی است که درگیر حل مسئله برای پاسخ به نیاز جامعه باید بشود و در عرف حرفهء مدرن دانشگری باید حقوق دریافت کند نه این که اگر حل مسئله نیاز به مدت بیشتر از معمول داشت جریمه مالی بشود! تفسیری که دست کم چند قرن است جامعه‌های انسانی پیشرو از آن عبور کرده‌اند- ما اما درمانده‌ایم.
مدت‌ها است که در جامعه، درون و بیرون محیط دانشگاهی، دانشگاه‌های ما نقد می‌شوند که چرا دوره‌های تکمیلی و رساله‌هایی که نوشته می‌شود پاسخ‌گوی نیاز جامعه نیست و دردی را دوا نمی‌کند. مستقل از این‌که این ادعا تا چه اندازه صحت دارد، باید پرسید مگر دانشگاه‌های ما برای چنین بررسی‌هایی یا پاسخ به پرسش‌های جامعه راه اندازی شده؟ یا مگر در بودجه‌بندی دانشگاهها به امر پاسخگویی به نیاز جامعه یا اثرگذاری در جامعه توَجّهی شده؟ بی توجهی به این امر در خارج از دانشگاه تعجبی ندارد اما بسیار شگفت انگیز است که از درون دانشگاه هم کمتر گفتمانی آگاهنده در این باب شنیده می‌شود. همین بی‌توجهی یکی از علت‌های ایجاد حباب آموزش عالی است. هر دانشگاهی که بخواهد از انفجار ترکیدن این حباب جان سالم به در ببرد باید پیش از هر چیز تکلیف خود را با این مفهوم‌سازی‌های مرتبط با دوگانهء آموزش- پژوهش و دانشگاه- کالج (مدرسهء عالی) روشن کند؛ و البته، از اشتباه گذشته عبرت بگیرد که اهمیت دانشگاه یا مدرسه در این نیست که تا چه مقطعی برای گرفتن دانشجو آمادگی دارد، بلکه در این است که- چه کالج باشد چه دانشگاه- باید خود را تعریف کند، به آن پایبند باشد، و وظیفهء خود را به بهترین وجه انجام دهد. وظیفهء آموزش عالی، دوره‌های تکمیلی، و پژوهش به معنی پاسخ به نیاز کوتاه مدت و بلند مدت و دراز مدت جامعه همه به‌قدری گسترده و پر اهمیت است که نباید نگرانِ کمیِ باری بود که مدرسه یا دانشگاه به عهده می‌گیرد. دانشگاه‌های موجود ناچارند دیر یا زود تکلیف خود را با این مفاهیم روشن کنند، و نیز نوع تأثیرگذاری در محیط خود را اعلام کنند. گفتمان در این باب پیش‌زمینهء گفتمان در علم و ایجاد اجتماع علمی در ایران خواهد شد. برنامه‌ریزی برای هر تحول علمی در ایران تازه بعد از آن شروع می‌شود.
بی توجهی به این ابهام در مفاهیم باز هم به تأسیس‌هایی دانشگاهی خواهد انجامید، مثلا در زمینه‌هایی مانند بیو و نانو و علوم دیجیتالی و شناختی، و شاید هم در علوم وفناوری همگرا با هدف تأثیرگذاری در جامعه، پیرو تحولات علمی در کشورهای صنعتی پیشرو و بدون این که به جزییات گفتمان در پسِ این مفهوم‌سازی‌ها که انعکاس نیاز جامعه بوده توجه بشود؛ باز هم دوری باطل از تأسیس و انفعال: باز هم مصداقی از خِرَد نَقل-بنیان و ناموجود بودن خرد فعال؟

*این یادداشت بخش ۲-۱۷ از مجموعه یادداشت‌هایم با عنوان «مبانی علم و طراحی مفهومی دانشگاه در ایران» است.

سوالات جستجوی از پیش تولید شده برای ردیابی SDG در Scopus

اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد (SDG) بخشی از برنامه پایان دادن به فقر، محافظت از کره زمین و بهبود زندگی برای همه تا سال 2030 است. این برنامه 15 ساله دارای 17 هدف می‌باشد که از اهمیت حیاتی برای بشریت و محیط زیست برخوردار است.

تیم‌های علوم داده الزویر برای 16 مورد از SDG جستجوی از پیش تولید شده را ایجاد کردند. این سوالات جستجو اکنون به عنوان بخشی از جستجوی پیشرفته Scopus در دسترس است و می‌تواند به محققان و موسسات کمک کند تا پیشرفت در دستیابی به اهداف SDG را ردیابی و نمایش دهند.

دانشمندان علوم داده الزویر پرسش‌ها را طراحی کردند. کار اولیه بخشی از درخواست Time Higher Education بود که برای تعریف درخواستهای جستجوی SDG برای رتبه‌بندی دانشگاه در ارتباط با SDG درخواست کمک کرد. این سوال اصلی سپس نقطه آغاز چندین دور بررسی و تصحیح را تشکیل داد که شامل جستجوی انتشاراتی بود که توسط سوالات جستجو در Scopus برگردانده شده بود.

جستجوی مطالعات SDG در Scopus

۱. به صفحه جستجوی پیشرفته Scopus بروید و قسمت pre-generated queries در سمت راست و پایین صفحه قابل مشاهده است.

با توجه به شرایط کنونی، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران امکان مطالعه کتاب در کتابخانه دیجیتال را برای اساتید و دانشجویان دانشگاه تهران فراهم نموده است.

لطفا پس از جستجو در فهرست کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران، شماره شناسایی کتاب مورد نظر خود را به همراه اطلاعات خواسته شده در فرم روبرو وارد نمایید. کتاب مورد نظر شما یک تا پنج روز کاری پس از ارسال درخواست شما به منظور مطالعه در دسترس قرار خواهد گرفت.

این خدمت ویژه اعضای محترم کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران است.

مولف:فریدالدین عطار:سال نشر:1336

مولف:محمود پاینده؛سال نشر :1352

مولف:ناصرالدین شاه حسینی؛سال نشر:2536

مولف: وزارت آموزش و پرورش؛سال نشر:1349

مولف:دانشگاه تهران؛سال نشر:1352

سامانه "بیان" دانشگاه تهران بستری برای ارئه فایل های آموزشی و پژوهشی برای اساتید و دانشجویان دانشگاه تهران https://bayan.ut.ac.ir/

بیش از 77 هزار عنوان پایان نامه و بیش از 16 هزار نسخه خطی و بیش از 20 هزار کتاب لاتین در کتابخانه دیجیتال دانشگاه تهران در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است. http://utdlib.ut.ac.ir/

#مهم

👈 جدیدترین فهرست نشریات نامعتبر بین‌المللی تا پایان مهر ۹۹ که توسط دانشگاه تهران منتشر شده است.

▫️دانشگاه تهران مقالاتی را که در این مجلات چاپ شده باشند، فاقد اعتبار می‌داند.

@Kooyestan | گجت دانشجویان دانشگاه تهران

به اطلاع همه عزیزان می رسانیم، کتابخانه مرکزی، با سیاست جذب کتابهای بلااستفاده شما، در سه سال گذشته، توانست بسیاری از نواقص گذشته خود را تکمیل کند.
ما حتی از حفظ و نگهداری یک کتابچه یا جزوه هم خودداری نخواهیم کرد. خواهش می کنیم آنها را برای ما بفرستید.
شما هر مقدار کتاب اضافه دارید و دوست دارید آنها در جایی محفوظ بماند، به کتابخانه مرکزی بفرستید.
طبیعی است ما پس از رفع نواقص منابع خود، آنها را در اختیار کتابخانه هایی که طرف قراردادمان هستند، و کتاب معاوضه می کنیم، خواهیم فرستاد.
توجه داشته باشید، کهنه ها بیش از کتابهای نو برای ما ارزش دارد. هرچند هر نوع کمکی در زمینه اهداء کتاب را هم روی چشم می گذاریم و به دیده منت شما را داریم.
از مولفان و محققان عزیز و موسسات دولتی و ناشرانی که کتابهای ته انباری دارند، می خواهیم آثار منتشره خود را بفرستند.
در اینجا و بویژه از موسسات مختلف که گزارش کارهای قدیمی دارند، خواهش می کنیم آنها را دور نریخته و در اختیار کتابخانه مرکزی بگذارند. مطمئن باشند آنها روزی به کار پژوهشگران می آید.
آدرس ما: تهران، خیابان انقلاب، دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران. 🌸🌸

خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، طرح مطالعه کتاب به‌جای امانت فیزیکی، یکی از طرح‌های فرهنگی حوزه کتاب در ایام کرونا به‌تدبیر کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران است که از مدتی قبل آغاز شده و هدف اصلی آن حمایت از قشر دانشجو و استادان دانشگاه تهران در دسترسی آسان به منابع مورد نیاز با رعایت حقوق مولف است. به‌همین دلیل با رسول جعفریان، مدیر کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه تهران گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:
http://www.ibna.ir/fa/longint/300120/

مولف:آرتور کریستینسن؛سال نشر:1314

مولف: انجمن روابط فرهنگی ایران با اتحاد جماهیر شوروی سال نشر:1325