نمایشگاه «پنجاه سال پاسداری از میراث مکتوب شبه‌قاره هند؛ از شناسایی و گردآوری تا مستندسازی و حفاظت»
مروری بر فعالیت‌ها و دستاوردهای مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور در پنج دهه تلاش برای حفظ و صیانت از میراث مکتوب و اسنادی شبه‌قاره هند
کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران با همکاری مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور، نمایشگاهی با هدف معرفی بخشی از فعالیت‌ها و دستاوردهای پنجاه‌ساله این مرکز در حوزه شناسایی، گردآوری، سازماندهی و حفاظت از میراث مکتوب شبه‌قاره هند برگزار می‌کند.
در این نمایشگاه، نمونه‌هایی از نسخ خطی، کتاب‌های چاپ سنگی و سربی، اسناد و دیگر منابع تاریخی و فرهنگی شبه‌قاره هند و همچنین دستاوردهای مرکز در زمینه شناسایی و فراهم‌آوری منابع، فهرست‌نویسی و سازماندهی، تهیه نسخه‌های میکروفیلمی، دیجیتال‌سازی و حفاظت از این آثار به نمایش گذاشته می‌شود.
این رویداد فرصتی برای آشنایی با گستره و تنوع میراث مکتوب شبه‌قاره هند و تلاش‌های پنجاه‌ساله مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور در گردآوری، حفظ و فراهم‌سازی زمینه دسترسی پژوهشگران به این منابع ارزشمند است.
زمان برگزاری: ۱۹ آبان تا ۱۴ آذرماه ۱۴۰۵
ساعات بازدید: همه‌روزه، ساعت ۹ تا ۱۳
مکان: طبقه همکف کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
برگزارکنندگان: کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران با همکاری مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور
https://t.me/UT_Central_Library
مروری بر فعالیت‌ها و دستاوردهای مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور در پنج دهه تلاش برای حفظ و صیانت از میراث مکتوب و اسنادی شبه‌قاره هند
کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران با همکاری مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور، نمایشگاهی با هدف معرفی بخشی از فعالیت‌ها و دستاوردهای پنجاه‌ساله این مرکز در حوزه شناسایی، گردآوری، سازماندهی و حفاظت از میراث مکتوب شبه‌قاره هند برگزار می‌کند.
در این نمایشگاه، نمونه‌هایی از نسخ خطی، کتاب‌های چاپ سنگی و سربی، اسناد و دیگر منابع تاریخی و فرهنگی شبه‌قاره هند و همچنین دستاوردهای مرکز در زمینه شناسایی و فراهم‌آوری منابع، فهرست‌نویسی و سازماندهی، تهیه نسخه‌های میکروفیلمی، دیجیتال‌سازی و حفاظت از این آثار به نمایش گذاشته می‌شود.
این رویداد فرصتی برای آشنایی با گستره و تنوع میراث مکتوب شبه‌قاره هند و تلاش‌های پنجاه‌ساله مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور در گردآوری، حفظ و فراهم‌سازی زمینه دسترسی پژوهشگران به این منابع ارزشمند است.
زمان برگزاری: ۱۹ آبان تا ۱۴ آذرماه ۱۴۰۵
ساعات بازدید: همه‌روزه، ساعت ۹ تا ۱۳
مکان: طبقه همکف کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران
برگزارکنندگان: کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران با همکاری مرکز بین‌المللی میکروفیلم نور
https://t.me/UT_Central_Library
دانمارک برای حمایت از چهره و صدای افراد در برابر دیپ‌فیک قانون وضع می‌کند
دانمارک قصد دارد با اصلاح قانون حق مؤلف (کپی‌رایت)، انتشار تصاویر، ویدئوها و صداهای واقع‌نمایانه‌ای را که با هوش مصنوعی از افراد ساخته یا دست‌کاری شده‌اند، بدون رضایت آنان ممنوع کند. این طرح که در اکتبر ۲۰۲۶ اعلام شده، با هدف حمایت از هویت و شخصیت دیجیتالی افراد، اعم از شهروندان عادی و هنرمندان، تهیه شده است.
دیپ‌فیک به تصاویر، ویدئوها یا فایل‌های صوتی گفته می‌شود که با استفاده از هوش مصنوعی تولید یا دست‌کاری شده‌اند تا فردی را در حال گفتن یا انجام کاری نشان دهند که در واقعیت اتفاق نیفتاده است. این فناوری در سال‌های اخیر به ابزاری برای انتشار اطلاعات نادرست، تخریب اعتبار اشخاص و تولید محتوای تحقیرآمیز، از جمله تصاویر جنسی جعلی، تبدیل شده است.
طرح دانمارک در ادامه توافق سیاسی گسترده‌ای مطرح شده است که در ژوئن ۲۰۲۵ میان احزاب سیاسی این کشور شکل گرفت. بر اساس آن، افراد می‌توانند در برابر تقلیدهای دیجیتالی بدون اجازه از چهره و صدای خود از حمایت قانونی برخوردار شوند. این حمایت همچنین شامل هنرمندان و شبیه‌سازی دیجیتالی اجراهای آنان خواهد بود.
در این طرح، برای حفظ آزادی بیان استثناهایی در نظر گرفته شده است. طنز، هجو، کاریکاتور و نقد سیاسی و اجتماعی اصولاً از شمول ممنوعیت خارج هستند؛ مگر آنکه محتوای منتشرشده به اطلاعات گمراه‌کننده‌ای تبدیل شود که خطر جدی و مشخصی برای حقوق دیگران، منافع اساسی، جان یا اموال آنان ایجاد کند.
وزیر فرهنگ دانمارک یکی از اهداف اصلی این قانون را واداشتن شرکت‌های بزرگ فناوری و شبکه‌های اجتماعی به حذف سریع محتوای دست‌کاری‌شده اعلام کرده است. دولت امیدوار است قانون از ابتدای سال ۲۰۲۷ اجرایی شود.
این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که کشورهای دیگر نیز مقرراتی برای مقابله با دیپ‌فیک وضع کرده‌اند. فرانسه انتشار تصاویر و صداهای ساخته‌شده با هوش مصنوعی از افراد را در شرایطی که مصنوعی بودن آنها آشکار یا اعلام نشده باشد، ممنوع کرده است. در انگلستان نیز از فوریه ۲۰۲۶ ساخت یا درخواست ساخت تصاویر جنسی جعلی از افراد بدون رضایت آنان جرم محسوب می‌شود و انتشار چنین تصاویری می‌تواند مجازات زندان تا دو سال داشته باشد.
در سطح اتحادیه اروپا نیز دستورالعمل مقابله با خشونت علیه زنان، کشورهای مشمول را موظف کرده است تا ژوئن ۲۰۲۷ تولید و انتشار عمومی محتوای جنسی دست‌کاری‌شده بدون رضایت افراد را جرم‌انگاری کنند. دانمارک به دلیل برخورداری از استثنا در مقررات قضایی و امور داخلی اتحادیه اروپا، مشمول این دستورالعمل نیست.
اقدام دانمارک را می‌توان گامی در جهت به رسمیت شناختن حق افراد بر هویت دیجیتالی خود دانست؛ حقی که با پیشرفت هوش مصنوعی، فراتر از حفاظت از عکس و حریم خصوصی، کنترل نحوه بازنمایی چهره، صدا و شخصیت افراد را نیز دربرمی‌گیرد.
https://t.me/UT_Central_Library
دانمارک قصد دارد با اصلاح قانون حق مؤلف (کپی‌رایت)، انتشار تصاویر، ویدئوها و صداهای واقع‌نمایانه‌ای را که با هوش مصنوعی از افراد ساخته یا دست‌کاری شده‌اند، بدون رضایت آنان ممنوع کند. این طرح که در اکتبر ۲۰۲۶ اعلام شده، با هدف حمایت از هویت و شخصیت دیجیتالی افراد، اعم از شهروندان عادی و هنرمندان، تهیه شده است.
دیپ‌فیک به تصاویر، ویدئوها یا فایل‌های صوتی گفته می‌شود که با استفاده از هوش مصنوعی تولید یا دست‌کاری شده‌اند تا فردی را در حال گفتن یا انجام کاری نشان دهند که در واقعیت اتفاق نیفتاده است. این فناوری در سال‌های اخیر به ابزاری برای انتشار اطلاعات نادرست، تخریب اعتبار اشخاص و تولید محتوای تحقیرآمیز، از جمله تصاویر جنسی جعلی، تبدیل شده است.
طرح دانمارک در ادامه توافق سیاسی گسترده‌ای مطرح شده است که در ژوئن ۲۰۲۵ میان احزاب سیاسی این کشور شکل گرفت. بر اساس آن، افراد می‌توانند در برابر تقلیدهای دیجیتالی بدون اجازه از چهره و صدای خود از حمایت قانونی برخوردار شوند. این حمایت همچنین شامل هنرمندان و شبیه‌سازی دیجیتالی اجراهای آنان خواهد بود.
در این طرح، برای حفظ آزادی بیان استثناهایی در نظر گرفته شده است. طنز، هجو، کاریکاتور و نقد سیاسی و اجتماعی اصولاً از شمول ممنوعیت خارج هستند؛ مگر آنکه محتوای منتشرشده به اطلاعات گمراه‌کننده‌ای تبدیل شود که خطر جدی و مشخصی برای حقوق دیگران، منافع اساسی، جان یا اموال آنان ایجاد کند.
وزیر فرهنگ دانمارک یکی از اهداف اصلی این قانون را واداشتن شرکت‌های بزرگ فناوری و شبکه‌های اجتماعی به حذف سریع محتوای دست‌کاری‌شده اعلام کرده است. دولت امیدوار است قانون از ابتدای سال ۲۰۲۷ اجرایی شود.
این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که کشورهای دیگر نیز مقرراتی برای مقابله با دیپ‌فیک وضع کرده‌اند. فرانسه انتشار تصاویر و صداهای ساخته‌شده با هوش مصنوعی از افراد را در شرایطی که مصنوعی بودن آنها آشکار یا اعلام نشده باشد، ممنوع کرده است. در انگلستان نیز از فوریه ۲۰۲۶ ساخت یا درخواست ساخت تصاویر جنسی جعلی از افراد بدون رضایت آنان جرم محسوب می‌شود و انتشار چنین تصاویری می‌تواند مجازات زندان تا دو سال داشته باشد.
در سطح اتحادیه اروپا نیز دستورالعمل مقابله با خشونت علیه زنان، کشورهای مشمول را موظف کرده است تا ژوئن ۲۰۲۷ تولید و انتشار عمومی محتوای جنسی دست‌کاری‌شده بدون رضایت افراد را جرم‌انگاری کنند. دانمارک به دلیل برخورداری از استثنا در مقررات قضایی و امور داخلی اتحادیه اروپا، مشمول این دستورالعمل نیست.
اقدام دانمارک را می‌توان گامی در جهت به رسمیت شناختن حق افراد بر هویت دیجیتالی خود دانست؛ حقی که با پیشرفت هوش مصنوعی، فراتر از حفاظت از عکس و حریم خصوصی، کنترل نحوه بازنمایی چهره، صدا و شخصیت افراد را نیز دربرمی‌گیرد.
https://t.me/UT_Central_Library
https://parslib.com/دیدار-چهرههای-برجسته-علمی-و-فرهنگی-ا/
دیدار از غرفه پارس آذرخش در نمایشگاه هفته ترویج علم در دانشگاه تهران
دیدار از غرفه پارس آذرخش در نمایشگاه هفته ترویج علم در دانشگاه تهران
این اثر، تصحیح و ترجمه فرانسوی بخش‌های باقی‌مانده از «کتاب المقالات» ابوالعباس قلانسی است که در سال ۲۰۲۱ از سوی انتشارات معتبر دِگرویتر منتشر شده است.
Publication : Ziad Bou Akl, Une doxographie sunnite du IVe/Xe siècle, Kitāb al-maqālāt d'Abū al-ʿAbbās al-Qalānisī - Centre Jean Pépin - CNRS UMR8230
عنوان فرانسوی:
Une doxographie sunnite du IVe/Xe siècle: Kitāb al-maqālāt d’Abū al-ʿAbbās al-Qalānisī
عنوان فارسی: «یک فرقه‌نگاری اهل سنت در قرن چهارم هجری/دهم میلادی: کتاب المقالات ابوالعباس قلانسی»
مصحح و مترجم: زیاد بوعقل (Ziad Bou Akl)
ناشر: De Gruyter، برلین/بوستون، ۲۰۲۱
مجموعه: Scientia Graeco-Arabica، جلد ۳۳
زبان: فرانسوی، همراه با متن عربی تصحیح‌شده
شابک: 978-3-11-073742-4
https://t.me/UT_Central_Library
Publication : Ziad Bou Akl, Une doxographie sunnite du IVe/Xe siècle, Kitāb al-maqālāt d'Abū al-ʿAbbās al-Qalānisī - Centre Jean Pépin - CNRS UMR8230
عنوان فرانسوی:
Une doxographie sunnite du IVe/Xe siècle: Kitāb al-maqālāt d’Abū al-ʿAbbās al-Qalānisī
عنوان فارسی: «یک فرقه‌نگاری اهل سنت در قرن چهارم هجری/دهم میلادی: کتاب المقالات ابوالعباس قلانسی»
مصحح و مترجم: زیاد بوعقل (Ziad Bou Akl)
ناشر: De Gruyter، برلین/بوستون، ۲۰۲۱
مجموعه: Scientia Graeco-Arabica، جلد ۳۳
زبان: فرانسوی، همراه با متن عربی تصحیح‌شده
شابک: 978-3-11-073742-4
https://t.me/UT_Central_Library
در باره کتاب معرفی شده در پست بالا + لینک دانلود کتاب
ابوالعباس قلانسی از متکلمان کمترشناخته‌شده اهل سنت در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم
هجری است که احتمالاً در شهر ری زندگی می‌کرد. او به مکتب کلامی ابن‌کلاب تعلق داشت؛ جریانی که می‌کوشید با بهره‌گیری از استدلال‌های عقلی و روش‌های کلامی، از عقاید اهل سنت دفاع کند.
اهمیت قلانسی در آن است که برخلاف بسیاری از متکلمان نخستین، از محیط معتزله برخاسته نبود. او نماینده گرایشی است که می‌توان آن را کلام اهل حدیث یا کلام سنت‌گرایان نامید؛ جریانی که در روایت‌های رایج تاریخ کلام، غالباً زیر سایه معتزله و اشاعره قرار گرفته است.
بوعقل در این کتاب، قطعات باقی‌مانده از «کتاب المقالات» قلانسی را گردآوری، تصحیح و به فرانسوی ترجمه کرده و با مقدمه‌ای پژوهشی و توضیحات تاریخی و کلامی منتشر ساخته است.
نکته مهم نسخه‌شناختی آن است که متن قلانسی به‌صورت کتابی مستقل باقی نمانده است. قطعات مورد استفاده مصحح در حواشی نسخه‌ای از «الاقتصاد فی الاعتقاد» غزالی، به تاریخ ۵۴۳ هجری/۱۱۴۸ میلادی، در مجموعه اسکوریال اسپانیا حفظ شده‌اند. بنابراین، این اثر بازسازی بخشی از کتابی مفقود بر اساس نقل‌قول‌های پراکنده است، نه تصحیح نسخه کامل آن.
ifao.egnet.net
اهمیت پژوهشی اثر
این کتاب از سه جهت اهمیت ویژه دارد.
نخست، برای تاریخ فرق‌نگاری اسلامی؛ زیرا امکان مقایسه روایت قلانسی از اختلافات کلامی با آثار ابوالحسن اشعری و ابوالقاسم بلخی را فراهم می‌کند.
دوم، برای شناخت تاریخ کلام اهل سنت پیش از تثبیت مکتب اشعری؛ زیرا نشان می‌دهد که پیش از غلبه اشعریت نیز جریان‌هایی در میان اهل سنت وجود داشتند که از استدلال کلامی بهره می‌بردند.
سوم، برای بررسی رابطه اهل حدیث و متکلمان؛ زیرا قلانسی برخلاف دیدگاه‌هایی که این دو گروه را کاملاً متعارض می‌دانستند، امکان جمع میان پایبندی به سنت و استفاده از روش کلامی را مطرح می‌کرد.
بوعقل در مقدمه کتاب همچنین می‌کوشد توضیح دهد که چرا جریان کلامی اشعری در نهایت شهرت و نفوذ بیشتری یافت و سنت کلامی قلانسی به حاشیه رانده شد.
آیا کتاب رایگان است؟
بله. این کتاب به‌صورت دسترسی آزاد (Open Access) منتشر شده و نسخه دیجیتال آن قابل مطالعه است.
نشانی رسمی DOI:
https://doi.org/10.1515/9783110724974
نسخه PDF:
https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783110732740_A42290102/preview-9783110732740_A42290102.pdf
https://t.me/UT_Central_Library
ابوالعباس قلانسی از متکلمان کمترشناخته‌شده اهل سنت در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم
هجری است که احتمالاً در شهر ری زندگی می‌کرد. او به مکتب کلامی ابن‌کلاب تعلق داشت؛ جریانی که می‌کوشید با بهره‌گیری از استدلال‌های عقلی و روش‌های کلامی، از عقاید اهل سنت دفاع کند.
اهمیت قلانسی در آن است که برخلاف بسیاری از متکلمان نخستین، از محیط معتزله برخاسته نبود. او نماینده گرایشی است که می‌توان آن را کلام اهل حدیث یا کلام سنت‌گرایان نامید؛ جریانی که در روایت‌های رایج تاریخ کلام، غالباً زیر سایه معتزله و اشاعره قرار گرفته است.
بوعقل در این کتاب، قطعات باقی‌مانده از «کتاب المقالات» قلانسی را گردآوری، تصحیح و به فرانسوی ترجمه کرده و با مقدمه‌ای پژوهشی و توضیحات تاریخی و کلامی منتشر ساخته است.
نکته مهم نسخه‌شناختی آن است که متن قلانسی به‌صورت کتابی مستقل باقی نمانده است. قطعات مورد استفاده مصحح در حواشی نسخه‌ای از «الاقتصاد فی الاعتقاد» غزالی، به تاریخ ۵۴۳ هجری/۱۱۴۸ میلادی، در مجموعه اسکوریال اسپانیا حفظ شده‌اند. بنابراین، این اثر بازسازی بخشی از کتابی مفقود بر اساس نقل‌قول‌های پراکنده است، نه تصحیح نسخه کامل آن.
ifao.egnet.net
اهمیت پژوهشی اثر
این کتاب از سه جهت اهمیت ویژه دارد.
نخست، برای تاریخ فرق‌نگاری اسلامی؛ زیرا امکان مقایسه روایت قلانسی از اختلافات کلامی با آثار ابوالحسن اشعری و ابوالقاسم بلخی را فراهم می‌کند.
دوم، برای شناخت تاریخ کلام اهل سنت پیش از تثبیت مکتب اشعری؛ زیرا نشان می‌دهد که پیش از غلبه اشعریت نیز جریان‌هایی در میان اهل سنت وجود داشتند که از استدلال کلامی بهره می‌بردند.
سوم، برای بررسی رابطه اهل حدیث و متکلمان؛ زیرا قلانسی برخلاف دیدگاه‌هایی که این دو گروه را کاملاً متعارض می‌دانستند، امکان جمع میان پایبندی به سنت و استفاده از روش کلامی را مطرح می‌کرد.
بوعقل در مقدمه کتاب همچنین می‌کوشد توضیح دهد که چرا جریان کلامی اشعری در نهایت شهرت و نفوذ بیشتری یافت و سنت کلامی قلانسی به حاشیه رانده شد.
آیا کتاب رایگان است؟
بله. این کتاب به‌صورت دسترسی آزاد (Open Access) منتشر شده و نسخه دیجیتال آن قابل مطالعه است.
نشانی رسمی DOI:
https://doi.org/10.1515/9783110724974
نسخه PDF:
https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9783110732740_A42290102/preview-9783110732740_A42290102.pdf
https://t.me/UT_Central_Library
MESA2026_overview2.pdf
3 MB
برنامه مقدماتی شصتمین همایش سالانه انجمن مطالعات خاورمیانه (MESA 2026)
زمان: ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان تا ۳ آذر ۱۴۰۵)
مکان: هتل هیلتون بوستون پارک پلازا، آمریکا
برگزارکننده: انجمن مطالعات خاورمیانه (Middle East Studies Association)
https://t.me/UT_Central_Library
تفصیل برنامه را پایین ملاحظه فرمایید
زمان: ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۳۰ آبان تا ۳ آذر ۱۴۰۵)
مکان: هتل هیلتون بوستون پارک پلازا، آمریکا
برگزارکننده: انجمن مطالعات خاورمیانه (Middle East Studies Association)
https://t.me/UT_Central_Library
تفصیل برنامه را پایین ملاحظه فرمایید
گزارش نشست‌های علمی همایش MESA 2026
شصتمین همایش انجمن مطالعات خاورمیانه، ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶، بوستون
بر اساس فایل ۲۴صفحه‌ای برنامه همایش، نشست‌های علمی در ۱۲ نوبت زمانی طی چهار روز برگزار خواهند شد. برنامه شامل پنل‌های ارائه مقاله، میزگردهای تخصصی، نشست‌های ویژه و کارگاه‌های آموزشی است.
تنوع موضوعات چشمگیر است؛ از تاریخ اسلام، ایران‌شناسی و نسخه‌های خطی گرفته تا مطالعات عثمانی، فلسطین، جنسیت، مهاجرت، محیط زیست، هوش مصنوعی و سیاست معاصر.
در ادامه، عناوین مهم را به‌صورت موضوعی خلاصه کرده‌ام. عنوان‌ها ترجمه عناوین رسمی برنامه‌اند و توضیحات کوتاه، بر اساس موضوع اعلام‌شده هر نشست تنظیم شده‌اند؛ زیرا این فایل چکیده مقاله‌های منفرد را دربرندارد.
۱. تاریخ اسلام، اندیشه دینی و مطالعات اسلامی
این بخش از نشست‌ها به تاریخ اندیشه اسلامی، سنت‌های کلامی، تصوف، فقه و ارتباط دین با قدرت سیاسی می‌پردازد.
- تأثیر دیوید پاورز بر مطالعات حقوق و جامعه اسلامی در چهار دهه گذشته (I-04)
- حکمرانی اسلام: الهیات دولت و الهیات مخالف دولت (II-15)
- قانون، جنسیت و اقتدار در اندیشه سیاسی اسلامی (II-21)
- معرفت‌شناسی‌های جهان اسلام (III-23)
- تصوف، الهیات و شکل‌گیری سنت‌های فکری اسلامی (IV-27)
- اسلام و حکمرانی؛ چارچوب‌های تحلیلی جدید (V-26)
- فراتر از تأثیرپذیری و اصالت: شرح‌نویسی در تاریخ اندیشه اسلامی پساکلاسیک (VII-22)
در این مجموعه، به‌ویژه نشست مربوط به شرح‌نویسی در دوره پساکلاسیک اهمیت دارد؛ زیرا به بازنگری در شیوه مطالعه سنت‌های علمی و فکری مسلمانان مربوط می‌شود.
۲. ایران‌شناسی و مطالعات جهان فارسی‌زبان
در برنامه همایش، ایران هم از منظر تاریخ کلاسیک و قاجاری و هم از زاویه جامعه، فرهنگ و سیاست معاصر بررسی می‌شود.
- بازاندیشی تاریخ ایران از منظر محیط زیست (I-05)
- تاریخ‌های درهم‌تنیده: حضور خارجی، قدرت و مبادلات در عراق و ایران (I-24)
- مجموعه‌های ادبی در سنت‌های عربی، فارسی و ترکی دوره آغازین عصر جدید (II-14)
- سیاست زندگی در ایران (IV-26)
- جهان‌های فارسی‌زبان، تاریخ متون و ادبیات اندرزنامه‌ای (V-24)
- متون و شیوه‌ها: رویکردهای جدید به تاریخ و ادبیات قاجار (VI-19)
- شعر فارسی و عربی پیشامدرن: اشتیاق، ارادت و صورت ادبی (VI-26)
- بازخوانی انتقادی متون تاریخی ایران و بازیابی صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده (VII-19)
این عناوین نشان می‌دهند که تاریخ‌نگاری ایران، بررسی متون و جهان فارسی‌زبان در کنار مسائل معاصر همچنان جایگاه مشخصی در همایش دارند.
۳. نسخه‌های خطی، تاریخ کتاب و علوم انسانی دیجیتال
از جذاب‌ترین بخش‌های برنامه برای پژوهشگران تاریخ و میراث مکتوب، نشست‌هایی است که روش‌های جدید مطالعه متون را بررسی می‌کنند.
- افق‌های دیجیتال در مطالعات نسخه‌های خطی عثمانی: بهره‌گیری از هوش مصنوعی و بازشناسی متن دست‌نویس (HTR) (III-09)
- پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی: پیکره‌های متنی، بازشناسی دست‌نویس و منابع واژگانی (V-21)
- بازاندیشی در جایگاه آرشیو در مطالعات خاورمیانه (VI-07)
- سازوکارهای مادی و لجستیکی چاپ در تاریخ خاورمیانه (VI-23)
- آرشیوها، گذرنامه‌ها و روایت‌های زندگی (IV-04)
این نشست‌ها از حرکت بخشی از پژوهش‌های تاریخی به سوی ابزارهای دیجیتال، بازشناسی خودکار دست‌نوشته‌ها و بررسی تاریخ مادی تولید و گردش متون حکایت دارند.
۴. تاریخ عثمانی و تاریخ اجتماعی خاورمیانه
مطالعات عثمانی یکی از پرشمارترین موضوعات برنامه است. نشست‌ها از تاریخ حقوق و نهادهای سیاسی تا تاریخ علم، اقتصاد و مناسبات اجتماعی را دربرمی‌گیرند.
- غیرمسلمانان، محاکم شرعی و رویه‌های حقوقی در امپراتوری عثمانی (I-14)
- تاریخ عثمانی از منظر علم، فناوری و پزشکی (VIII-13)
- تمدن، حاکمیت و حقوق بین‌الملل در اواخر دوره عثمانی (VII-25)
- مشروطه‌خواهی و امپراتوری در خاورمیانه جدید (IX-13)
- تاریخ قزلباشان و علویان؛ منابع جدید و رویکردهای روش‌شناختی (XII-09)
- خانواده‌ها، اصناف، اشیا و حافظه؛ بازخوانی فرهنگ‌نامه‌های شرح‌حال (XII-16)
۵. سیاست، جامعه و تحولات معاصر
بخش قابل‌توجهی از برنامه به مسائل سیاسی و اجتماعی امروز خاورمیانه اختصاص دارد. مهم‌ترین موضوعات آن عبارت‌اند از:
- مستندسازی و فاجعه در نوار غزه (VIII-01)
- هوش مصنوعی در خاورمیانه: نسل‌کشی و فروپاشی معرفتی (VI-12)
- هوش مصنوعی، عاملیت شناختی و چالش‌های اخلاقی در پژوهش‌های خاورمیانه (XI-10)
- بحران‌های ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در دومین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ (IV-10)
- تحریم‌ها و نظم سیاسی در خاورمیانه معاصر (IX-12)
- ادبیات زنان ایران معاصر (XI-03)
- بیماری، سلامت و سیاست‌های پدرسالارانه مراقبت در ایران معاصر (VIII-20)
۶. نشست‌های ویژه شصتمین سالگرد انجمن
ادامه در پست بعدی
شصتمین همایش انجمن مطالعات خاورمیانه، ۲۱ تا ۲۴ نوامبر ۲۰۲۶، بوستون
بر اساس فایل ۲۴صفحه‌ای برنامه همایش، نشست‌های علمی در ۱۲ نوبت زمانی طی چهار روز برگزار خواهند شد. برنامه شامل پنل‌های ارائه مقاله، میزگردهای تخصصی، نشست‌های ویژه و کارگاه‌های آموزشی است.
تنوع موضوعات چشمگیر است؛ از تاریخ اسلام، ایران‌شناسی و نسخه‌های خطی گرفته تا مطالعات عثمانی، فلسطین، جنسیت، مهاجرت، محیط زیست، هوش مصنوعی و سیاست معاصر.
در ادامه، عناوین مهم را به‌صورت موضوعی خلاصه کرده‌ام. عنوان‌ها ترجمه عناوین رسمی برنامه‌اند و توضیحات کوتاه، بر اساس موضوع اعلام‌شده هر نشست تنظیم شده‌اند؛ زیرا این فایل چکیده مقاله‌های منفرد را دربرندارد.
۱. تاریخ اسلام، اندیشه دینی و مطالعات اسلامی
این بخش از نشست‌ها به تاریخ اندیشه اسلامی، سنت‌های کلامی، تصوف، فقه و ارتباط دین با قدرت سیاسی می‌پردازد.
- تأثیر دیوید پاورز بر مطالعات حقوق و جامعه اسلامی در چهار دهه گذشته (I-04)
- حکمرانی اسلام: الهیات دولت و الهیات مخالف دولت (II-15)
- قانون، جنسیت و اقتدار در اندیشه سیاسی اسلامی (II-21)
- معرفت‌شناسی‌های جهان اسلام (III-23)
- تصوف، الهیات و شکل‌گیری سنت‌های فکری اسلامی (IV-27)
- اسلام و حکمرانی؛ چارچوب‌های تحلیلی جدید (V-26)
- فراتر از تأثیرپذیری و اصالت: شرح‌نویسی در تاریخ اندیشه اسلامی پساکلاسیک (VII-22)
در این مجموعه، به‌ویژه نشست مربوط به شرح‌نویسی در دوره پساکلاسیک اهمیت دارد؛ زیرا به بازنگری در شیوه مطالعه سنت‌های علمی و فکری مسلمانان مربوط می‌شود.
۲. ایران‌شناسی و مطالعات جهان فارسی‌زبان
در برنامه همایش، ایران هم از منظر تاریخ کلاسیک و قاجاری و هم از زاویه جامعه، فرهنگ و سیاست معاصر بررسی می‌شود.
- بازاندیشی تاریخ ایران از منظر محیط زیست (I-05)
- تاریخ‌های درهم‌تنیده: حضور خارجی، قدرت و مبادلات در عراق و ایران (I-24)
- مجموعه‌های ادبی در سنت‌های عربی، فارسی و ترکی دوره آغازین عصر جدید (II-14)
- سیاست زندگی در ایران (IV-26)
- جهان‌های فارسی‌زبان، تاریخ متون و ادبیات اندرزنامه‌ای (V-24)
- متون و شیوه‌ها: رویکردهای جدید به تاریخ و ادبیات قاجار (VI-19)
- شعر فارسی و عربی پیشامدرن: اشتیاق، ارادت و صورت ادبی (VI-26)
- بازخوانی انتقادی متون تاریخی ایران و بازیابی صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده (VII-19)
این عناوین نشان می‌دهند که تاریخ‌نگاری ایران، بررسی متون و جهان فارسی‌زبان در کنار مسائل معاصر همچنان جایگاه مشخصی در همایش دارند.
۳. نسخه‌های خطی، تاریخ کتاب و علوم انسانی دیجیتال
از جذاب‌ترین بخش‌های برنامه برای پژوهشگران تاریخ و میراث مکتوب، نشست‌هایی است که روش‌های جدید مطالعه متون را بررسی می‌کنند.
- افق‌های دیجیتال در مطالعات نسخه‌های خطی عثمانی: بهره‌گیری از هوش مصنوعی و بازشناسی متن دست‌نویس (HTR) (III-09)
- پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی: پیکره‌های متنی، بازشناسی دست‌نویس و منابع واژگانی (V-21)
- بازاندیشی در جایگاه آرشیو در مطالعات خاورمیانه (VI-07)
- سازوکارهای مادی و لجستیکی چاپ در تاریخ خاورمیانه (VI-23)
- آرشیوها، گذرنامه‌ها و روایت‌های زندگی (IV-04)
این نشست‌ها از حرکت بخشی از پژوهش‌های تاریخی به سوی ابزارهای دیجیتال، بازشناسی خودکار دست‌نوشته‌ها و بررسی تاریخ مادی تولید و گردش متون حکایت دارند.
۴. تاریخ عثمانی و تاریخ اجتماعی خاورمیانه
مطالعات عثمانی یکی از پرشمارترین موضوعات برنامه است. نشست‌ها از تاریخ حقوق و نهادهای سیاسی تا تاریخ علم، اقتصاد و مناسبات اجتماعی را دربرمی‌گیرند.
- غیرمسلمانان، محاکم شرعی و رویه‌های حقوقی در امپراتوری عثمانی (I-14)
- تاریخ عثمانی از منظر علم، فناوری و پزشکی (VIII-13)
- تمدن، حاکمیت و حقوق بین‌الملل در اواخر دوره عثمانی (VII-25)
- مشروطه‌خواهی و امپراتوری در خاورمیانه جدید (IX-13)
- تاریخ قزلباشان و علویان؛ منابع جدید و رویکردهای روش‌شناختی (XII-09)
- خانواده‌ها، اصناف، اشیا و حافظه؛ بازخوانی فرهنگ‌نامه‌های شرح‌حال (XII-16)
۵. سیاست، جامعه و تحولات معاصر
بخش قابل‌توجهی از برنامه به مسائل سیاسی و اجتماعی امروز خاورمیانه اختصاص دارد. مهم‌ترین موضوعات آن عبارت‌اند از:
- مستندسازی و فاجعه در نوار غزه (VIII-01)
- هوش مصنوعی در خاورمیانه: نسل‌کشی و فروپاشی معرفتی (VI-12)
- هوش مصنوعی، عاملیت شناختی و چالش‌های اخلاقی در پژوهش‌های خاورمیانه (XI-10)
- بحران‌های ایران و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در دومین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ (IV-10)
- تحریم‌ها و نظم سیاسی در خاورمیانه معاصر (IX-12)
- ادبیات زنان ایران معاصر (XI-03)
- بیماری، سلامت و سیاست‌های پدرسالارانه مراقبت در ایران معاصر (VIII-20)
۶. نشست‌های ویژه شصتمین سالگرد انجمن
ادامه در پست بعدی
ادامه پست بالا
این بخش به بررسی تحول خود رشته مطالعات خاورمیانه و چالش‌های پیش روی آن اختصاص دارد.
عنوان نشست زمان
شصت‌سالگی MESA؛ گذشته، حال و آینده مطالعات خاورمیانه ۲۲ نوامبر
بازاندیشی رؤسای پیشین انجمن در رویدادهای مهم سی سال گذشته ۲۲ نوامبر
تدریس مطالعات خاورمیانه در نسل‌های مختلف؛ منازعات فرهنگی و ژئوپلیتیک ۲۲ نوامبر
ترسیم آینده مطالعات خاورمیانه از منظر فرامنطقه‌ای، مهاجرت و جوامع محلی ۲۳ نوامبر
بیست سال پیمایش «بارومتر عربی» و شناخت تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا ۲۳ نوامبر
همچنین سخنرانی اصلی همایش با عنوان «مطالعات خاورمیانه برای چیست؟ جنگ، سرکوب و شرایط تولید دانش» در ۲۲ نوامبر ارائه خواهد شد.
۷. کارگاه‌های علمی و مهارتی
در کنار نشست‌های پژوهشی، کارگاه‌هایی نیز برای پژوهشگران و دانشجویان در نظر گرفته شده است؛ از جمله ورود به حرفه کتابداری پس از تحصیلات تکمیلی، طراحی پژوهش و نگارش پروپوزال، کاربرد انتقادی فیلم مستند در آموزش، و چگونگی انتشار مقاله در نشریات علمی انجمن MESA.
جمع‌بندی تحلیلی
از مجموع عناوین برنامه، چند گرایش برجسته قابل تشخیص است: توجه به تاریخ اجتماعی و فرهنگی به‌جای محدود شدن به تاریخ سیاسی، بازخوانی انتقادی آرشیوها و منابع تاریخی، گسترش مطالعات فرامنطقه‌ای، و ورود هوش مصنوعی و روش‌های دیجیتال به مطالعات متنی.
برای پژوهشگران تاریخ اسلام و ایران، به‌ویژه نشست‌های مربوط به شرح‌نویسی در سنت فکری اسلامی، تصوف و کلام، ادبیات اندرزنامه‌ای فارسی، تاریخ قاجار، نسخه‌های خطی عثمانی و پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی اهمیت بیشتری دارند.
https://t.me/UT_Central_Library
این بخش به بررسی تحول خود رشته مطالعات خاورمیانه و چالش‌های پیش روی آن اختصاص دارد.
عنوان نشست زمان
شصت‌سالگی MESA؛ گذشته، حال و آینده مطالعات خاورمیانه ۲۲ نوامبر
بازاندیشی رؤسای پیشین انجمن در رویدادهای مهم سی سال گذشته ۲۲ نوامبر
تدریس مطالعات خاورمیانه در نسل‌های مختلف؛ منازعات فرهنگی و ژئوپلیتیک ۲۲ نوامبر
ترسیم آینده مطالعات خاورمیانه از منظر فرامنطقه‌ای، مهاجرت و جوامع محلی ۲۳ نوامبر
بیست سال پیمایش «بارومتر عربی» و شناخت تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا ۲۳ نوامبر
همچنین سخنرانی اصلی همایش با عنوان «مطالعات خاورمیانه برای چیست؟ جنگ، سرکوب و شرایط تولید دانش» در ۲۲ نوامبر ارائه خواهد شد.
۷. کارگاه‌های علمی و مهارتی
در کنار نشست‌های پژوهشی، کارگاه‌هایی نیز برای پژوهشگران و دانشجویان در نظر گرفته شده است؛ از جمله ورود به حرفه کتابداری پس از تحصیلات تکمیلی، طراحی پژوهش و نگارش پروپوزال، کاربرد انتقادی فیلم مستند در آموزش، و چگونگی انتشار مقاله در نشریات علمی انجمن MESA.
جمع‌بندی تحلیلی
از مجموع عناوین برنامه، چند گرایش برجسته قابل تشخیص است: توجه به تاریخ اجتماعی و فرهنگی به‌جای محدود شدن به تاریخ سیاسی، بازخوانی انتقادی آرشیوها و منابع تاریخی، گسترش مطالعات فرامنطقه‌ای، و ورود هوش مصنوعی و روش‌های دیجیتال به مطالعات متنی.
برای پژوهشگران تاریخ اسلام و ایران، به‌ویژه نشست‌های مربوط به شرح‌نویسی در سنت فکری اسلامی، تصوف و کلام، ادبیات اندرزنامه‌ای فارسی، تاریخ قاجار، نسخه‌های خطی عثمانی و پردازش رایانه‌ای متون عربی و عثمانی اهمیت بیشتری دارند.
https://t.me/UT_Central_Library
Telegram
کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
وب سايت کتابخانه مرکزی:
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.
Library.ut.ac.ir
آدرس:
خیابان انقلاب، خیابان ۱۶ آذر، داخل پردیس مرکزی دانشگاه تهران، کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و تامین منابع علمی.