📚 معرفی روزنامه «ندای ایران»

🔹 مشخصات اثر و شناسنامه:
نام نشریه: روزنامه «ندای ایران»
صاحب امتیاز و مدیرمسئول: نصرت‌الملوک کشمیری‌زاده
سرپرست: محمدرضا کشمیری‌زاده
سال انتشار: ۱۳۲۶ هجری شمسی (شماره اول)

🔹 ساختار و محتوا:
این روزنامه شامل مقالات سیاسی، اجتماعی، ادبی و اخلاقی است و در بالای صفحهٔ آن، نقشهٔ جغرافیایی ایران همراه با شعار ملی و میهنی
چو ایران نباشد تن من مباد
بدین بوم و بر زنده یک تن مباد
به‌چشم می‌خورد.

🔹 ارزش تاریخی و پژوهشی:
«ندای ایران» نمونه‌ای از مطبوعات دوران پهلوی اول/دوم است که به بررسی تحولات سیاسی و اجتماعی آن دوره پرداخته و حضور زنان به عنوان مدیرمسئول در رأس برخی نشریات این دوران را بازتاب می‌دهد.

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

آرشیو مطبوعات ایران متعلق به مرکز اسناد انقلاب اسلامی است و پس از یک دوره استفاده محدود، اکنون به صورت عمومی در اختیار قرار گرفته است.
با این لینک وارد شوید

https://archive.irdc.ir/

با همین یک قلم، اگر اشکالات آن برطرف شود و جامع و مانع در ارائه نشریات باشد، مراجعه به بخش های مطبوعات کتابخانه ها، بسیار کاهش خواهد یافت.
https://t.me/UT_Central_Library

فناوری‌های هوش مصنوعی در خواندن نسخه‌های خطی و دست‌نویس‌های تاریخی

خواندن نسخه‌های خطی با هوش مصنوعی، حاصل ترکیب چند فناوری در حوزه پردازش تصویر، یادگیری عمیق و زبان‌شناسی رایانشی است. برخلاف تصور عمومی، این سامانه‌ها صرفاً حروف را با تصاویر ازپیش‌شناخته‌شده مقایسه نمی‌کنند، بلکه الگوهای پیچیده نوشتار را از هزاران نمونه می‌آموزند.

۱. پردازش تصویر و تشخیص ساختار صفحه: نخست تصاویر نسخه‌های خطی بررسی می‌شوند. الگوریتم‌های بینایی ماشین می‌توانند خطوط کج، لکه‌ها، نویزهای تصویری و ناهمواری‌های زمینه را شناسایی کنند. سپس محدوده متن، سطرها، ستون‌ها و حاشیه‌نویسی‌ها مشخص می‌شود. این مرحله برای نسخه‌های اسلامی که دارای حواشی و تعلیقات متعدد هستند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

۲. بازشناسی متن دست‌نویس (HTR): فناوری اصلی بسیاری از سامانه‌ها، یادگیری عمیق است. شبکه‌های عصبی با مشاهده تصاویر سطرها و متن صحیح متناظر با آن‌ها، ارتباط میان شکل حروف و کلمات را می‌آموزند. برخلاف OCR سنتی، بسیاری از مدل‌های HTR نیازی به جداسازی تک‌تک حروف ندارند؛ موضوعی که برای خطوط پیوسته عربی و فارسی بسیار مهم است.

۳. مدل‌های زبانی و ترنسفورمرها: مدل‌های جدیدتر با استفاده از معماری Transformer و سازوکار توجه (Attention)، ارتباط بخش‌های مختلف تصویر و متن را بررسی می‌کنند. مدل‌های زبانی نیز می‌توانند در تشخیص واژه‌های مبهم و پیشنهاد قرائت‌های محتمل کمک کنند؛ هرچند ممکن است واژه‌ای ظاهراً درست اما مغایر با اصل نسخه تولید کنند.

۴. آموزش اختصاصی با نمونه‌های تصحیح‌شده: در سامانه‌هایی مانند Transkribus و eScriptorium، پژوهشگران می‌توانند مجموعه‌ای از صفحات را همراه با متن صحیح آن‌ها در اختیار مدل قرار دهند. مدل با این نمونه‌ها آموزش می‌بیند یا تنظیم دقیق می‌شود و به‌تدریج با ویژگی‌های خط یک کاتب یا یک مجموعه آشنا می‌شود. فناوری‌هایی مانند PyLaia و Kraken در این حوزه کاربرد دارند.
۵. بازسازی نوشته‌های آسیب‌دیده: در پروژه Ithaca از ترنسفورمرها برای پیشنهاد بخش‌های مفقود کتیبه‌های یونانی استفاده می‌شود. این سامانه عمدتاً متنِ ازپیش‌رونویسی‌شده را تحلیل می‌کند، نه تصویر دست‌نویس را. در مقابل، پروژه Vesuvius Challenge با توموگرافی پرتو ایکس، بازسازی سه‌بعدی و یادگیری ماشین، آثار جوهر را در طومارهای بسته شناسایی می‌کند.
جمع‌بندی: این فناوری‌ها سه کار متفاوت انجام می‌دهند: تشخیص آنچه واقعاً نوشته شده، پیشنهاد آنچه احتمالاً نوشته شده و آشکارسازی نوشته‌هایی که با چشم دیده نمی‌شوند. تمایز این سه وظیفه برای پژوهشگران نسخه‌های خطی بسیار مهم است؛ زیرا خروجی هوش مصنوعی، به‌ویژه در موارد مبهم، همچنان نیازمند مقابله با تصویر نسخه و تأیید متخصص است.
https://t.me/UT_Central_Library

المکتبة الوقفیة؛ یکی از کتابخانه‌های دیجیتال مهم میراث مکتوب اسلامی

المكتبة الوقفية المصورة | كنوز
المکتبة الوقفیة (المكتبة الوقفية للكتب المصورة) از منابع مهم اینترنتی برای دسترسی رایگان به تصاویر کتاب‌های چاپی، به‌ویژه در حوزه تاریخ و تمدن اسلامی، حدیث، فقه، ادبیات عرب و علوم انسانی است.
وب‌سایت رسمی المکتبة الوقفیة
۱. تاریخ تأسیس و وابستگی
پیشینه این کتابخانه دیجیتال به سال ۲۰۰۵ میلادی (۱۴۲۶ قمری) بازمی‌گردد. قدیمی‌ترین نسخه ثبت‌شده وب‌سایت در آرشیو اینترنت مربوط به ۱۴ دسامبر ۲۰۰۵ است. این پایگاه با هدف گردآوری، تصویربرداری و انتشار رایگان کتاب‌های علمی و میراث اسلامی شکل گرفت.
المکتبة الوقفیة خود را پروژه‌ای غیرانتفاعی در خدمت دانشجویان و پژوهشگران معرفی می‌کند. بااین‌حال، در منابع رسمی بررسی‌شده، نام مؤسس، شخصیت حقوقی مالک و کشور محل ثبت آن به‌روشنی مشخص نشده است. بنابراین نمی‌توان با اطمینان آن را متعلق به دولت عربستان، یک دانشگاه یا مؤسسه خاص دانست. همچنین نباید آن را با «مجمع ملک عبدالعزیز للمکتبات الوقفیة» عربستان اشتباه گرفت؛ این دو نهاد متفاوت‌اند.
۲. تعداد کتاب‌ها و گستره مجموعه
این کتابخانه در طول دو دهه فعالیت، مجموعه بزرگی از منابع دیجیتال گرد آورده است. در معرفی‌های منتشرشده، از نزدیک به ۱۰ میلیون صفحه تصویربرداری‌شده سخن گفته شده، اما این رقم را نباید آمار قطعی و به‌روز مجموعه دانست.
در نسخه فعلی وب‌سایت، تنها بخش مربوط به قرن پانزدهم هجری ۶٬۴۴۳ عنوان را نشان می‌دهد. شمار کتاب‌های دیگر قرون نیز به هزاران عنوان می‌رسد. بااین‌حال، آمار تجمیعی و قابل تأیید از تعداد کل عناوین یکتا در دست نیست.
مجموعه بیشتر بر آثار عربی متمرکز است و منابع آن موضوعاتی چون تفسیر، حدیث، رجال، تاریخ اسلام، جغرافیا، سفرنامه‌ها، تراجم، فلسفه، ادبیات و کتاب‌شناسی را دربرمی‌گیرد.
۳. نوع منابع و خدمات
برخلاف تصور رایج، این کتابخانه صرفاً به کتاب‌های چاپی محدود نیست. ساختار موضوعی وب‌سایت بخش‌هایی برای نسخه‌های خطی، نشریات ادواری، پایان‌نامه‌ها، منابع آموزشی و فایل‌های صوتی و تصویری نیز دارد. البته وجود این دسته‌ها به معنای گستردگی یکسان یا فعال‌بودن همه مجموعه‌ها نیست.
المكتبة الوقفية للكتب المصورة
مهم‌ترین امکانات آن عبارت‌اند از:
مشاهده اطلاعات کتاب‌شناختی، شامل مؤلف، ناشر، تاریخ انتشار، تعداد صفحات و مجلدات.
دریافت رایگان فایل کتاب‌ها، عمدتاً در قالب PDF تصویری.
مشاهده آنلاین بعضی منابع از طریق Internet Archive.
جست‌وجو و مرور بر اساس مؤلف، موضوع، قرن هجری، مجموعه و کلیدواژه.
دسترسی به چاپ‌ها و تصحیح‌های مختلف برخی آثار.
برای نمونه، صفحه یک کتاب در وب‌سایت، مشخصات نشر، حجم فایل و پیوند مستقیم دریافت PDF از آرشیو اینترنت را ارائه می‌کند.
۴. کیفیت تصاویر و اعتبار علمی
از مهم‌ترین مزایای المکتبة الوقفیة، ارائه تصویر صفحات چاپ اصلی کتاب‌هاست. این ویژگی برای پژوهشگران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا می‌توانند به‌جای اعتماد به متن تایپ‌شده، به صفحه، شماره صفحه و مشخصات چاپ مراجعه کنند.
کیفیت تصاویر یکسان نیست. برخی فایل‌ها خوانا و با وضوح مناسب‌اند، اما در بعضی آثار، کجی صفحات، کیفیت پایین اسکن یا نبود قابلیت جست‌وجوی درون متن مشاهده می‌شود. بنابراین کیفیت باید برای هر کتاب جداگانه ارزیابی شود.
نکته دیگر اینکه حضور یک کتاب در این مجموعه، به معنای اعتبار علمی تصحیح یا صحت اطلاعات آن نیست. پژوهشگران باید ناشر، مصحح، سال چاپ و اعتبار نسخه مورد استفاده را مستقلاً بررسی کنند.
۵. آیا بارگذاری کتاب و مقاله آزاد است؟
دریافت کتاب برای کاربران رایگان است؛ اما بارگذاری آزاد و مستقیم کتاب توسط همه کاربران تأیید نشده است.
در رابط فعلی سایت، امکان عمومی و آشکاری برای آپلود مستقیم فایل مشاهده نمی‌شود. بنابراین نمی‌توان آن را مانند یک مخزن آزاد دانست که هر کاربر بتواند بدون بررسی، کتاب یا مقاله‌ای به آن اضافه کند.
همچنین اگرچه نشریات ادواری در دسته‌بندی‌های آن دیده می‌شوند، المکتبة الوقفیة اساساً پایگاه نمایه‌سازی مقالات علمی، مشابه Google Scholar یا پایگاه‌های تخصصی مجلات نیست. مقاله یا مجموعه مقالات ممکن است در آن یافت شود، اما محور اصلی همچنان کتاب و منابع تصویری است.
۶. اهمیت و محدودیت‌ها برای دانشجویان
المکتبة الوقفیة به‌ویژه برای یافتن چاپ‌های قدیمی، کتاب‌های کمیاب، منابع مرجع و آثار کلاسیک اسلامی سودمند است. بااین‌حال، سه نکته در استفاده پژوهشی از آن اهمیت دارد: نخست، اطلاعات کتاب‌شناختی باید با صفحه عنوان کتاب تطبیق داده شود؛ دوم، ارجاع علمی باید به مشخصات چاپ اصلی باشد، نه صرفاً نشانی وب‌سایت؛ و سوم، رایگان‌بودن دسترسی لزوماً به معنای آزادبودن حق نشر یا اجازه بازنشر فایل نیست.

https://t.me/UT_Central_Library

📕 رساله بیکاران
🖨 نجف: مطبعه حبل المتین، 1290.

📌اثری انتقادی-اصلاحی از دوران مشروطه است که در قالب درس‌ها و داستان‌های تمثیلی، بیکاری و مفت‌خواری را مادر فساد و سبب خرابی مملکت می‌داند و در مقابل، کار و تلاش را عبادت و مایهٔ سعادت دنیا و آخرت معرفی می‌کند. نویسنده با زبانی صریح و گاه طنزآمیز، گدا، درویش، رمال، جیب‌بر را نمادهای بیکاری نکوهش می‌کند و بر معارف، آموزش کودکان و نقش مادران تأکید می‌ورزد و عقب‌ماندگی شرق را نتیجهٔ جهل می‌شمارد. این رساله، سند تاریخی از وضعیت اجتماعی ایران و عثمانی در آستانهٔ قرن بیستم را ارائه می‌دهد.

کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib

عنوان:  Description of “Divani Foniy” Exemplar Tehran University
نویسنده: Mabruk Djurayev
ناشر:  Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture
سال انتشار: 2025

این مقاله به توصیف و بررسی نسخه‌ای خطی و کمیاب از "دیوان فانی" اثر امیرعلیشیرنوایی  با شماره ثبت ۲۸۶۶ می‌پردازد که در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نگهداری می‌شود. نویسنده ضمن اشاره به پیشینه این نسخه و مقایسه آن با سایر نسخه‌های موجود در جهان، ساختار فیزیکی، اشعار شامل قصاید و غزل‌ها، و میزان آسیب‌دیدگی‌های آن را به تفصیل تحلیل می‌کند. این اثر با وجود نقص‌ها، افتادگی‌ها و آسیب‌های ناشی از آب، به دلیل قدمت بالا و ویژگی‌های خاص پالئوگرافی، از اهمیت ویژه‌ای در مطالعات ادبی و نسخه‌شناسی برخوردار است.

  @KETABCAST_AI_LIB

📚 #معرفی_کتاب #تازه‌های_نشر #زبان_فارسی

🔺هند در عصر فارسی‌مآبی: ۱۰۰۰ تا ۱۷۶۵ میلادی

🔺 India in the Persianate Age: 1000–1765

👈🏻 نویسنده: Richard M. Eaton
👈🏻 ناشر:  University of California Press
👈🏻 سال انتشار : (2026)
👈🏻شابک: 9780520435841

معرفی ناشر

شبه‌قاره‌ی هند که در میان کوهساران و دریاهای پهناور محصور است، در نگاه نخست جهانی کم‌وبیش کامل و خودبسنده با ادیان، نظام‌های فلسفی و ساختارهای اجتماعی مختص به خود جلوه می‌کند. با این حال، این سرزمین کهن و جوامع متکثر آن، تعاملاتی دیرپا و پردامنه را با مردمان و فرهنگ‌های شرق و جنوب شرقی آسیا، اروپا، آفریقا و به طرزی ویژه با آسیای مرکزی و فلات ایران از سر گذرانده است. نویسنده‌ی کتاب این سرگذشت شگرف را با رویکردی بدیع و پرشور روایت می‌کند و سیر برآمدن فرهنگ فارسی‌مآب - قلمروی فرامنطقه‌ای و چندوجهی که از رهگذر شبکه‌هایی روزافزون در بخش پهناوری از آسیا به یکدیگر پیوند خورده بود - را پی می‌گیرد. این فرهنگ که در سده یازدهم میلادی به واسطه دودمان‌های مستقر در شرق افغانستان به هند راه یافت، در عصر امپراتوری گورکانیان اعظم (سده‌های شانزدهم، هفدهم و هجدهم) مسیری فزاینده از بومی‌سازی را طی کرد. نویسنده با ظرافتی تحسین‌برانگیز به تبیین تلاقی پیچیده بین فرهنگ سانسکریت هند - مجموعه‌ای به همان اندازه غنی و فرامنطقه‌ای که در سراسر این دوران به شکوفایی و بالندگی خود تداوم بخشید - و فرهنگِ فارسی می‌پردازد؛ فرهنگی که در تکوین سلطنت دهلی، امپراتوری گورکانی و انبوهی از دولت‌های منطقه‌ای نقشی بسزا ایفا نمود. این فرایند درازآهنگ از تعاملات فرهنگی، بازتابی ژرف در زبان‌ها، ادبیات، سنت‌های آشپزی، پوشاک، ادیان، شیوه‌های حکمرانی و رزم‌آوری، علوم، هنر، موسیقی و معماری جنوب آسیا - و فراسوی آن - بر جای نهاده است.

فهرست مطالب
مقدمه: کلیشه‌ها و چالش‌ها
دو جهان فرامنطقه‌ای: سانسکریت و فرهنگ فارسی‌مآب
۱) برآمدن قدرت ترکان، ۱۰۰۰ تا ۱۳۰۰ م.
حکایت دو یورش: ۱۰۲۲، ۱۰۲۵ م.
فرهنگ سیاسی در جهان سانسکریت
فرهنگ سیاسی در جهانِ فارسی‌مآب
فتح شمال هند به دست غوریان، ۱۱۹۲ تا ۱۲۰۶ م.
سلطنت دهلی در عصر مملوک‌ها (پادشاهان غلام)
نتیجه‌گیری
۲) اشاعه نظام‌های سلطنتی، ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ م.
توسعه‌طلبی امپراتوری در فراسوی کوه‌های ویندیا
مهاجران، شیوخ و اشاعه نهادهای سلطنتی
سلطنت متقدم بنگال
سلطنت‌های دکن: بهمنیان و ویجایاناگارا
سلطنت متقدم کشمیر
افول امپراتوری تغلق
نتیجه‌گیری
۳) یورش تیمور و میراث آن، ۱۴۰۰ تا ۱۵۵۰ م.
چشم‌انداز کلی
هند علیا
بنگال
کشمیر
گجرات
مالوا
هویت‌های نوپدید: انگاره «راجپوت»
کتابت به زبان‌های بومی
نتیجه‌گیری
۴) دکن و جنوب، ۱۴۰۰ تا ۱۶۵۰ م.
پیوندهایی با جهان فارسی‌مآب
جانشینان دولت بهمنی
تطور سیاسی و فرهنگی در ویجایاناگارا
تکنولوژی باروت در دکن
تولیدات فرهنگی در عصر باروت
جانشینان ویجایاناگارا و جنوب هند
نتیجه‌گیری
۵) تثبیت حاکمیت گورکانیان، ۱۵۲۶ تا ۱۶۰۵ م.
چشم‌انداز کلی
بابُر
همایون
سال‌های متقدم اکبر
هویت‌های نوپدید: راجپوت‌ها
توسعه‌طلبی گورکانیان در عصر اکبر
اندیشه‌های مذهبی اکبر
نتیجه‌گیری
۶) هند در عصر جهانگیر و شاه‌جهان، ۱۶۰۵ تا ۱۶۵۸ م.
جهانگیر
چشم‌اندازی از مرزها
دکن: آفریقایی‌ها و ماراتاها
هویت‌های نوپدید: انگاره «سیک»
ارزیابی جهانگیر
شاه‌جهان
نتیجه‌گیری
۷) اورنگ‌زیب - از شاهزادگی تا امپراتور عالمگیر، ۱۶۱۸ تا ۱۷۰۷ م.
شاهزاده اورنگ‌زیب - چهار پرده
جنگ جانشینی، ۱۶۵۷ تا ۱۶۵۹ م.
سلطنت متقدم عالمگیر
هویت‌های نوپدید: ماراتاها از شاهجی تا تارابای
«یک انار و صد بیمار»
دین و حاکمیت در عصر عالمگیر
نتیجه‌گیری
۸) گذارهای سده هجدهم
دگرگونی‌های سیاسی، ۱۷۰۷ تا ۱۷۴۸ م.
خیزش‌های ماراتا
خیزش‌های سیک
هویت‌های نوپدید: مسلمانان در بنگال و پنجاب
جهانی‌شدن در طلیعه عصر مدرن
نتیجه‌گیری
نتیجه‌گیری و موخره
هند در جهان فارسی‌مآب
گورکانیان در جهان سانسکریت
نیلوفر آبی و شیر
به سوی مدرنیته

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

این منبع، فهرست عربی‌شده و کتاب‌شناسی «مجموعه مدینه» شامل ۵۶۶ نسخه خطی نفیس است که در جریان حادثه تاریخی «سفر برلک» (در جنگ جهانی اول) به دستور فخرالدین پاشا از مدینه به موزه طوبقابی‌سرا در استانبول منتقل شدند . این اثر توسط دکتر محمد عمر الكاف و بر اساس تعریب داده‌های فهرست ترکی «فهمی ادهم قره‌تای» تنظیم شده است . حدود ۴۵۰ عنوان از این مجموعه به زبان عربی بوده و بیشترین سهم آن به علوم حدیث، تراجم، تاریخ، علوم قرآنی و فقه اختصاص دارد
. منبع حاضر مشخصات کتاب‌شناختی آثار مانند عنوان، پدیدآور، تاریخ نسخه‌برداری، تعداد برگ‌ها و شماره حفظ (M) را برای تسهیل پژوهش گردآوری کرده است
https://t.me/Historylibrary

🔻نمایشگاه ترویجی علم؛ فرصتی برای تجربه و تعامل

🔹به مناسبت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، نمایشگاه ترویج علم و مجموعه‌ای از برنامه‌های علمی و ترویجی با همکاری اداره کل فرهنگی و اجتماعی دانشگاه تهران و انجمن ترویج علم برگزار می‌شود.

برنامه‌ها:
نمایشگاه ترویج علم
۱۸ تا ۲۰ آبان | پردیس مرکزی

بزرگداشت روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه
۱۸ آبان | کتابخانه مرکزی (سالن افشار)

نشست‌های ترویجی
۲۵ تا ۲۷ آبان | دانشکده علوم پایه

نمایش فیلم‌های علمی ـ تخیلی «رصد آسمان»
۲۵ تا ۲۷ آبان | خوابگاه‌های دانشگاه تهران

✅ کانال همیار دانشگاه تهران
🆔 بله | تلگرام | گروه بله| گروه تلگرام

محمدعلی جمالزاده
(۱۲۷۰ ـ ۱۷ آبان ۱۳۷۶)

هو القدّوس
گر نشیند فرشته ‌ای با دیو
وحشت آموزد و خیانت و ریو
از بدان نیکویی نیاموزی
نکند گرگ پوستین دوزی - ( سعدی )
عبّاس اخوین
تذهیب : فدائیان - میر آبادی

#عباس_اخوین
#نستعلیق_معاصر
#نستعلیق
@Calligraphy_Archive