`از قدیمی ترین آثار مرحوم زرین کوب. روزنامه اطلاعات 1328ش

📚 #معرفی_کتاب

🔺پاسداران تشیع: مرجعیت مقدس و شبکه‌های خانوادگی فراملی

🔺 Guardians of Shi’ism: Sacred Authority and Transnational Family Networks

👈🏻 نویسنده: Elvire Corboz
👈🏻 ناشر:  Edinburgh University Press
👈🏻 سال انتشار : (2015)
👈🏻شابک: 9780748691449

معرفی ناشر

قرن‌هاست که سازمان دین در تشیع، تجلی غایی یک کنشگر فراملی به شمار می‌رود. اما مرجعیت روحانیون چگونه در فراسوی مرزها تکوین یافته و تداوم می‌یابد؟ کتاب حاضر، ظرفیت پیوندهای فراملی را در شکل‌بخشیدن به الگوهای رهبری در تشیع معاصر واکاوی می‌کند. این اثر، از دریچه نگاه دو خاندان از عالمان دینی، نقش‌های چندوجهی روحانیون را در قیاس با روایت‌های موجود درباره‌ی نظام سنتی مرجعیت دینی، سازمان‌های سیاسی و نهادهای خیریه بین‌المللی بررسی می‌کند. این کتاب به ترسیم شبکه‌های روحانیت و مواجهات آنان با جوامع و دولت‌ها در گستره‌ی خاورمیانه، شبه‌قاره هند، آسیای جنوب شرقی و جهان غرب می‌پردازد. هدف از این رهیافت چندکانونی، پرتو افکندن بر پویایی‌های محلی و فراملی است که شالوده اقتدار روحانیت را قوام می‌بخشند.
 
فهرست مطالب
مقدمه
بخش اول: خانواده، شاگردان و دوستان: از شبکه‌های دوجانبه تا شبکه‌های فراملی
۱) یک خاندان عراقی از عالمان دینی: راهبردهای شبکه‌سازی محلی و فراملی
۲) یک مرجع ایرانی در نجف و بنیادی در لندن: بازتولید پیوندهای میان‌فردی در گستره مکان و گذر زمان
بخش دوم: سیاستِ امور خیریه: حامیان نیکوکار، بهره‌مندان و حاکمیت
۳) رهبری در عرصه حمایت‌گری: دستاوردهای خدمت‌رسانی و آموزش
۴) اولویتِ امور خیریه: یک برند بشردوستی جهانی در بستر شکل‌گیری محلیِ آن
بخش چهارم: امور حاکمیت: مشارکت روحانیت در سپهر سیاست
۵) از نجف تا نجف: خاندانی در صف مقدم سیاست عراق
۶) کنشگری خاموش: واکنش‌های حساب‌شده به تلاطم‌های سیاسی
نتیجه‌گیری
 
 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

اعضای جدید + اعضای قدیم فرهنگستان ایران در دی ماه 1340 (روزنامه اطلاعات، 24 / 10 / 1340 ش 10706)
https://t.me/UT_Central_Library

بد مگویید نازنین مرا
گر چه بربود عقل و دین مرا
گوشش از بار دُر گران گشته
نشنود نالۀ حزین مرا
آخر، ای باغبان، یکی بنما
با من آن سرو راستین مرا
با تو گر می‌کند رقیب خنک
تا بسوزد دل غمین مرا
دست در گل نمی‌توانم زد
خار می‌گیرد آستین مرا
خسروا، بگذر از سرم که ز اشک
بیم غرقست هم‌نشین مرا

[امیرخسرو دهلوی]

قطعۀ نستعلیق بی‌رقم
مرکب، گواش
تکنیک عکاسی در تزییات
۲۶.۵ × ۱۶.۹ سانتی‌متر
موزه ملی سوئد، استکهلم
@artresearchh
⚜️@rezamahdavi51.

♻️ معرفی پایگاه Academic Search Ultimate؛ دروازه‌ای جامع به منابع تمام‌متن پژوهشی برای دانشگاهیان

دسترسی به منابع علمی معتبر و تمام‌متن، یکی از مهم‌ترین نیازهای دانشجویان، اعضای هیئت علمی و پژوهشگران در فرایند آموزش و پژوهش است. Academic Search Ultimate یکی از جامع‌ترین پایگاه‌های اطلاعاتی شرکت EBSCO به شمار می‌رود که مجموعه گسترده‌ای از مقالات علمی تمام‌متن را در طیف وسیعی از رشته‌های دانشگاهی در اختیار کاربران قرار می‌دهد. این پایگاه با پوشش موضوعاتی مانند علوم انسانی، علوم اجتماعی، مدیریت، آموزش، هنر، مهندسی، علوم پایه، علوم پزشکی و بسیاری از حوزه‌های میان‌رشته‌ای، به یکی از منابع اصلی پژوهش در دانشگاه‌های جهان تبدیل شده است.
مزیت مهم Academic Search Ultimate، دسترسی به مقالات تمام‌متن (Full Text) از هزاران نشریه علمی معتبر است. این ویژگی به پژوهشگران امکان می‌دهد بدون نیاز به جست‌وجو در پایگاه‌های متعدد، مقاله‌های موردنیاز خود را به‌صورت یکپارچه بازیابی و در صورت دسترسی سازمانی، متن کامل آن‌ها را دریافت کنند. به همین دلیل، این پایگاه برای انجام مرور ادبیات، تدوین پیشینه پژوهش، نگارش پایان‌نامه، رساله و مقالات علمی، ابزاری بسیار ارزشمند محسوب می‌شود.
امکانات جست‌وجوی پیشرفته، استفاده از عملگرهای منطقی، فیلتر کردن نتایج بر اساس موضوع، سال انتشار، نوع منبع و زبان، موجب افزایش دقت و سرعت بازیابی اطلاعات می‌شود. همچنین اطلاعات کتاب‌شناختی مقالات به‌راحتی قابل انتقال به نرم‌افزارهای مدیریت منابع مانند EndNote و Zotero است که فرایند استناددهی و سازمان‌دهی منابع را تسهیل می‌کند.
برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی و پژوهشگرانی که به دنبال جست‌وجوی منابع معتبر و دانلود مقالات تمام‌متن هستند، Academic Search Ultimate یکی از بهترین گزینه‌ها در میان پایگاه‌های اطلاعاتی EBSCO به شمار می‌رود. استفاده هدفمند از این پایگاه می‌تواند کیفیت مرور منابع، دقت استنادها و در نهایت کیفیت تولیدات علمی را به‌طور چشمگیری ارتقا دهد.

نشانی دسترسی:
https://www.ebsco.com/products/research-databases/academic-search-ultimate

https://t.me/UT_Central_Library

🔰چگونه بحران مطالعه با دلارهای خرد درمان می‌شود؟
سنگاپور برای کتاب خواندن پول می‌دهد!(ibna.ir/x6Kcs)

🔸سنگاپور در تازه‌ترین آزمون اجتماعی خود دست به ابتکار جالب توجهی زده است: پرداخت پول نقد به شهروندانی که گوشی‌های هوشمند را کنار بگذارند و پای یک کتاب خوب بنشینند. با وجود مبالغ بسیار ناچیز این طرح، روان‌شناسان برجسته‌ای چون جاناتان هایت، نویسنده کتاب تحسین‌شده نسل مضطرب، معتقدند این مشوق‌های به ظاهر ساده می‌توانند جرقه نجات یک عادت روبه‌افول باشند

🔸اثرگذاری روانی پاداش‌ها هرگز ارتباط مستقیمی با ارزش مادی آن‌ها ندارد. در این مدل، ۱ دلار سنگاپور یک «دستمزد» نیست، بلکه یک «ماشه رفتاری» است. ثبت رکوردها و تداوم زنجیره مطالعه، مغز مخاطب را درست مانند بازی‌های رایانه‌ای با دریافت بازخورد سریع پاداش می‌دهد و به تعبیر پاتریک تیلور، مدیر واحد بینش‌های رفتاری، هوشمندی طرح سنگاپور نه در ارزش نقدی، بلکه در «بازی‌وارسازی» اهداف روزانه و بازسازی همان دوپامینی است که پیش‌تر از پیمایش بی‌هدف شبکه‌های اجتماعی به دست می‌آمد.


@ibna_official

بیار آنچه داری ز مردیّ و زور
که دشمن به پای خود آمد به گور

گلستان سعدی باب هفتم در تأثیر تربیت
تک برگ از نسخه‌ای از گلستان
هرات دوره تیموری
حدود ۱۴۹۰ میلادی برابر ۸۶۹ خورشیدی
آبرنگ گواش و طلا بر کاغذ؛ به اندازهٔ ۲۸٫۴ × ۲۰٫۳ سانتی‌متر؛ مجموعهٔ فریر.

@PersianPaintings
⚜️@rezamahdavi51.

Geminihttps://misbar-hadith.com
وبسایت «مسبار الحديث»
(misbar-hadith.com)
یک پلتفرم و ارائه‌دهندهٔ نرم‌افزار تخصصی برای جستجو و پژوهش در احادیث پیامبر (ص) است. این نرم‌افزار به‌صورت رایگان برای رایانه (نسخه دسکتاپ) طراحی شده و امکانات بسیار پیشرفته‌ای را برای پژوهشگران، طلاب و علاقه‌مندان به علوم حدیث فراهم می‌کند.ویژگی‌ها و مشخصات اصلی این وبسایت و نرم‌افزار عبارت‌اند از:۱. موتور جستجوی ترکیبی و هوشمند (ثلاثی)نرم‌افزار «مسبار الحديث» از سه روش جستجوی هم‌زمان بهره می‌برد:جستجوی متنی (Linguistic): جستجو بر اساس عین عبارت یا کلمات واردشده.جستجوی صرفی (Morphological): درک ریشه کلمات و صرف آن‌ها؛ برای مثال با وارد کردن یک واژه، تمامی مشتقات و فرم‌های مختلف آن کلمه در متن احادیث پیدا می‌شود.جستجوی معنایی (Semantic): با استفاده از هوش مصنوعی و مدل‌های معنایی، حدیث مورد نظر را حتی اگر متنش را دقیقاً به یاد نداشته باشید و فقط مفهوم آن را جستجو کنید (مثلاً «فضل الإحسان إلى الأم»)، پیدا می‌کند.۲. محتوای غنی و جامعشامل بیش از ۱٬۴۰۰ کتاب حدیثی (از جمله صحاح ستّه، مسندها، معجم‌ها و...).شامل بیش از ۴۶۳,۰۰۰ روایت مسند.دسته‌بندی و گردآوری بیش از ۲۰,۷۰۰ حدیث به همراه بررسی طرق و اسناد مختلف آن‌ها.شامل تراجم و بیوگرافی بیش از ۴۹,۸۰۰ راوی.۳. کارکرد کاملاً آفلاین و حفظ حریم خصوصیپس از نصب نرم‌افزار (حجم اولیه حدود ۵۴۱ مگابایت) و دریافت پایگاه‌داده در اولین اجرا (حدود ۲.۹ گیگابایت)، برنامه بدون نیاز به اینترنت کار می‌کند.هیچ‌گونه نیازی به ساخت حساب کاربری، اشتراک یا پرداخت هزینه ندارد و اطلاعات جستجوی کاربر کاملاً روی دستگاه خودش باقی می‌ماند.۴. ابزارهای پژوهشیامکان دسته‌بندی احادیث در مجموعه‌های تحقیقاتی مجزا.امکان ذخیره‌سازی و بازتولید سناریوهای جستجوی پیچیده برای پروژه‌ها و مقاله‌های علمی.وضعیت دانلود و پشتیبانی سیستم‌عامل‌هادر حال حاضر نسخهٔ مخصوص ویندوز (Windows 10 / 11) در وبسایت جهت دانلود رایگان قرار دارد و نسخه‌های مربوط به مک (macOS) و لینوکس (Linux) نیز طبق اعلام وبسایت در دست توسعه هستند. Gemini هوشواره است و ممکن است اشتباه کند، ازجمله درباره افراد.
https://t.me/UT_Central_Library

📚 #معرفی_کتاب

🔺پادشاهی عربی مدرن: بازآفرینی نظم سیاسی عثمانی در خاورمیانه‌ی میان‌دوجنگ

🔺 Modern Arab Kingship: Remaking the Ottoman Political Order in the Interwar Middle East

👈🏻 نویسنده: Adam Mestyan
👈🏻 ناشر:  Princeton University Press
👈🏻 سال انتشار : (2023)
👈🏻شابک: 9780691190976

معرفی ناشر

نویسنده در این کتاب ‌افق‌گشا بر این باور است که نظم‌های سیاسی پسا-عثمانی در جهان عرب، برخلاف پندار بسیاری مورخان، زاییده‌ی استعمار اروپا نبود، بلکه از دل فرآیند «بازیافت امپراتوری» سر برآورد. او نشان می‌دهد که در خاورمیانه‌ی پس از جنگ جهانی اول، مقامات دولت‌های متفق و اشراف‌زادگان پیشین عثمانی به منظور بازآفرینی نهادهای امپراتوری با یکدیگر هم‌پیمان شدند. آنان، به استثنای فلسطینِ استعمارزده، کاربست‌های پیشین عثمانی در زمینه تبارشناسی و دین را برای تکوین نظام‌های سیاسی نو مجددا به کار گرفتند. وی بر این باور است که این نظام‌های سیاسی را نباید در قالب مستعمره یا دولت-ملت فهم کرد، بلکه باید آن‌ها را به مثابه «دولت‌های محلیِ دارای حاکمیتِ تابع» در نظر گرفت؛ یعنی رژیم‌هایی بومی‌سازی‌شده که اقتدار امپراتوری‌شان ریشه در مذهب، قومیت و دودمان داشت. در این میان، حکمرانی بدون حاکمیت، به شمایل جدیدی از سلطه غربی بدل گردید.

نویسنده با اتکا بر منابع بکر و پیش‌تر استفاده‌نشده از بایگانی‌های عثمانی، فرانسوی، سوری و سعودی، به واکاوی اندیشه‌ها و روال‌های معطوف به خلق نظام‌های سیاسیِ ترکیبی در خاورمیانه‌ی میان‌دوجنگ می‌پردازد. وی از این رهگذر، بر نقش عاملیت‌های بومی در شکل‌گیری پادشاهی فراموش‌شده‌ی حجاز، اردن، مصر، عربستان سعودی و سوریه (نخستین جمهوری مسلمان) پرتو می‌افکند. نویسنده چگونگی سازگاری اسلام امپراتوری با جهانی فاقد یک امپراتوری اسلامی را می‌سنجد و ضمن بررسی پادشاهی مصر در دوران پسا-عثمانی، به روند درهم‌تنیده‌ی تکوین عربستان سعودی و دولت سوریه در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی می‌پردازد.

تحلیل نوآورانه‌ی این کتاب نشان می‌دهد که چگونه کاربست یک نظریه‌ی مبتنی بر امپراتوری برای تحلیل نظم سیاسی مدرن، می‌تواند به تدقیق و ژرف‌بینی درک ما از پویایی‌های سیاسی در سراسر سده بیستم تا روزگار پرالتهاب کنونی یاری رساند.
 
فهرست مطالب
۱) بازیافت امپراتوری
بخش اول: نظریه‌ای درباره‌ی دولت‌های محلیِ حاکم
۲) خاستگاه امپراتورگونه‌ی نظم‌های سیاسی جانشین
۳) حکمرانی بدون حاکمیت
بخش دوم: مسیرهای ترکیبی برای خروج از امپراتوری
۴) سیاست‌های تبارشناختی عثمانی
۵) فدرالیسم آرمان‌شهری: امپراتوری‌های پسا-عثمانی
بخش سوم: گذار از اقتدار امپراتوری به اقتدار محلی مسلمانان
۶) اقتدار اشغالگر: پادشاهِ منطقه اداره سرزمین‌های اشغالی دشمن در شرق
۷) اقتدار و دستگاه شریعت در مصرِ پسا-عثمانی
بخش چهارم: مسیرهای رهایی
۸) نقش سوریه در تکوین پادشاهی عربی سعودی
۹) تاج و تخت دمشق، ۱۹۲۶-۱۹۳۹
مؤخره: حاکمیتِ تابع در سده بیستم

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

معرفی پایگاه «آکادمی امام صادق علیه‌السلام»، پایگاهی برای هزاران کلاس درس از دروس حوزوی قم و نجف
«آکادمی امام صادق علیه‌السلام» یک پلتفرم آموزشی چندبخشی در زمینه علوم و معارف اسلامی است که امکان دسترسی به درس‌های ضبط‌شده، دوره‌های آموزشی، تدریس آنلاین و صفحات اختصاصی استادان و مؤسسات علمی را فراهم می‌کند. در صفحه اصلی، در حال حاضر بیش از ۳۷۰ استاد، ۶۶۰ دوره ویدیویی و بیش از ۳۳ هزار دانشجو ثبت شده‌اند؛ بنابراین با مجموعه نسبتاً بزرگی از درس‌گفتارهای حوزوی و اسلامی روبه‌رو هستیم، نه صرفاً وب‌سایت یک مدرسه یا مؤسسه خاص.
از ویژگی‌های مهم این سایت برای کار دانشجویی، طبقه‌بندی نسبتاً تفصیلی موضوعات است. محتوای آموزشی آن در حوزه‌هایی مانند قرآن و تفسیر، حدیث و علوم حدیث، نهج‌البلاغه، عقاید اسلامی، امامت و مهدویت، اخلاق، فقه، اصول فقه، زبان و ادبیات عربی، منطق، تاریخ اسلام، ادیان و مذاهب و رجال و تراجم تنظیم شده است. حتی در برخی رشته‌ها تقسیم‌بندی تخصصی‌تری وجود دارد؛ برای نمونه فقه به مراحل مقدماتی، متوسط، فقه استدلالی و بحث خارج، و اصول فقه نیز به مراحل مقدماتی، متوسط و عالی تقسیم شده است.
برای دانشجویان تاریخ اسلام، حدیث، کلام و مطالعات شیعه، بخش‌های «التاريخ»، «الحديث» و «الرجال والتراجم» اهمیت بیشتری دارند. در بخش حدیث، افزون بر متون حدیثی، درس‌های علوم حدیث، نهج‌البلاغه و شرح ادعیه و زیارات قرار گرفته است. برای مثال، هنگام بررسی فعلی سایت، دوره‌هایی در علم رجال، بحارالانوار، نهج‌البلاغه و شرح متون روایی در دسترس بود. بسیاری از این دوره‌ها نیز رایگان عرضه شده‌اند.
ویژگی مهم دیگر، حضور مؤسسات و حوزه‌های مختلف درون یک پلتفرم واحد است. سایت صرفاً محتوای «حوزه مجازی امام صادق(ع)» را عرضه نمی‌کند، بلکه صفحات و دوره‌های مجموعه‌های دیگری را نیز میزبانی می‌کند؛ از جمله حوزه‌های علمی مجازی و مراکز مطالعاتی مختلف. فهرست مستقلی نیز برای این مؤسسات وجود دارد.
خود «حوزه امام صادق علیه‌السلام الافتراضية» یکی از مؤسسات فعال در این سامانه است. طبق معرفی رسمی آن، این حوزه مجازی در سال ۲۰۱۲ تأسیس شده و هدف آن ارائه آموزش حوزوی از راه دور بر اساس برنامه سنتی حوزه است. حوزه‌هایی چون فقه و اصول، عقاید و کلام، قرآن و تفسیر، حدیث، اخلاق، منطق، نحو و صرف و بلاغت، تاریخ و سیره، ادیان و مذاهب و رجال در برنامه آن قرار دارند و آموزش از سطح مقدماتی تا متوسط و پیشرفته ارائه می‌شود.
نکته مفید دیگر برای دانشجویان این است که سایت یک نقشه برنامه درسی (Curriculum Roadmap) دارد. در این قسمت دوره‌ها بر اساس مراحل تحصیلی سامان یافته‌اند؛ برای مثال، مراحل اول تا نهم در کنار مسیرهای موضوعی فقه، اصول فقه، ادبیات عربی، عقاید، تفسیر و اخلاق دیده می‌شود. بنابراین دانشجویی که صرفاً به دنبال یک سخنرانی منفرد نیست و می‌خواهد ترتیب آموزشی یک موضوع را دنبال کند، می‌تواند از این بخش استفاده کند.
در کنار دوره‌ها، سایت دارای بخش مقالات و مطالب آموزشی/وبلاگ و همچنین فروشگاه محتوای آموزشی است. در فروشگاه، کتاب و کتاب صوتی در موضوعاتی مانند عقاید، امامت و اخلاق عرضه می‌شود.
ارزش این پایگاه برای دانشجویان
برای کار پژوهشی باید میان دو نوع استفاده از این سایت تفاوت گذاشت. ارزش اصلی آن در آموزش و دسترسی به درس‌گفتارها است؛ یعنی دانشجو می‌تواند برای فهم یک متن یا موضوع، درس‌های استادان حوزوی را پیدا کند و مسیر آموزشی یک علم را دنبال کند. اما این سایت را نباید جایگزین پایگاه‌های کتاب‌شناختی، نسخه‌های خطی یا بانک‌های مقالات علمی داوری‌شده دانست. محتوای آن نیز عمدتاً از منظر حوزه علمی و سنت امامیه ارائه می‌شود؛ بنابراین در پژوهش دانشگاهی تطبیقی باید در کنار منابع و دیدگاه‌های دیگر استفاده شود. این جهت‌گیری را خود آکادمی نیز صریحاً در معرفی مأموریتش، یعنی نشر معارف اسلامی بر اساس مکتب اهل‌بیت(ع)، بیان کرده است.
روش پیشنهادی استفاده برای دانشجویان: ابتدا از منوی «التخصصات التعليمية» رشته مورد نظر، مثلاً «الحديث»، «التاريخ»، «الرجال والتراجم» یا «العقائد الإسلامية» را انتخاب کنید؛ سپس استاد و دوره مناسب را بیابید. برای مطالعه منظم حوزوی نیز مستقیماً به بخش «المنهج الدراسي» بروید، زیرا ترتیب مراحل و دوره‌های آموزشی را نشان می‌دهد. صفحه اصلی همچنین امکان جست‌وجوی مستقیم استاد، کلاس یا مؤسسه را فراهم کرده است.
ورود به نسخه عربی آکادمی امام صادق علیه‌السلام
https://t.me/UT_Central_Library

🎯 ۱۴۰۰ واژه و تعریف جدید به واژه‌نامۀ مریام‌وبستر اضافه شد

♦️مت لاویتس، ان‌بی‌سی‌نیوز — مریام‌وبستر اخیراً ۱۴۰۰ واژه و تعریف جدید به واژه‌نامۀ خود اضافه کرده است. در بیانیۀ این مؤسسه آمده است: «مدخل‌های جدید بازتاب‌دهندۀ واژه‌ها و معناهایی هستند که به‌مرور زمان کاربرد گسترده‌ای پیدا کرده‌اند و می‌توانند پنجره‌ای به جهان امروز بگشایند.» در میان این واژه‌ها می‌توان به «Shapewear» (لباس فرم‌دهندۀ بدن)، «Looksmaxxing» (تلاش افراطی برای به حداکثر رساندن جذابیت ظاهری) و «Meme coin» (ارز دیجیتالی مبتنی بر میم‌های اینترنتی) اشاره کرد.

♦️در میان نگرانی‌های فراگیر اخیر دربارهٔ تأثیر هوش مصنوعی بر انسان، این شرکت واژۀ «Uncanny valley» (درۀ وهم‌انگیز) را نیز به مجموعۀ تعریف‌های خود افزوده است. مریام‌وبستر این اصطلاح را چنین تعریف می‌کند: «آن احساس انزجارآمیزی که از چیزی مصنوعی ناشی می‌شود که تاحدودی، اما نه کاملاً، شبیه انسان است.»

♦️مریام‌وبستر پیش‌تر نیز در انتخاب واژۀ سال ۲۰۲۵، به نقش هوش مصنوعی در زبان و فرهنگ امروز توجه نشان داده بود. این مؤسسه «slop» را به‌عنوان واژۀ سال برگزید و آن را «محتوای دیجیتال کم‌کیفیتی که معمولاً به‌صورت انبوه به‌وسیلۀ هوش مصنوعی تولید می‌شود» تعریف کرد. مریام‌وبستر هنوز واژۀ سال ۲۰۲۶ خود را اعلام نکرده و معمولاً آن را در سه‌ماهۀ پایانی سال معرفی می‌کند.

🔗 آنچه خواندید برگرفته از مطلب «Merriam-Webster gives its dictionary a ‘glow-up’ with 1,400 new words and definitions» نوشتۀ مت لاویتس است که در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ در ان‌بی‌سی‌نیوز منتشر شده است.

@tarjomaan

https://t.me/UT_Central_Library

اهتمام حضرت آیت الله العظمی شبیری بر شکل گیری مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در سال ۱۳۶۷

(مرحوم آیت الله مصلحی، فرزند مرحوم آیت الله العظمی اراکی بودند).
https://t.me/D_sadraiy

نگاهی آماری به تاریخ کتابت کتاب‌ها و رساله‌های خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
بررسی آماری اطلاعات فهرست کتاب‌ها و رساله‌های خطی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، تصویری جالب از توزیع تاریخی این میراث مکتوب در طول قرون اسلامی به دست می‌دهد.
در این بررسی، اطلاعات مربوط به ۳۲٬۵۷۴ عنوان کتاب و رساله خطی از نظر تاریخ کتابت تحلیل شد. باید توجه داشت که واحد شمارش در این آمار «عنوان کتاب یا رساله» است و نه «مجلد خطی»؛ ازاین‌رو ممکن است یک مجلد خطی مجموعه‌ای مشتمل بر چندین رساله باشد و هر رساله به صورت عنوانی مستقل در فهرست ثبت شده باشد.
برای افزایش دقت، تاریخ‌ها در چند گروه تفکیک شدند. ۱۲٬۸۷۰ عنوان دارای سالی بودند که امکان انتساب آنها به یک قرن مشخص وجود داشت و ۸٬۷۶۹ عنوان نیز در فهرست مستقیماً به یک قرن معین نسبت داده شده بودند. در نتیجه، قرن کتابت ۲۱٬۶۳۹ عنوان را می‌توان با اطمینان تعیین کرد.
نتایج نشان می‌دهد که شمار عناوین موجود از قرون نخستین اسلامی تا قرن ششم نسبتاً اندک است و از قرن هفتم روند افزایش آنها آشکارتر می‌شود. تعداد عناوین دارای تاریخ قابل تعیین در قرن هفتم ۲۴۱، در قرن هشتم ۴۱۴، در قرن نهم ۶۵۴ و در قرن دهم ۱٬۵۰۵ عنوان است.
در قرن یازدهم هجری این روند با جهشی چشمگیر همراه می‌شود و شمار عناوین به ۵٬۹۱۷ می‌رسد. برای قرن دوازدهم ۳٬۰۱۱ عنوان شناسایی شده است و بیشترین فراوانی متعلق به قرن سیزدهم هجری با ۷٬۶۱۶ عنوان است. این رقم حدود ۳۵ درصد همه عناوینی است که قرن کتابت آنها به صورت قطعی قابل تعیین است. قرن چهاردهم نیز با ۲٬۰۸۳ عنوان بخش قابل توجه دیگری از مجموعه را تشکیل می‌دهد.
در مجموع، حدود ۸۶ درصد عناوینی که قرن کتابت آنها قابل تعیین است، به قرون یازدهم تا چهاردهم هجری تعلق دارند. این آمار نشان می‌دهد که از حیث تعداد عناوین باقی‌مانده در مجموعه، تمرکز اصلی گنجینه در این چهار قرن قرار دارد.
بخش دیگری از داده‌ها شامل تاریخ‌گذاری‌های تقریبی است. در ۲٬۶۵۰ عنوان، تاریخ به صورت یک بازه قرنی ثبت شده است؛ برای مثال «سده ۱۱ و ۱۲». بیشترین فراوانی این گروه مربوط به مرز قرن‌های یازدهم و دوازدهم با ۷۳۰ عنوان است. پس از آن مرز قرن‌های دوازدهم و سیزدهم با ۴۷۳ عنوان، دهم و یازدهم با ۴۵۰ عنوان و سیزدهم و چهاردهم با ۴۴۶ عنوان قرار دارند. این موارد در آمار قطعی هیچ‌یک از دو قرن منظور نشده‌اند.
همچنین ۶۲۹ عنوان دارای چند تاریخ متعلق به بیش از یک قرن هستند که برای تعیین دقیق وضعیت آنها نیاز به بررسی موردی وجود دارد. ۷٬۶۵۶ عنوان نیز در داده‌های موجود فاقد تاریخ قابل استفاده برای این نوع تحلیل، یا دارای اطلاعاتی هستند که انتساب خودکار آنها به یک قرن مشخص ممکن نیست.
https://t.me/UT_Central_Library

بررسی آماری جغرافیای کتابت و تألیف در نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
بررسی اطلاعات ۳۲٬۵۷۴ عنوان کتاب و رساله خطی کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، در کنار تاریخ کتابت، امکان نگاهی به جغرافیای تألیف و کتابت این آثار را نیز فراهم می‌کند. در این مجموعه، محل کتابت یا تألیف برای همه آثار ثبت نشده و تنها در ۹۰۷ عنوان، یعنی حدود ۲٫۸ درصد کل عناوین، اطلاعاتی در فیلد مربوط به محل وجود دارد. ازاین‌رو آمار حاضر را باید گزارشی از عناوین «دارای محل ثبت‌شده» دانست و نه تصویری کامل از جغرافیای همه نسخه‌های کتابخانه.
در یکسان‌سازی نام‌ها، صورت‌های متفاوت یک شهر تا حد امکان در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ برای مثال «اصفهان» و «سپاهان»، «تهران» و «طهران» و نیز «مشهد» و «طوس» در یک گروه محاسبه شده‌اند. همچنین در برخی رکوردها بیش از یک محل ذکر شده است؛ ازاین‌رو جمع فراوانی شهرها الزاماً برابر با ۹۰۷ نخواهد بود.
در میان محل‌های شناسایی‌شده، اصفهان/سپاهان با ۱۷۲ عنوان بیشترین حضور را دارد. پس از آن مشهد/طوس با ۱۱۱ عنوان قرار گرفته است. قزوین با ۵۶، کرمان با ۴۸، یزد با ۴۶، تهران/طهران با ۴۴ و شیراز با ۴۰ عنوان در مراتب بعدی قرار دارند. پس از این شهرها نیز کاشان/قمصر با ۲۶، تبریز با ۲۴، قم با ۲۳ و هرات با ۲۱ عنوان دیده می‌شوند.
این ارقام تنها از نظر تعداد قابل توجه نیستند، بلکه با افزودن عامل زمان، برخی الگوهای تاریخی نیز آشکار می‌شود. برجستگی اصفهان در قرن یازدهم هجری کاملاً محسوس است. از ۱۷۲ عنوانی که اصفهان یا سپاهان در محل آنها آمده، تاریخ ۱۶۳ عنوان به یک قرن مشخص قابل انتساب است؛ از این میان ۶۷ عنوان به قرن یازدهم تعلق دارد. جالب آنکه حضور اصفهان در قرن سیزدهم نیز بسیار چشمگیر است و ۷۰ عنوان از نمونه‌های تاریخ‌پذیر به این قرن تعلق دارند.
مشهد/طوس پیوند حتی آشکارتری با قرن یازدهم دارد. از ۱۱۱ عنوان دارای این محل، ۱۰۶ عنوان از نظر قرن قابل تعیین است و ۷۶ عنوان آنها متعلق به قرن یازدهم است. این تمرکز، مشهد و طوس را در داده‌های موجود به یکی از مراکز برجسته کتابت در قرن یازدهم تبدیل می‌کند.
در مقابل، تهران چهره‌ای متأخر دارد. از ۴۴ عنوانی که تهران یا طهران به عنوان محل آنها ثبت شده و ۴۰ موردشان از نظر زمانی قابل تعیین است، ۲۷ عنوان متعلق به قرن سیزدهم و ۱۳ عنوان متعلق به قرن چهاردهم است. بنابراین در داده‌های بررسی‌شده، حضور تهران اساساً مربوط به دوره قاجار و پس از آن است.
برخی شهرهای دیگر نیز تمرکز زمانی مشخصی دارند. از ۵۶ عنوان مربوط به قزوین، ۴۲ عنوان به قرن سیزدهم تعلق دارد. در یزد ۴۱ مورد از ۴۵ عنوان تاریخ‌پذیر متعلق به قرن یازدهم است. کرمان نیز الگوی مشابهی دارد و ۴۱ مورد از ۴۸ عنوان آن در قرن یازدهم قرار می‌گیرد. در مقابل، از ۴۰ عنوان مربوط به شیراز، ۲۵ عنوان به قرن دوازدهم تعلق دارد. درباره قم نیز بیشترین تمرکز در قرن دوازدهم، با ۱۸ عنوان از ۲۲ مورد تاریخ‌پذیر، دیده می‌شود.
در کنار مراکز بزرگ، نام شماری از شهرها و آبادی‌های دیگر نیز در محل کتابت یا تألیف نسخه‌ها آمده است؛ از جمله هرات، کربلا، نجف، مکه، سمرقند، لاهور، سمنان، اردبیل، رشت، همدان، بغداد، بروجرد، حلب، کابل، گنجه، کاظمین، نهاوند، سنقر، آستارا و اردوباد. این پراکندگی نشان می‌دهد که جغرافیای نسخه‌های موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران محدود به مرزهای کنونی ایران نیست و بخشی از حوزه گسترده‌تر فرهنگی ایران و جهان اسلام را دربر می‌گیرد.
با این همه، در تفسیر این ارقام باید احتیاط کرد. نخست آنکه محل تنها برای ۹۰۷ عنوان از بیش از ۳۲ هزار عنوان ثبت شده است. دوم آنکه این اعداد شمار عناوین کتاب و رساله هستند، نه شمار مجلدات فیزیکی؛ یک مجلد ممکن است مشتمل بر چندین رساله باشد. سوم آنکه فراوانی یک شهر در این مجموعه لزوماً نشان‌دهنده حجم کلی کتابت در آن شهر در یک دوره تاریخی نیست؛ نحوه شکل‌گیری مجموعه کتابخانه، خرید و اهدای مجموعه‌های خصوصی و بقای نسخه‌ها نیز در این توزیع تأثیر داشته است.
با وجود این محدودیت‌ها، داده‌های موجود تصویری قابل توجه از جغرافیای کتابت به دست می‌دهند: اصفهان و مشهد/طوس در قرن یازدهم، تهران و قزوین در قرن سیزدهم، یزد و کرمان در قرن یازدهم و شیراز در قرن دوازدهم از برجسته‌ترین تمرکزهای جغرافیایی ـ زمانی این بخش از مجموعه‌اند. ادامه این بررسی و استخراج نظام‌مند محل‌ها در کنار تاریخ کتابت می‌تواند زمینه تهیه «اطلس جغرافیایی نسخه‌های خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران» را فراهم کند.
https://t.me/UT_Central_Library

مربوط به توضیحات پست قبلی
https://t.me/UT_Central_Library

آدینه تان مبارک

✴️ برگزیدگان استنادی ۲۰۲۶ کلاریویت؛ از پژوهش‌های بنیادین تا دستاوردهای در تراز نوبل

شرکت کلاریویت در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ فهرست Citation Laureates 2026 را منتشر کرد و ۲۲ پژوهشگر را به دلیل دستاوردهای علمی تحول‌آفرین و اثرگذاری استنادی برجسته معرفی کرد. این پژوهشگران در چهار حوزه فیزیولوژی یا پزشکی، فیزیک، شیمی و اقتصاد انتخاب شده‌اند و آثار آنان از سوی مؤسسه اطلاعات علمی (ISI) در تراز پژوهش‌های شایسته نوبل ارزیابی شده است.
یکی از برجسته‌ترین محورهای امسال، پژوهش‌های Daniel J. Drucker، Jens Juul Holst و Svetlana Mojsov درباره شناسایی، ویژگی‌ها و فعالیت زیستی GLP-1 است؛ پژوهش‌هایی که زمینه علمی توسعه داروهای مؤثر در درمان دیابت و چاقی را فراهم کرده‌اند.
در حوزه پزشکی همچنین James G. Fujimoto، David Huang و Eric A. Swanson به دلیل توسعه «توموگرافی انسجام نوری» (OCT)، فناوری مهم تصویربرداری غیرتهاجمی در پزشکی، مورد توجه قرار گرفته‌اند.
در فیزیک، پژوهش‌های مرتبط با نمایشگرهای OLED با بازده بالا، مواد چندفروئیک برای فناوری‌های کم‌مصرف و مشاهده تجربی «اثر هال کوانتومی غیرعادی» از دستاوردهای شاخص برگزیدگان محسوب می‌شوند.
در شیمی نیز توسعه تک‌لایه‌های خودآرا، مطالعه انتقال الکترون در پروتئین‌ها و فناوری‌های دقیق ویرایش پایه و ویرایش پرایم ژنوم از مهم‌ترین زمینه‌های علمی مورد تقدیر هستند.
در اقتصاد، پژوهش‌های Susan Athey و Hal Varian درباره اقتصاد فناوری اطلاعات، مطالعات Michael Woodford در زمینه سیاست پولی و پژوهش‌های Sidney Winter درباره پویایی اقتصادی و رفتار سازمانی مورد توجه قرار گرفته‌اند.
نکته مهم برای جامعه دانشگاهی، روش انتخاب این پژوهشگران است؛ کلاریویت داده‌های انتشاراتی و استنادی Web of Science Core Collection را با ارزیابی تخصصی کارشناسان ISI تلفیق می‌کند.
از بیش از ۶۷ میلیون مقاله و مقاله کنفرانسی نمایه‌شده از سال ۱۹۷۰، کمتر از ۰٫۰۲ درصد بیش از ۲۰۰۰ استناد دریافت کرده‌اند و آثار برگزیدگان از میان چنین پژوهش‌های بسیار پراستناد بررسی می‌شوند.
فهرست ۲۰۲۶ همچنین نشان می‌دهد که اثرگذاری پژوهش‌های بنیادین ممکن است دهه‌ها پس از انتشار اولیه آشکار شود؛ چنان‌که بسیاری از فناوری‌های پزشکی و علمی امروز ریشه در تحقیقات چند دهه قبل دارند.
از زمان آغاز برنامه Citation Laureates در سال ۲۰۰۲ تاکنون، ۸۹ نفر از افراد معرفی‌شده در این برنامه بعدها جایزه نوبل دریافت کرده‌اند؛ هرچند کلاریویت تأکید می‌کند که این برنامه برای پیش‌بینی برندگان نوبل در یک سال مشخص طراحی نشده است.
برای پژوهشگران و مدیران پژوهشی دانشگاه‌ها، این گزارش نمونه‌ای کاربردی از ظرفیت تحلیل استنادی و علم‌سنجی برای شناسایی پژوهش‌های دارای نفوذ علمی پایدار و ردیابی مسیر تبدیل تحقیقات بنیادی به نوآوری‌های اثرگذار است.
در مجموع، Citation Laureates 2026 یادآور این نکته است که سرمایه‌گذاری بلندمدت در پژوهش‌های بنیادی، حتی زمانی که کاربرد فوری آنها آشکار نیست، می‌تواند در آینده به تحولات اساسی در علم، فناوری، سلامت و اقتصاد منجر شود.

Clarivate. (2026, September 17). Clarivate reveals Citation Laureates 2026 recognizing transformative scientific breakthroughs. Clarivate. https://clarivate.com/news/clarivate-reveals-citation-laureates-2026-recognizing-transformative-scientific-breakthroughs/

https://t.me/UT_Central_Library