اهدای ۱۴ مجلد از آثار عتبه عباسیه (ع) به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.

بازدید جناب آقای صلاح السراج از عتبه عباسیه از بخش خطی و موزه کتابخانه مرکزی

عنوان مقاله: ISLAMIC ARCHITECTURE FRAMEWORK MENTIFACT, SOCIOFACT AND ARTIFACT
مولفان: Farid Nazaruddina, Aldrin Yusuf Firmansyaha, Harida Samudroa, Prima Kurniawatya
ناشر: Journal of Islamic Architecture; Malang, Indonesia
سال انتشار: 2025

این منابع یک چارچوب جامع برای معماری اسلامی ارائه می‌دهند که بر اساس سه سطح پندار‌ه‌ (Mentifact)، هنجار‌ (Sociofact) و کالبد (Artifact) استوار است. نویسندگان تأکید می‌کنند که معماری اسلامی نباید تنها به ویژگی‌های ظاهری محدود شود، بلکه باید ریشه در مبانی اعتقادی (عقیده و اخلاق) و اصول فقهی داشته باشد. در این دیدگاه، معماری به عنوان پاسخی به نیازهای اجتماعی و رعایت حقوق دیگران تعریف می‌شود که در آن از مفاهیم فقهی مانند نفی ضرر برای تنظیم روابط همسایگی استفاده شده است. از نظر کالبدی، این آثار باید میان هویت اسلامی و ویژگی‌های بومی توازن برقرار کنند تا نمادی از تمدن دینی باشند. در نهایت، این پژوهش بیان می‌کند که اصالت یک بنای اسلامی به هم‌سویی نیت معمار، کارکرد اجتماعی و فرم فیزیکی آن بستگی دارد.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

مقاله مسائل و چالش‌های پژوهش در آموزش عالی (Research Issues and Challenges in Higher Education) منتشر شده در 2025 به بررسی ابعاد چندگانه پژوهش در آموزش عالی می‌پردازد و بر نقش حیاتی آن در تولید دانش و حل معضلات اجتماعی تأکید می‌کند. نویسندگان ضمن تبیین تفاوت‌های میان پژوهش‌های بنیادی، کاربردی و میان‌رشته‌ای، بر ضرورت رعایت اخلاق پژوهشی و مقابله با سوگیری‌های جنسیتی و نژادی اشاره دارند. در این نوشتار، چالش‌های مربوط به تأمین بودجه، محدودیت‌های اقتصادی و نابرابری در دسترسی به منابع مالی میان دانشگاه‌های بزرگ و کالج‌های محلی به دقت واکاوی شده است. همچنین، تأثیرات فناوری‌های نوظهور مانند هوش مصنوعی و داده‌های بزرگ بر روند انجام تحقیقات و اهمیت انتشار آزاد اطلاعات برای تعامل بیشتر با جامعه مورد بحث قرار می‌گیرد. در نهایت، منابع بر لزوم همکاری ذینفعان مختلف از جمله دولت، بخش خصوصی و دانشگاه‌ها برای ایجاد تحولی مثبت در سیاست‌گذاری‌های عمومی و پیشرفت تمدن بشری تمرکز دارند.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

📚 #معرفی_کتاب

🔺جنگ‌های بایگانی: سیاست تاریخ در عربستان سعودی

🔺 Archive Wars: The Politics of History in Saudi Arabia

👈🏻 نویسنده: Rosie Bsheer
👈🏻 ناشر:  Stanford University Press
👈🏻 سال انتشار : (2020)
👈🏻شابک: 9781503605183

معرفی ناشر

شالوده تولید تاریخ بر امحای گزینشی پاره‌ای از گذشته‌ها و مصنوعاتی استوار است که گواه آن‌ به شمار می‌روند. از حذف اسناد بایگانی گرفته تا ویران‌سازی فضاهای قدسی و عرفی، هر کنش تخریبی در عین حال کنشی در راستای دولت‌سازی است. در پی جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، نخبگان سیاسی در عربستان سعودی این پروژه‌های دوگانه (یعنی یادبود تاریخی و تکوین دولت) را با حرارتی فزاینده پی گرفتند تا چشم‌انداز پساجنگ خویش را برای دولت، ملت و اقتصاد محقق سازند. آنان که جنبش‌های اسلام‌گرا را اصلی‌ترین تهدید بر ضد قدرت حاکمیت می‌پنداشتند، تلاش کردند که دین را از کانون سیاست‌های آموزشی، فرهنگی و فضایی به حاشیه برانند.

نویسنده در این کتاب، روند رو به رشد سکولاریسم در دولت پساجنگ سعودی و چگونگی تجلی آن را در تاسیس بایگانی ملی و بازآرایی فضاهای شهری در ریاض و مکه واکاوی می‌کند. پروژه حاکمان آکنده از تناقضاتی طعنه‌برانگیز بود: در ریاض، آن‌ها متخصصانی با شهرت جهانی را به کار گرفتند تا تاریخی برساخته و خیالی را شکل دهند؛ در حالی که هم‌زمان در مکه، بر محو و نابودی یک توپوگرافی هزارساله و جایگزینی آن با پروژه‌های کلان تجاری نظارت می‌کردند. اثر حاضر نشان می‌دهد که چگونه واکنش دولت سعودی به چالش‌های برخاسته از جنگ خلیج فارس، در خدمت تاریخی‌سازی یک فضای ملی و سرزمینی‌سازی یک تاریخ ملی قرار گرفت و در نهایت، هر دو مقوله را از مجرای شیوه‌های جدید انباشت سرمایه عبور داد.

فهرست مطالب
مقدمه) مسئله بایگانی
۱) گذشته‌های مستور
۲) دولتی بدون بایگانی
۳) تدوین تاریخ
۴) میراث به مثابه جنگ
۵) ویران‌سازی گذشته با بولدوزر
نتیجه‌گیری) خشونت تاریخ

 📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

این دو تصویر، برای نامه نگاری رزمندگان تهیه شده بوده است.
https://t.me/UT_Central_Library

سلام و عرض ادب. انتشار این دو کاغد برای  من بسیار خاطره انگیز و سرشار از یادکرد غم ها و شادی های گذشته ام بود. من هیجده ماه در جبهه و در واحد تبلیغات بودم و یکی ازکارهایم پخش این کاغذها بین رزمندگان بود. همچنین برای رزمندگان بی سواد از زبانشان برای خانواده ها در همین کاغذها نامه می نوشتم.. بسیار از شما سپاسگزارم برای انتشار آن . باورتان نمی شود چقدر مرا متأثر کردید (فرهاد طاهری)

مقاله «از مکه تا مشهد: روایت یک طومار مصور زیارتی شیعی از دوره قاجار» نوشته اولریش مارزولف، به تحلیل یک سند تصویری نایاب چاپ سنگی متعلق به اواخر قرن نوزدهم یا اوایل قرن بیستم میلادی می‌پردازد. این طومار به سفارش محمدجعفر کسال، پارچه‌فروش اهل کربلا، تولید شده و مسیر زیارتی شیعیان را به تصویر می‌کشد.
محتوای مرکزی اثر شامل ۲۴ تصویر است که از اماکن حج در مکه و مدینه آغاز شده، با گذر از عتبات عالیات در عراق (نجف، کوفه، کربلا، کاظمین و سامرا) و زیارتگاه‌های ایران، در مرقد امام رضا در مشهد به پایان می‌رسد. حاشیه‌های طومار نیز حاوی ۸۴ بیت شعر چاوش‌خوانی است. این پژوهش نشان می‌دهد که اثر با ترکیب هنر دیداری و اشعار آیینی، زیارت شیعی را بومی‌سازی کرده و جغرافیای مذهبی را بازتعریف می‌کند.
مشخصات چاپ: Ulrich Marzolph, "From Mecca to Mashhad: The Narrative of an Illustrated Shiʿi Pilgrimage Scroll from the Qajar Period", Muqarnas, Vol. 31, 2014, pp. 207-242, Brill.
https://t.me/KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

۲۴ شهریورسالروزدرگذشت
دکترعبدالحسین زرین کوب
 (۲۷ اسفند ۱۳۰۱ – ۲۴ شهریور ۱۳۷۸) ادیب، تاریخ‌نگار، منتقدادبی ،  نویسنده واستاددانشگاه
@Bookcitycc

📕 آذربایجان و وحدت ملی ایران
🖊حسینقلی کاتبی

📌این رساله که در تبریز و در سال ۱۳۲۱ نگاشته شده، سندی است در باب هویت ملی و پیوستگی تاریخی آذربایجان با ایران. نویسنده با نگاهی علمی و استدلالی، نخست به نقد جریان‌های پان‌ترکیستی و جدایی‌طلبانهٔ عصر خویش می‌پردازد؛ همان جریان‌هایی که می‌خواستند آذربایجان را از پیکر ایران جدا نشان دهند. سپس با طرح مفهوم ملّیت و عناصر تشکیل‌دهندهٔ آن (سرزمین، تاریخ، نژاد، زبان، مذهب، آداب و رسوم، ادبیات و آرمان ملی)به ترتیب به بررسی و اثبات وحدت جغرافیایی، تاریخی، نژادی، زبانی و مذهبی آذربایجان با سایر مناطق ایران می‌پردازد. سرانجام با تأکید بر وحدت آرمان و آمال ملی، این گزارهٔ محوری را مطرح می‌سازد که «آذربایجانی ایرانی است، ایرانی بوده و ایرانی خواهد بود» و «اگر هم زبان من ترکی است روح من ایرانی است».
کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib

این کتاب از آثار مهم و تازه در زمینه تاریخ کلام ماتریدی است؛ امتیاز ویژه‌اش این است که هم یک پژوهش تاریخی ـ کلامی درباره تحول ماتریدیه در قرن ششم هجری است و هم تصحیح انتقادی یکی از متون اصلی این مکتب، یعنی «الکفایة فی الهدایة فی أصول الدین» نورالدین صابونی بخاری را در اختیار محققان قرار می‌دهد.
معرفی کتاب را پایین ملاحظه فرمایید

عنوان انگلیسی کتاب چنین است:
Tradition and Transformation in the Māturīdiyya of the 6th/12th Century
With a Critical Edition of the Kitāb al-Kifāya fī l-hidāya fī uṣūl al-dīn of Aḥmad b. Maḥmūd b. Abī Bakr Nūr al-Dīn al-Ṣābūnī al-Ḥanafī al-Bukhārī (d. 580/1184)
نویسنده و مصحح آن Angelika Brodersen، پژوهشگر شناخته‌شده کلام ماتریدی است. نسخه انگلیسی کتاب در سال ۲۰۲۶ از سوی انتشارات Brill، در جلد ۱۳۷ مجموعه Islamic Philosophy, Theology and Science: Texts and Studies منتشر شده است. نسخه چاپی بیش از ۵۰۰ صفحه دارد و ISBN آن 978-90-04-74463-9 است.
نکته کتاب‌شناختی جالب این است که این پژوهش پیش‌تر در ۲۰۲۲ با عنوان آلمانی Tradition und Transformation in der Māturīdiyya des 6./12. Jahrhunderts منتشر شده بود؛ بنابراین کتابی که تصویر آن را فرستاده‌اید، انتشار انگلیسی تازه این اثر است.
موضوع اصلی کتاب
شخصیت محوری کتاب نورالدین احمد بن محمود صابونی بخاری (د. ۵۸۰ق/۱۱۸۴م) است. صابونی از متکلمان برجسته حنفی ـ ماتریدی در ماوراءالنهر در اواخر قرن ششم هجری بود. اهمیت او از این جهت است که در دوره‌ای زندگی می‌کرد که کلام ماتریدی از مرحله شکل‌گیری اولیه عبور کرده و به سوی تثبیت شدن به عنوان یکی از مکاتب عمده کلامی اهل سنت می‌رفت. مواجهه مشهور او با فخرالدین رازی نیز نشان‌دهنده ارتباط محیط ماتریدی ماوراءالنهر با جریان‌های گسترده‌تر کلامی آن روزگار است.
پرسش اصلی برودرسن تقریباً در همان دو کلمه عنوان کتاب خلاصه می‌شود: Tradition / Transformation؛ سنت و تحول. صابونی تا چه اندازه ادامه‌دهنده سنت ابومنصور ماتریدی و متکلمان پیشین حنفی ـ ماتریدی است و در چه مواردی، تحت تأثیر تحولات فکری قرن ششم، این میراث را بازسازی یا دگرگون کرده است؟
از این منظر، کتاب صرفاً شرح عقاید صابونی نیست؛ بلکه تلاشی برای توضیح یک مرحله از تاریخ تحول مکتب ماتریدیه است. استدلال کلی مؤلف این است که در آثار صابونی می‌توان هم استمرار آموزه‌های پیشین ماتریدی و هم واکنش به فضای جدید فکری و کلامی را مشاهده کرد و همین فرایند در تثبیت ماتریدیه به عنوان یک مکتب کلامی سنی نقش داشته است.
ساختار کتاب
فهرست کتاب نیز این هدف دوگانه، یعنی «مطالعه + تصحیح متن»، را به‌خوبی نشان می‌دهد. بخش پژوهشی تقریباً تا صفحه ۲۱۶ ادامه دارد و سپس متن عربی قرار گرفته است:
بخش
محتوا
فصل اول
Hanafite-Māturīdite Theology in the 6th/12th Century؛ کلام حنفی ـ ماتریدی در قرن ششم/دوازدهم
فصل دوم
Structure and Content of the Kitāb al-Kifāya؛ ساختار و محتوای کتاب الکفایة
فصل سوم
Tradition and Transformation in Kitāb al-Kifāya؛ سنت و تحول در الکفایة
فصل چهارم
An Attempt at Synthesis؛ جمع‌بندی و کوشش برای ارائه تصویری کلی
فصل پنجم
مقدمات مربوط به متن عربی و تصحیح
از حدود ص ۲۴۸
كِتاب الكِفاية في الهِداية في أصول الدين
فهرست منابع، نمایه آیات قرآن، اعلام و نیز فرق، مذاهب و ادیان نیز به کتاب افزوده شده است.
اهمیت تصحیح «الکفایة فی الهدایة»
از نظر مطالعات متون کلامی، شاید مهم‌ترین دستاورد ماندگار این کتاب همین بخش باشد. الکفایة فی الهدایة فی أصول الدین از آثار جامع صابونی در علم کلام است و برودرسن متن آن را به صورت تصحیح انتقادی (text-critical edition) ارائه کرده است. ناشر نیز صریحاً تصحیح انتقادی این اثر را مبنای پژوهش تاریخی مؤلف معرفی می‌کند.
در نتیجه، کتاب دو گروه از محققان را هم‌زمان مخاطب قرار می‌دهد: کسی که به تاریخ ماتریدیه و کلام اهل سنت علاقه دارد، بخش نخست را در اختیار دارد؛ و کسی که مستقیماً با منابع عربی کلام قرن ششم کار می‌کند، یک متن مصحح مهم از صابونی در اختیار خواهد داشت.
جایگاه صابونی در روایت کتاب
نکته مهم‌تر کتاب از منظر تاریخ اندیشه این است که صابونی را نباید فقط ناقل آموزه‌های پیشینیان دانست. برودرسن می‌کوشد نشان دهد که متکلمان ماتریدی این دوره در حال تعامل روزافزون با محیط فکری وسیع‌تر جهان اسلام بوده‌اند. به تعبیر دیگر، ماتریدیه در قرن ششم یک سنت بسته محلی در بخارا و سمرقند نبود؛ بلکه در حال ورود جدی‌تر به منازعات عمومی کلام اسلامی بود.
به همین سبب، مواجهه صابونی با فخر رازی اهمیت نمادین هم پیدا می‌کند: در یک سوی ماجرا سنت کلامی حنفی ـ ماتریدی ماوراءالنهر قرار دارد و در سوی دیگر یکی از بزرگ‌ترین نمایندگان کلام متأخر اشعری. مطالعه صابونی از این منظر به شناخت نحوه ورود ماتریدیه به مرحله جدید کلام سنی کمک می‌کند.
https://t.me/UT_Central_Library

✅ هوش مصنوعی در کلاس‌های آنلاین دانشگاهی؛ از دستیار آموزشی تا ارزیابی کیفیت یادگیری

مطالعه‌ای نظام‌مند که بر ۵۵ پژوهش تجربی منتشر شده بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ متمرکز است، تصویری جامع از نقش هوش مصنوعی در آموزش آنلاین دانشگاه‌ها را ترسیم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که پس از همه‌گیری کرونا، توجه پژوهشگران به بهره‌گیری از هوش مصنوعی در چرخه کامل تدریس آنلاین به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. بررسی‌ها نشان داد که ایالات متحده، چین و بریتانیا پیشتاز تولید دانش در این حوزه هستند و بیش از نیمی از مطالعات به این کشورها تعلق دارد. همچنین، سهم پژوهشگران علوم کامپیوتر و مهندسی در این مطالعات بسیار بیشتر از متخصصان علوم تربیتی بوده است؛ موضوعی که به ضعف پیوند میان فناوری و نظریه‌های یادگیری انجامیده است.
از منظر کاربردی، هوش مصنوعی در چهار مرحله اصلی آموزش آنلاین شامل طراحی، تسهیل یادگیری، ارزشیابی و ارزیابی کیفیت دوره نقش‌آفرینی می‌کند. ابزارهایی مانند سامانه‌های تدریس هوشمند، تحلیل یادگیری، سامانه‌های هشدار زودهنگام، بازخورددهی خودکار و تصحیح خودکار تکالیف، توانسته‌اند کیفیت پشتیبانی آموزشی را افزایش دهند. این فناوری‌ها به مدرسان کمک می‌کنند تا دانشجویان در معرض خطر افت تحصیلی یا ترک تحصیل را شناسایی کنند، مسیرهای یادگیری شخصی‌سازی‌شده ارائه دهند و بازخورد سریع‌تر و دقیق‌تری در اختیار فراگیران قرار دهند.
با این حال، نویسندگان تأکید می‌کنند که هوش مصنوعی نباید جایگزین نقش انسانی استادان شود، بلکه باید به‌عنوان ابزاری برای تقویت قضاوت حرفه‌ای و ارتقای کیفیت تدریس به کار رود. مقاله همچنین بر چالش‌های اخلاقی همچون حفظ حریم خصوصی، شفافیت در گردآوری داده‌ها، اعتبار خروجی‌های هوش مصنوعی و ضرورت استفاده مسئولانه از داده‌های آموزشی تأکید دارد. در نهایت، پژوهش نتیجه می‌گیرد که آینده آموزش آنلاین موفق، در گرو تلفیق هوشمندانه توان تحلیلی ماشین با حساسیت‌های انسانی و تربیتی استادان خواهد بود؛ رویکردی که می‌تواند تجربه یادگیری را اثربخش‌تر، شخصی‌تر و عادلانه‌تر سازد.

Zhuang, M., Ouyang, F., Hew, K. F., & Jiao, P. (2025). Artificial intelligence affordances for online higher education instruction: A systematic review. The Internet and Higher Education, 67, 101039. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2025.101039

https://t.me/UT_Central_Library

📚 معرفی کتاب «جنگ و صلح»

نویسنده: لئو تولستوی، نویسنده و فیلسوف بزرگ روسی (۱۸۲۸–۱۹۱۰)، یکی از برجسته‌ترین رمان‌نویسان تاریخ ادبیات جهان.

🔹 تولستوی در سال ۱۸۲۸ در ملکی اشرافی به نام «یاسنایا پالیانا» در نزدیکی تولا در روسیه به دنیا آمد. او علاوه بر رمان‌نویسی، متفکری اخلاقی و دینی بود که در سال‌های پایانی عمر به فلسفه‌ی مقاومت منفی و زندگی ساده روی آورد؛ اندیشه‌ای که بعدها بر شخصیت‌هایی چون گاندی تأثیر گذاشت.

🔹 «جنگ و صلح» بین سال‌های ۱۸۶۵ تا ۱۸۶۹ به‌تدریج نوشته و منتشر شد و امروزه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و پرحجم‌ترین رمان‌های تاریخ ادبیات جهان شناخته می‌شود.

🔹 داستان با روایتی گسترده، سرنوشت چند خانواده‌ی اشرافی روس (به‌ویژه خانواده‌های روستوف، بولکونسکی و بزوخوف) را در بستر جنگ‌های ناپلئون علیه روسیه (۱۸۰۵–۱۸۱۳) دنبال می‌کند. تولستوی در این اثر، تاریخ، جنگ، عشق، و سرنوشت فردی را در کنار تأملاتی فلسفی درباره‌ی معنای تاریخ و اراده‌ی انسان تنیده است.


https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

🔰یادداشتی به بهانه سالروز درگذشت استاد زرین‌کوب؛
جهان ذهنی و تبارشناسی فکری عبدالحسین زرین‌کوب(ibna.ir/x6K7J)

🔸تبارشناسی فکری عبدالحسین زرین‌کوب را باید در دو بستر هم‌زمان کاوید: «سنت متصل حوزوی و جامعیت علوم اسلامی» و «سنت آکادمیک دانشگاه تهران با نگاه به روش‌شناسی غرب».

🔸مسئله اصلی در تحلیل جهان فکری زرین‌کوب این است که او چگونه می‌اندیشید؟ چه میزان از ساختار ذهنی خود را مدیون استادان بزرگی چون بدیع‌الزمان فروزانفر، احمد بهمنیار و ملک‌الشعرا بهار بود؟ تبارشناسی فکری او چگونه پدیده‌ای را رقم زد که در آن «دلدادگی به سنت» با «رفتار علمی کاملاً مدرن» در هم آمیخت؟ نقش او در دگرگونی نهاد ادبی دانشگاهی پس از نسل نخست استوانه‌های دانشگاه تهران چه بود و چه عنوانی شایسته قامت علمی اوست؟ در نهایت، فهم دنیای علم امروز از او چیست و میراث معنوی جناب ایشان در دو حوزه مطالعات تاریخی و ادبی چه موقعیتی دارد؟

🔸پرسش بنیادی دیگری که در جهان ذهنی زرین‌کوب مطرح است، چگونگی جمع میان «دلدادگی به سنت» و «رفتار علمی مدرن» است. زرین‌کوب چگونه توانست بدون گسست از ریشه‌های بومی و اسلامی، موازین علوم انسانی جدید را در تحقیقاتش پیاده کند؟

🔸فهمی که از زرین‌کوب می‌توان عمومیت داد، انسان‌مداری، خردورزی، استغنای روح و پاسداشت زبان معیار فارسی در گستره ایران فرهنگی است. او اثبات کرد که فرهنگ ایران، فرهنگ چندصدایی، متسامح و صلح‌طلب است. زرین‌کوب در آخرین سخنرانی‌هایش فرمود که اگر افتخاری دارد، نه برای کتاب‌هایش، بلکه برای «عشق سوزانی» است که به فرهنگ، دانش و هنر انسانی ایران داشته است.



@ibna_official