The Transmission and Dynamics of the Textual Sources of Islam: Essays in Honour of Harald Motzki
ویراستاران:
Nicolet Boekhoff-van der Voort
Kees Versteegh
Joas Wagemakers
ناشر: Brill
محل نشر: Leiden – Boston
سال انتشار: 2011
این کتاب مجموعه‌مقالاتی است که به افتخار Harald Motzki (هارالد موتسکی)، پژوهشگر برجستهٔ حدیث و تاریخ صدر اسلام، منتشر شده و بخش مهمی از مقالات آن به انتقال و تحول متون و روایات اسلامی، به‌ویژه حدیث و منابع اولیه اسلامی مربوط است.
https://t.me/UT_Central_Library

معرفی کتاب
The Transmission and Dynamics of the Textual Sources of Islam: Essays in Honour of Harald Motzki
به کوشش: Nicolet Boekhoff-van der Voort، Kees Versteegh و Joas Wagemakers
Leiden/Boston: Brill, 2011
مجموعه Islamic History and Civilization، جلد 89
xvi + 495 صفحه.
این اثر جشن‌نامه‌ای است در بزرگداشت هارالد موتسکی (Harald Motzki)، اسلام‌شناس آلمانی که بیش از همه به سبب تحقیقاتش درباره تاریخ حدیث، فقه نخستین، سیره پیامبر و به‌ویژه روش isnād-cum-matn analysis شناخته می‌شود. اهمیت موتسکی در مطالعات اسلامی غربی در این است که در برابر بدبینی شدید برخی از پژوهشگران سده بیستم نسبت به منابع حدیثی اولیه، کوشید نشان دهد که با تحلیل دقیق شبکه اسناد و مقایسه متون مختلف یک روایت، می‌توان به لایه‌هایی بسیار قدیمی‌تر از تدوین نهایی کتاب‌های حدیث دست یافت. یک مرور علمی کتاب نیز اثر مهم موتسکی درباره آغاز فقه اسلامی را از آثاری می‌داند که فضای شدیداً شکاکانه مطالعات غربی درباره منابع نخستین اسلام را به نحو جدی به چالش کشید.
به همین دلیل، این جشن‌نامه صرفاً مجموعه‌ای پراکنده در تجلیل از یک استاد نیست؛ بخش قابل توجهی از آن عملاً با پرسشی درگیر است که در مرکز تحقیقات موتسکی قرار داشت:
از متونی که امروز در اختیار داریم، تا چه اندازه می‌توان به مراحل قدیم‌تر سنت اسلامی و حتی قرن نخست هجری بازگشت؟
ایده اصلی کتاب
ویراستاران میان دو موضوع پیوند برقرار کرده‌اند. موضوع نخست Transmission، یعنی تولید و انتقال قرآن، حدیث، سیره و دیگر متون اسلامی است؛ موضوع دوم Dynamics، یعنی زندگی بعدی این متون: اینکه مسلمانان در دوره‌های مختلف چگونه آنها را تفسیر کرده، تغییر معنا داده و در مسائل اجتماعی، سیاسی و دینی به کار گرفته‌اند.
از این رو کتاب فقط درباره «اصالت حدیث» نیست. دامنه زمانی آن از نخستین سده‌های اسلام تا مسلمانان معاصر اروپا و جریان‌های سلفی امتداد می‌یابد. ناشر نیز هدف کتاب را فراتر رفتن از تمرکز سنتی مطالعات غربی بر تاریخی‌بودن یا نبودن متون و توجه همزمان به چگونگی تفسیر و کاربرد قرآن و حدیث در زندگی مسلمانان معرفی می‌کند.
کتاب بر همین اساس به چهار بخش تقسیم شده است: تولید (Production)، انتقال (Transmission)، تفسیر (Interpretation) و دریافت/کاربرد (Reception).
۱. تولید منابع اسلامی
این بخش برای پژوهش تاریخی از مهم‌ترین قسمت‌های کتاب است و پنج مقاله دارد.
مقاله نخست از Nicolet Boekhoff-van der Voort است:
The Kitāb al-maghāzī of ʿAbd al-Razzāq b. Hammām al-Ṣanʿānī: Searching for Earlier Source-Material، صص 27–48.
این مقاله برای کاری که شما این روزها درباره المصنف انجام می‌دهید، احتمالاً مهم‌ترین مقاله کل مجموعه است. مسئله نویسنده این است که مواد مغازی موجود نزد عبدالرزاق از کجا آمده‌اند و آیا می‌توان در درون این مجموعه، منابع و لایه‌های پیشین را شناسایی کرد. این دقیقاً در امتداد پروژه پژوهشی موتسکی است: المصنف را صرفاً کتابی متعلق به اوایل قرن سوم نبینیم، بلکه آن را مخزنی از مجموعه‌های بسیار قدیمی‌تر بدانیم که عبدالرزاق آنها را از استادان خود دریافت کرده است.
اهمیت این نگاه بسیار زیاد است. مثلاً اگر مجموعه‌ای از روایات عبدالرزاق عمدتاً از معمر بن راشد و معمر از زهری یا دیگران آمده باشد، دیگر تاریخ اطلاعات موجود در المصنف را نمی‌توان صرفاً با تاریخ وفات عبدالرزاق (211ق) سنجید. باید پرسید چه مقدار از ساختار و محتوای آن به مجموعه استادان او تعلق دارد.
Scott Lucas در نقد مفصل خود بر کتاب نکته جالبی دارد: او می‌گوید موتسکی بود که اهمیت فوق‌العاده مصنف عبدالرزاق را برای شناخت حقوق و سنت اسلامی قرون اول و دوم به شکل جدی به پژوهشگران غربی یادآوری کرد، اما با وجود این، این منبع عظیم هنوز کمتر از اندازه شایسته‌اش مورد استفاده قرار گرفته است. او همچنین متذکر می‌شود که در همین جشن‌نامه تنها همین مقاله نخست مستقیماً با مصنف عبدالرزاق سروکار دارد.
این نکته برای پروژه فعلی شما درباره ایران و ایرانیان در المصنف نیز از نظر روش‌شناختی مهم است: اگر گزارشی در المصنف پیدا شود، قدم بعدی صرفاً تحلیل محتوای آن نیست؛ باید دید عبدالرزاق آن را از چه کسی گرفته و خوشه روایات آن استاد در کتاب چگونه است. به این ترتیب گاه می‌توان تاریخ تقریبی ورود آن اطلاعات به سنت مکتوب را یک یا چند نسل عقب برد.
ادامه در پست بعدی

ادامه پست بالا

مقاله دوم، از Gregor Schoeler، درباره کتاب المغازی موسی بن عقبه است و می‌کوشد اطلاعات تازه‌ای درباره این اثر بسیار کهن سیره‌ای عرضه کند. مقاله سوم، نوشته Maribel Fierro، انتقال حدیث در اندلس و رابطه میان عناصر محلی و شبکه جهانی حدیث را بررسی می‌کند. دو مقاله بعدی بیشتر قرآنی‌اند: Fred Leemhuis نسخه‌ای غیرمعمول از قرآن در کتابخانه دانشگاه Groningen را مطالعه می‌کند و Claude Gilliot به مجموعه‌های عربی قرائت/lectionary مکه می‌پردازد.
در نتیجه «تولید» در این کتاب فقط به معنای تألیف کتاب نیست؛ بحث بر سر این است که متن اسلامی چگونه از مواد پیشین ساخته می‌شود و چه ردپاهایی از مراحل قبلی تولید متن در نسخه نهایی باقی مانده است.
۲. انتقال: از واقعه تاریخی تا روایت مکتوب
بخش دوم پنج تحقیق دارد و مستقیماً با مسئله انتقال اخبار تاریخی مرتبط است.
مقاله Andreas Görke با عنوان Prospects and Limits in the Study of the Historical Muhammad از عنوانش هم روشن است: امکانات و محدودیت‌های بازسازی «محمد تاریخی» را بررسی می‌کند. اینجا مسئله مهم آن است که نه می‌توان منابع اسلامی متأخرتر را بدون نقد تاریخی پذیرفت و نه لزوماً باید آنها را یکسره کنار گذاشت. همین فضای میانه، از مشخصه‌های مکتب پژوهشی مرتبط با موتسکی است.
پس از آن Jens Scheiner فتح دمشق را بر اساس کهن‌ترین منابع تاریخ‌پذیر بررسی می‌کند؛ یعنی یک واقعه مشخص تاریخی به آزمایشگاهی برای سنجش نحوه شکل‌گیری گزارش‌های فتوحات تبدیل می‌شود.
Michael Lecker نیز روایت قتل تاجر یهودی Ibn Sunayna را بررسی کرده و آن را نمونه‌ای از انتقال یک گزارش خانوادگی اصیل تلقی می‌کند. سپس Maher Jarrar به ابن ابی‌یحیی، اخباری بحث‌برانگیز مدینه در قرن دوم هجری، می‌پردازد. مقاله آخر این بخش از Gerard Wiegers درباره انتقال پیشگویی‌های Jean de Roquetaillade در میان مسلمانان اسپانیای مسیحی قرون میانه و اوایل دوره جدید است.
بنابراین این بخش نشان می‌دهد که «انتقال» فقط انتقال حدیث با سند نیست؛ خبر تاریخی، حافظه خانوادگی، سیره، اخبار فتوحات و حتی متون مسیحی که وارد محیط اسلامی شده‌اند همگی می‌توانند موضوع تاریخ انتقال متن باشند.
۳. تفسیر؛ متن ثابت، معناهای متغیر
بخش سوم چهار مقاله دارد. یکی از جذاب‌ترین آنها مقاله Uri Rubin درباره آیات 10ـ11 سوره دخان است:
“A day when heaven shall bring a manifest smoke” (Q. 44:10–11)
روبین تفسیر این آیات را در قرآن و سنت تفسیری بعدی مقایسه می‌کند و از خلال تحول تفسیر آیات، به تحول تصویر پیامبر در سنت پساقرآنی توجه می‌کند.
مقاله بعدی درباره تفسیر ضحاک بن مزاحم و داستان نام مورچه و دعوت به جنگ مقدس است. این مقاله از جهت تاریخ تفاسیر نخستین قرآن اهمیت دارد.
اما دو مقاله دیگر ما را ناگهان وارد جهان جدید می‌کنند. Joas Wagemakers بحث جالبی درباره مفهوم «جهل» در یک منازعه جهادی ـ سلفی پیرامون تکفیر دارد؛ یعنی اینکه آیا جهل می‌تواند مانع حکم تکفیر باشد. Herbert Berg نیز نحوه بازخوانی شخصیت محمد و قرآن در اندیشه Elijah Muhammad را بررسی می‌کند.
این تغییر دوره تاریخی عمدی است: ویراستاران می‌خواهند نشان دهند تاریخ متن با تولید آن پایان نمی‌یابد. یک آیه یا حدیث ممکن است هزار سال بعد در محیطی کاملاً متفاوت، معنایی تازه پیدا کند.
۴. دریافت و کاربرد اجتماعی قرآن و حدیث
بخش پایانی شاید برای متخصص تاریخ حدیث کلاسیک کمتر از دو بخش نخست جذاب باشد، اما برای فهم نظریه کلی کتاب ضروری است.
پنج مقاله درباره این موضوعات آمده است: حقوق بشر در گفتمان اسلامی جدید؛ سیاسی‌شدن علم جرح و تعدیل نزد ربیع بن هادی المدخلی و منازعه بر سر مرجعیت دینی؛ رابطه جوانان مسلمان هلند با قرآن؛ پیروی از منهج سلفی در محیط‌های اینترنتی؛ و سرانجام تحلیل حدیث مشهور درباره بیشتر بودن زنان در میان اهل دوزخ.
اینجا دیگر سؤال این نیست که «این حدیث چه زمانی پدید آمده؟» بلکه سؤال می‌شود:
یک حدیث یا آیه امروز چگونه فهمیده می‌شود؟ چه کسی حق تفسیر آن را دارد؟ چگونه وارد نزاع سیاسی یا هویتی می‌شود؟ و رسانه جدید، مهاجرت و زندگی در غرب چه تغییری در رابطه مسلمان با متن ایجاد می‌کند؟
و این همان «Dynamics» موجود در عنوان کتاب است
ادامه در پست بعدی: 👇👇

https://t.me/UT_Central_Library

ادامه از پست بالا
👆👆👆👇👇👇👇

اما یک اشکال ساختاری کتاب
Scott C. Lucas در نقد کتاب به نکته درستی اشاره کرده است. اگرچه ویراستاران ۱۹ مقاله را زیر چهار عنوان Production، Transmission، Interpretation و Reception قرار داده‌اند، در عمل حجم عمده مقالات در دو قطب زمانی متمرکز شده است: دو قرن نخست اسلام و اسلام معاصر. دوره بسیار طولانی میان این دو، حضور بسیار کمتری دارد. او مشخصاً می‌گوید فقط سه مقاله به‌طور جدی در فاصله تقریباً 200 تا 1350 هجری قرار می‌گیرند.
بنابراین عنوان کتاب از محتوای واقعی آن اندکی جامع‌تر است. این کتاب «تاریخ کامل تحول منابع متنی اسلام» نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از مطالعات موردی است که دو حوزه مورد علاقه شاگردان و همکاران موتسکی ـ اسلام آغازین و کاربرد معاصر متون ـ در آن برجسته شده است.

جایگاه موتسکی در پسِ کتاب
نکته‌ای که کتاب را از یک مجموعه مقاله معمولی مهم‌تر می‌کند، روش پژوهشی موتسکی است. او در مطالعات حدیثی راهی میان دو موضع گشود: از یک سو پذیرش ساده گزارش‌های منابع حدیثی و از سوی دیگر شکاکیتی که تقریباً همه روایات موجود در مجموعه‌های قرن دوم و سوم را ساخته دوره‌های بعد می‌دانست.
روش مشهور isnād-cum-matn می‌کوشد تعداد زیادی از طرق یک روایت را گرد آورد، روابط میان اسناد را مشخص کند و سپس تغییرات متن را با تغییرات شبکه ناقلان مقایسه نماید. Scott Lucas نیز در مرور این جشن‌نامه این روش را از مهم‌ترین دستاوردهای موتسکی می‌داند و تأکید می‌کند که وی با آن در برابر رویکردهایی ایستاد که بخش عمده منابع حدیثی اولیه را عملاً از پژوهش تاریخی کنار می‌گذاشتند.
این دقیقاً توضیح می‌دهد که چرا عبدالرزاق در کار موتسکی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. المصنف به سبب حجم عظیم نقل‌هایش و ذکر منظم شیوخ و طرق انتقال، برای چنین تحلیل‌هایی منبعی بسیار مناسب است.
https://t.me/UT_Central_Library

سوره حمد

( اندازه : ۹۳.۸ × ۶۴ سانتی متر )
( عرضه شده در حراج کریستیز - لندن انگلستان )

#کوفی_تزئینی
#کوفی_قدما
#کوفی
@Calligraphy_Archive

ارزیابی دانشجویان در عصر هوش مصنوعی

هوش مصنوعی روش‌های سنتی ارزیابی دانشجویان را به چالش کشیده است. در یادداشت منتشرشده در Nature در 25 اگوست 2026، میانگین نمره یک آزمون خارج از کلاس ۹۶ درصد و آزمون نهایی کتاب‌بسته ۴۸٫۶ درصد بود؛ شکافی که نشان می‌دهد بسیاری از تکالیف را AI به‌راحتی انجام می‌دهد. راه‌حل، ممنوعیت هوش مصنوعی نیست، بلکه بازطراحی ارزیابی‌ها است. دانشجویان باید توانایی تشخیص خطا، نقد پاسخ‌های تولیدشده توسط AI، راستی‌آزمایی، استدلال مستقل و دفاع شفاهی از تحلیل خود را بیاموزند. در عصر AI، هدف آموزش نباید صرفاً دستیابی به پاسخ صحیح، بلکه پرورش تفکر انتقادی و تشخیص حقیقت از پاسخ ظاهراً معتبر باشد.

https://www.nature.com/articles/d41586-026-02632-z

@SotudehGPT

✍🏻 #یادداشت #اختصاصی #رویداد #گزارش_رویداد

🔺 ظهور زبان فارسی: فهم تحول نوشتار از دوره‌ ساسانی به دوره اسلامی 🔺

🔹 گزارشی از سخنرانی دکتر کارلو چرتی در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس (۲۹ ژانویه ۲۰۲۶) 🔹

🔺 The Rise of Persian: Understanding the Evolution of Writing in the Sasanian and Early Islamic Periods🔺

مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی: زبان فارسی با پیشینه‌ای هزاران ساله و سنتی پیوسته، یکی از غنی‌ترین میراث‌های فرهنگی و تاریخی جهان به شمار می‌رود که بررسی سیر تطور آن از صورت‌های باستانی تا شکل‌گیری فارسی نو، همواره از پویاترین مباحث در حوزه مطالعات ایران‌شناسی بوده است. در این میان، دوره گذار از فارسی میانه (پهلوی) در امپراتوری ساسانی به زایش و بالندگی فارسی نو در نخستین قرون اسلامی، اهمیتی بنیادین دارد. چگونگی گسترش جغرافیایی این زبان در فلات ایران و نقش نهادهای قدرتمندی چون دیوان‌سالاری، ارتش و روحانیت در تثبیت آن، نیازمند واکاوی دقیق بر اساس مستندات تاریخی است.

دکتر کارلو چرتی (ایران‌شناس و زبان‌پژوه ایتالیایی) در سیمناری با موضوع «ظهور زبان فارسی: فهم تحول نوشتار از دوره‌ ساسانی به دوره اسلامی» که در تاریخ ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶ در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس برگزار شد، با تکیه بر شواهد دست‌اول، کتیبه‌ها و اسناد مکتوب کمتر شناخته‌شده، روند پیوسته‌ی گسترش زبان فارسی را از دوران ساسانی تا شکل‌گیری متون آغازین فارسی نو بررسی و تحلیل کرده است. دکتر چرتی هم‌اکنون به عنوان نخستین صاحب کرسی فردوسی در مطالعات زرتشتی به دپارتمان کلاسیک و ادیان دانشگاه کالیفرنیا در ارواین پیوسته است، و پیش از این استاد زبان‌شناسی تاریخی، ادیان و تاریخ ایران در دانشگاه ساپینزای رم بوده است. فعالیت‌های دکتر چرتی گستره وسیعی از کاوش‌های میدانی باستان‌شناسی تا انتشارات علمی را در بر می‌گیرد که محور اصلی آن‌ها تاریخ ساسانیان به عنوان یک پدیده باستانی و اواخر دوران باستان، و همچنین سنت‌های ادبی مرتبط با آن، اعم از منابع اوستایی و سنت‌های تفسیری زرتشتی به زبان فارسی میانه (ادبیات پهلوی) است. از جمله آثار او تصحیح و ترجمه انتقادی رساله‌ی آخرالزمانی زند بهمن یسن و مونوگراف ادبیات پهلوی است که جامع‌ترین بررسی متون فارسی میانه ساسانی تا به امروز به شمار می‌رود.

برای مطالعه گزارشی از سخنان ارائه‌شده در این سمینار به این لینک مراجعه کنید.

📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی
@islamicstudies

دو فصلنامه علمی ـ تخصصی مجله «علوم اسلام و انسانی دیجیتال»


https://disah.inoor.ir/


https://t.me/UT_Central_Library

🔰مطالعه پیش از خواب؛
ترفندی ساده برای آرام کردن مغز و بهبود خواب(ibna.ir/x6JP6)

🔸کارشناسان سلامت مغز و متخصصان خواب می‌گویند مطالعه کتاب پیش از خواب می‌تواند با دور کردن فرد از صفحه‌نمایش، کاهش نشخوار فکری و ایجاد یک روال ثابت شبانه، به مغز کمک کند از حالت «هشیاری» وارد وضعیت «استراحت» شود؛ البته انتخاب محتوای آرام و غیرهیجان‌انگیز اهمیت زیادی دارد

🔸یکی از مشکلات رایج هنگام خواب، ادامه یافتن افکار روزانه است؛ از مرور اتفاقات گذشته گرفته تا نگرانی درباره کارهای روز بعد یا حتی یادآوری اتفاقی ناخوشایند که سال‌ها پیش رخ داده است.

🔸بویارسکایت معتقد است مزیت اصلی مطالعه نه لزوماً خود کتاب، بلکه عمل خواندن و تمرکز ذهن روی یک موضوع مشخص است. وقتی فرد درگیر یک کتاب آرام می‌شود، احتمال اینکه گفت‌وگوهای پراسترس، وظایف فردا یا محرک‌های تلفن همراه را در ذهن خود مرور کند، کاهش می‌یابد

🔸متخصصان توصیه می‌کنند برای مطالعه شبانه، در صورت امکان از کتاب‌های چاپی یا کتاب‌خوان‌های ساده با نمایشگر جوهر الکترونیکی (E-Ink) استفاده شود.

🔸خواندن کتاب با تلفن همراه یا تبلت می‌تواند بخشی از مشکلات استفاده از فناوری پیش از خواب را حفظ کند؛ از جمله قرار گرفتن در معرض نور آبی و وسوسه بررسی پیام‌ها، شبکه‌های اجتماعی و سایر محتواها.


@ibna_official

🔎 هوش مصنوعی؛ بازرس تازه‌نفس ادبیات علمی برای کشف خطاهای پنهان

مجله Nature در گزارشی منتشر شده در ۶ اوت ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که عامل‌های هوش مصنوعی می‌توانند برای بررسی گسترده ادبیات علمی و کشف خطاهای قدیمی به کار گرفته شوند.
در یکی از نمونه‌ها، یک سامانه هوش مصنوعی خطاهایی را در مقادیر نقطه‌جوش مولکول‌ها در یک پایگاه مرجع شیمیایی شناسایی کرد؛ داده‌هایی که سال‌ها مورد استفاده پژوهشگران قرار گرفته بودند.
اهمیت این تحول در آن است که AI می‌تواند حجم بسیار بزرگی از مقالات، داده‌ها و منابع را با سرعتی بررسی کند که برای پژوهشگر انسانی بسیار زمان‌بر است.
چنین قابلیتی می‌تواند به راستی‌آزمایی منابع، کنترل کیفیت داده‌ها و افزایش قابلیت اعتماد ادبیات علمی کمک کند.
این فناوری همچنین می‌تواند برای کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی علمی در شناسایی خطاهای استنادی، داده‌های مشکوک و اطلاعات ناسازگار ارزشمند باشد.
بااین‌حال، Nature تأکید می‌کند که تشخیص خطا توسط AI به معنای درست‌بودن خودکار نتیجه آن نیست و خروجی سامانه همچنان به بررسی متخصصان نیاز دارد.
یکی از کاربردهای مهم این فناوری، بررسی «حقایق عینی» مانند مقادیر عددی، مشخصات مواد و اطلاعات قابل راستی‌آزمایی است؛ حوزه‌ای که امکان کنترل انسانی نتایج در آن بیشتر است.
این تحول می‌تواند مفهوم مرور ادبیات پژوهش را نیز تغییر دهد؛ زیرا در آینده پژوهشگر به‌جای جست‌وجوی صرف منابع، می‌تواند از AI برای یافتن تناقض‌ها و نقاط نیازمند بررسی استفاده کند.
برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی، مهارت مهم آینده نه فقط استفاده از AI، بلکه ارزیابی انتقادی یافته‌های آن و بازگشت به منبع اصلی خواهد بود.
برای دانشگاه‌ها نیز این روند ضرورت آموزش «سواد هوش مصنوعی پژوهشی» و مهارت‌های راستی‌آزمایی اطلاعات را بیش از گذشته برجسته می‌کند.
بنابراین، AI را نباید داور نهایی صحت علمی دانست؛ بلکه بهتر است آن را دستیار قدرتمندی برای کشف خطا و هدایت پژوهشگر به سمت شواهدی که نیازمند بررسی دقیق‌ترند تلقی کرد.
پیام اصلی گزارش این است که آینده اعتبارسنجی علم احتمالاً ترکیبی از سرعت و مقیاس AI و قضاوت تخصصی انسان خواهد بود.

Stokel-Walker, C. (2026, August 6). AI agents are checking the scientific literature — and spotting decades-old errors. Nature. https://www.nature.com/articles/d41586-026-02235-8

https://t.me/UT_Central_Library

📚 #معرفی_کتاب

🔺بیت قطریه: واکاوی واژگانی و جای‌نام‌شناختی

🔺Beth Qaṭraye: A Lexical and Toponymical Survey

👈🏻 نویسندگان: Mario Kozah, George Anton Kiraz, Abdul-Rahim Abu-Husayn, Haya Al Thani, Saif Shaheen Al-Murikhi
👈🏻 ناشر:  Gorgias Press
👈🏻 سال انتشار : (2021)
👈🏻شابک: 9781463241391

معرفی ناشر

«بیت قطریه»، واژه‌ای سریانی به معنای «خطه قطری‌ها»، اصطلاحی است در ادبیات سریانی که به گستره شمال شرقی شبه‌جزیره عربستان (دربردارنده قطر و بحرین کنونی) در بازه زمانی سده چهارم تا نهم میلادی دلالت دارد. بیت قطریه در دوران پیش از اسلام و سده‌های متقدم اسلامی، نقطه تلاقی مهمی در عرصه‌های فرهنگی، زبانی و مذهبی به شمار می‌رفت و اندیشمندان برجسته‌ی پرشماری در سنت سریانی شرقی از این دیار برخاستند. با این حال، پژوهش‌های پیشین عمدتا بر این نویسندگان سریانی و آثارشان متمرکز بوده و از دیگر ابعاد بیت قطریه غفلت ورزیده‌اند. این مجلد به ارائه و تحلیل اطلاعاتی درباره‌ی جغرافیای تاریخی و جای‌نام‌های خطه‌ی بیت قطریه در دوران پیش از اسلام و اوایل دوره اسلامی می‌پردازد. افزون بر این، واژگان نویافته‌ای از یک زبان موسوم به قطراییث («به زبان قطری») را که در میان ساکنان این منطقه رایج بوده است، واکاوی می‌کند. مولف با استناد به تحلیل این داده‌های نو، استدلال می‌کند که قطریث در حقیقت یک گویش محلی عربی است که با حروف سریانی آوانگاری شده است. بر این اساس، قطراییث غالبا از واژگان عربی (در کنار شماری از واژگان وام‌گرفته از سریانی و پهلوی) شکل یافته و شاکله اصلی عربی را همراه با برخی ساختارهای دستوری و تأثیرات واژگانی سریانی حفظ کرده است. بدین‌سان، این زبان کهن‌ترین گویش بومی مستند عربی در شبه‌جزیره عربستان در سده هفتم میلادی محسوب می‌شود و پرده از زبانی در حال دگردیسی شتابان برمی‌دارد. اثر حاضر همچنین دربردارنده فصلی ویژه درباره‌ی جزایر منطقه خلیج فارس به روایت منابع اسلامی (به قلم سیف المریخی) و بازسازی بی‌بدیلی از واژه‌نامه حنانیشوع بار سروشوی (حدود ۹۰۰ م.) به‌دست جرج کراز است.

فهرست مطالب
۱) مقدمه (ماریو کوزا)
۲) واکاوی واژگانی قطریث (ماریو کوزا)
۳) واکاوی جای‌نام‌شناختی بیت قطریه (حیا آل ثانی، عبدالرحیم ابوحسین، سیف المریخی، عبدالرحمن شمس‌الدین، توبیاس شونشن، دیوید ای. میکلسون، ویلیام ال. پاتر و ماریو کوزا)
۴) وضعیت سیاسی، اقتصادی و اجتماعی جزایر منطقه خلیج فارس در سده‌های سوم و چهارم [هجری] / نهم و دهم [میلادی] (سیف شاهین المریخی)
۵) بازسازی واژه‌نامه حنانیشوع بار سروشوی (جرج کراز)
 
📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

🔵 با شعار «میراث دیروز، اندیشه امروز»
*هفدهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی برگزار می‌شود*

🔹 هفدهمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی پس از وقفه‌ای چندساله، با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، خانه کتاب و ادبیات ایران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار برگزار می‌شود.

🔹 در این آیین، ضمن تجلیل از مقام علمی استاد علی صدرایی خویی، محقق، کتاب‌شناس، فهرست‌نگار و مصحح، از فعالان و آثار برتر در زمینه حفظ، احیا، معرفی و پژوهش نسخ خطی تقدیر می‌شود.

🗓️ دوشنبه ۱۶ شهریورماه ۱۴۰۵
🕓 ساعت ۱۶ تا ۱۸
📍 تالار قلم مرکز همایش‌های بین‌المللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران


🆔 @nlai_ir

نرم‌افزار دانشنامه صحیفه سجادیه
🔸🔹🔸🔹🔸

متن کامل 209 عنوان کتاب و رساله در 292 جلد با محوریت صحیفه سجادیه، شامل: متن ادعیه، ترجمه‌ها، شروح، نُسخ خطی، فرهنگ موضوعات، فرهنگ واژگان، اِعراب و معارف صحیفه کامله سجادیه و ...

💻 مشاهده اطلاعات نرم‌افزار در #نورسافت :
noorsoft.org/fa/software/View/74236

🌐 دریافت رایگان نسخه اندرویدی صحیفه سجادیه :
noorsoft.org/fa/software/View/74107


🔻🔻🔻🔻🔻🔻
👈 تا حالا با چت بات اسلامی گفتگو کردی؟!!!


🌐 سامانه گفت‌وگوی هوشمند با کتاب:
noorlib.ir/chatbot

🌐 سامانه گفتگوی هوشمند با احادیث:
chattohadith.inoor.ir

🌐 سامانه گفتگوی هوشمند با تفاسیر:
chattotafsir.inoor.ir

🌐 سامانه گفتگوی هوشمند با آثار استاد شهید مرتضی مطهری:
motahari.noorlib.ir


▪️▫️▪️▫️▪️
مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)
پیشگام در داده پردازی هوشمند علوم اسلامی و انسانی
noorsoft.org

📢 @noorsoft کانال رسمی نور در ایتا

📚 #معرفی_کتاب

🔺حقوق و تطور تاریخی شریعت در اسلام

🔺Recht und historische Entwicklung der Scharia im Islam

👈🏻 نویسنده: Christian Müller
👈🏻 ناشر:  De Gruyter
👈🏻 سال انتشار : (2022)
👈🏻شابک: 9783110765885

معرفی ناشر

آیا شریعت پیشینه‌ای تاریخی دارد؟ و اندیشه حقوقی (فقه) چه نقش اجتماعی در اسلام ایفا می‌کند؟ کتاب حاضر با تکیه بر شواهد و پرسش‌های نو، پاسخ‌هایی مستدل و متقن به این پرسش‌ها ارائه می‌دهد. پژوهش‌های بنیادین و زمان‌محور مؤلف در حوزه‌های قواعد حقوقی، هرمنوتیک حقوقی و اسناد قانونی، بستر لازم را برای بازنگری در باورهای پیشین مرتبط با حقوق اسلامی فراهم می‌آورد. این ترکیب جامع، افزون بر این، حقوق فقیهان (فقه اصطلاحی) را از منظری اعتقادی و همچنین کاربردی در چارچوب نظام‌های حقوقیِ تاریخی، از دوران متقدم تا دگرگونی‌های قرن نوزدهم میلادی جای می‌دهد. این اثر روند توسعه نهادها (مذاهب فقهی)، درک قواعد (رویکرد مسئله‌محور در فروع) و مشروعیت‌بخشی (اصول فقه) از سوی فقیهان را به تصویر می‌کشد. گذارِ «حقوق اسلامی» از حقوق خلافت به حقوق فقیهان و مرحله شریعت‌محورِ آن از قرن سیزدهم میلادی به بعد، بازتابی از دگرگونیِ جایگاه اندیشه حقوقی در عرصه عمل است. بسط حقوقی قانون وحیانی که دامنه آن به الهیات و فلسفه نیز کشیده شد، با انگاره‌ی اسوه پیامبر (سنت) به عنوان یگانه معیار در صدر اسلام — و به تبع آن با بخش‌هایی از برداشت امروزی از «شریعت» — در تضاد است.

فهرست مطالب
مقدمه
۱) رهیافت‌هایی برای پژوهش در هنجارمندی اسلامی
۲) نظام‌های حقوقی تاریخی
۳) اندیشه حقوقی اهل سنت
۴) کاربست حقوق
۵) اهمیت در تاریخ اجتماعی
۶) چشم‌انداز جامع تاریخی: شریعت در حقوق و دین
 
📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

🔎 ده پایگاه برتر و معتبر دسترسی آزاد (Open Access) به مقالات علمی

1. DOAJ (Directory of Open Access Journals)

این پایگاه، جامع‌ترین دایرکتوری مجلات دسترسی آزاد داوری‌شده (Peer-reviewed) در جهان است که بیش از ۲۰,۰۰۰ مجله علمی را از تمام حوزه‌های دانش (علوم پایه، فنی‌مهندسی، پزشکی، علوم انسانی و هنر) پوشش می‌دهد.

• آدرس اینترنتی:

https://doaj.org

2. arXiv

یکی از قدیمی‌ترین و محبوب‌ترین مخازن پیش‌چاپ (Preprint) دنیا که توسط دانشگاه کورنل مدیریت می‌شود. arXiv تمرکز ویژه‌ای بر علوم فیزیک، ریاضیات، علوم کامپیوتر، آمار و زیست‌شناسی محاسباتی دارد.

• آدرس اینترنتی:

https://arxiv.org

3. PubMed Central (PMC)

بایگانی رایگان و فول‌تکست کتابخانه ملی پزشکی ایالات متحده (NLM) و سازمان NIH. این پایگاه میلیون‌ها مقاله علمی معتبر در زمینه‌های پزشکی، زیست‌شناسی و علوم زیستی را ارائه می‌دهد.

• آدرس اینترنتی:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc

4. CORE (COnnecting REpositories)

پایگاه CORE بزرگ‌ترین تجمیع‌کننده (Aggregator) پژوهش‌های دسترسی آزاد در جهان است. این سیستم مقالات را از هزاران مخزن دانشگاهی، سامانه سازمانی و مجله سراسر دنیا جمع‌آوری کرده و یکجا ارائه می‌دهد.

• آدرس اینترنتی:

https://core.ac.uk

5. BASE (Bielefeld Academic Search Engine)

یکی از قدرتمندترین موتورهای جستجوی علمی دنیا که توسط کتابخانه دانشگاه بیلفلد آلمان توسعه یافته است. BASE داده‌های خود را از بیش از ۱۰,۰۰۰ منبع علمی دریافت کرده و دسترسی آزاد به بیش از ۶۰ درصد منابع نمایه‌شده را فراهم می‌کند.

• آدرس اینترنتی:

https://www.base-search.net

6. ResearchGate

شبکه اجتماعی پژوهشگران و دانشمندان که به محققان اجازه می‌دهد مقالات، پژوهش‌ها و پیش‌چاپ‌های خود را به‌صورت دسترسی آزاد به اشتراک بگذارند.

• آدرس اینترنتی:

https://www.researchgate.net

7. PLOS ONE / PLOS (Public Library of Science)

یکی از پیشگامان نشر دسترسی آزاد ناشران. PLOS مجموعه مجلات تخصصی در زمینه‌های پزشکی، زیست‌شناسی، بیماری‌های گرمسیری و علوم پایه را ناشری می‌کند که مقاله PLOS ONE از مشهورترین مجلات چندرشته‌ای آن است.

• آدرس اینترنتی:

https://plos.org

8. ERIC (Education Resources Information Center)

جامع‌ترین پایگاه داده منابع آموزشی و علوم تربیتی که توسط وزارت آموزش ایالات متحده پشتیبانی می‌شود. ERIC دسترسی به هزاران مقاله، گزارش علمی و سند آموزشی رایگان را فراهم می‌کند.

• آدرس اینترنتی:

https://eric.ed.gov

9. ScienceOpen

یک بستر پژوهشی و شبکه کشف علمی که علاوه بر ارائه میلیون‌ها مقاله دسترسی آزاد، امکان ارزیابی پس از انتشار (Post-publication peer review) و نقد مقالات را برای پژوهشگران فراهم می‌سازد.

• آدرس اینترنتی:

https://www.scienceopen.com

10. Google Scholar

اگرچه یک مخزن مجزا نیست، اما جامع‌ترین موتور جستجوی منابع علمی است. گوگل اسکولار به‌طور هوشمند لینک‌های دسترسی آزاد (نسخه‌های PDF در مخازن دانشگاهی یا سایت نویسندگان) را پیدا کرده و در کنار نتایج جستجو نشان می‌دهد.

• آدرس اینترنتی:

https://scholar.google.com

💡 جمع‌بندی

برای شروع یک پژوهش، استفاده از Google Scholar یا CORE به عنوان نقطه آغاز جستجوی جامع پیشنهاد می‌شود. در صورتی که به دنبال مقالات ارزیابی‌ شده با کیفیت بالا در رشته‌های عمومی هستید، DOAJ بهترین گزینه است. برای حوزه‌های خاص مثل پزشکی از PMC و برای فیزیک، ریاضی و کامپیوتر از arXiv بهره ببرید.

https://t.me/UT_Central_Library

🔰تاریخ و رمزورازهای یکی از ماندگارترین متون روایی جهان؛
«هزار و یک شب» نوشته‌ی چه کسی است؟(ibna.ir/x6JP4)

🔸وب‌سایت «العربی الجدید» در مطلبی با عنوان «آیا اخوان‌الصفا هزار و یک شب را نوشته‌اند؟» به بررسی کتاب «شِفرة اللیالی العربیة: قراءة فی إحدی أهم السردیات الکبری» نوشته‌ی بلال موسی العلی پرداخته است؛ کتابی که با طرح فرضیه‌ای بحث‌برانگیز، اخوان‌الصفا را پدیدآورندگان روایت عربی «هزار و یک شب» می‌داند و درباره‌ی پیوند میان داستان‌های این مجموعه، فلسفه و اندیشه‌های «رسائل اخوان‌الصفا» بحث می‌کند.

🔸کتاب بر فرضیه‌ای جسورانه بنا شده است که بلال العلی با تکیه بر آن می‌خواهد به پرسش‌هایی که سال‌ها درباره‌ی خاستگاه «هزار و یک شب» و نویسندگان آن مطرح بوده پایان دهد. او معتقد است گروه اخوان‌الصفا در قرن دهم میلادی، پدیدآورندگان واقعی داستان‌هایی بوده‌اند که این مجموعه را در قالب فرهنگی عربی شکل داده‌اند؛ زیرا این داستان‌ها سرشار از نمادها و معانی فلسفی و معرفتی هستند که این گروه عامدانه آنها را در قصه‌ها و جزئیات روایی پنهان کرده است. از نظر او، خود داستان‌ها و جزئیاتشان هدف اصلی نبوده‌اند، بلکه ظرفی برای محافظت از این اندیشه‌ها و زنده نگه داشتن آنها در میان مردم بوده‌اند.

🔸این فرضیه، انگیزه‌ای تازه برای بازخوانی «هزار و یک شب» فراهم می‌کند و خواننده را با این احتمال مواجه می‌سازد که پشت این روایت‌ها واقعیتی تاریخی وجود داشته باشد. نویسنده همچنین به جنبه‌های مشترک میان «هزار و یک شب» و «رسائل اخوان‌الصفا» اشاره می‌کند؛ از جمله ناشناخته بودن فرد یا افرادی که این دو اثر را پدید آورده‌اند و گستردگی موضوعات آنها. هر دو اثر به موضوعاتی مانند کشمکش میان اخلاق و امیال می‌پردازند و این مسئله در ساختار فکری، داوری‌ها و داستان‌های آنها حضور دارد. شیوه‌های روایت نیز گاهی به یکدیگر نزدیک می‌شوند؛ برای نمونه، داستان‌ها ممکن است از زبان حیوانات روایت شوند و درونمایه‌ی اخلاقی آنها، جنبه‌های عمیق دینی و انسانی داشته باشد.


@ibna_official

🔰به مناسبت ۱۳ شهریور روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی؛
از «توسعه به مثابه آزادی» تا «تحقیق ماللهند»(ibna.ir/x6JRR)

🔸آمارتیا سن: بیرونی عمده عمر خود را در دنیای قرن یازدهم مصروف اعتلای درک متقابل و تسامح کرد

🔸برای آمارتیا سن، آزادی فقط یک مفهوم سیاسی یا اقتصادی نیست؛ آزادی با امکان انتخاب، استدلال و مشارکت در زندگی عمومی پیوند دارد. برای بیرونی نیز دانش بدون تحقیق، مشاهده، مقایسه و مراجعه به منبع معتبر معنایی ندارد. شاید به همین دلیل باشد که بازخوانی بیرونی در کنار آثار آمارتیا سن می‌تواند افقی تازه برای مخاطب امروز بگشاید.

🔸آمارتیا سن در کتاب مشهور خود، «توسعه به مثابه آزادی»، توسعه را صرفاً با رشد اقتصادی، افزایش درآمد یا انباشت ثروت یکسان نمی‌گیرد. در منظومه فکری او، توسعه با گسترش آزادی‌های واقعی انسان‌ها پیوند دارد؛ آزادی‌هایی که امکان انتخاب، مشارکت، گفت‌وگو و زندگی انسانی‌تر را فراهم می‌کنند. همین پیوند میان آزادی، عقلانیت و امکان گفت‌وگو، یکی از راه‌های ورود به جهان فکری سن و درک توجه او به شخصیت‌هایی مانند ابوریحان بیرونی است.توسعه به مثابه آزادی از مهم‌ترین آثار سن در تبیین نسبت آزادی، نهادهای اجتماعی و توسعه انسانی به شمار می‌رود.

🔸در روزگاری که سخن گفتن از گفت‌وگوی تمدن‌ها گاه به مجموعه‌ای از شعارهای کلی فروکاسته می‌شود، تجربه علمی ابوریحان بیرونی یادآور معنای دقیق‌تر گفت‌وگوست: گفت‌وگو پیش از هر چیز، نیازمند شناخت است؛ و شناخت نیز بدون فروتنی علمی، آموختن زبان دیگری و مراجعه مستقیم به آثار و اندیشه‌های او ممکن نیست.

🔸این همان میراثی است که می‌توان در پیوند میان تحقیق ماللهند ابوریحان بیرونی و آثاری چون توسعه به مثابه آزادی و هویت و خشونت آمارتیا سن بازخوانی کرد؛ میراثی که در مرکز آن، آزادی از جهل، رهایی از تعصب و شجاعت فهم جهانی پیچیده‌تر از تصویرهای ساده‌شده ما قرار دارد.



@ibna_official

🖋️ نمایشگاه تخصصی حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران


📚 کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، با همکاری بخش مرمت و آسیب شناسی، نمایشگاه تخصصی «حفاظت و مرمت نسخ خطی و اسناد کاغذی» را برگزار میکند.

🔷 این رویداد که به همت کارشناسان بخش مرمت کتابخانه مرکزی ترتیب یافته، فرصتی کم نظیر برای آشنایی نزدیک با فرآیندهای پیچیده و ظریف احیای نسخ خطی، اسناد تاریخی و آثار هنری بر بستر کاغذ فراهم آورده است.

🔷 در این نمایشگاه، بازدیدکنندگان میتوانند شاهد نمونه های شاخصی از مرمتهای موفق باشند که هر یک روایتی از تلاش برای غلبه بر آسیب های مختلف شیمیایی، فیزیکی و بیولوژیکی است. بخش دیگری از نمایشگاه به ارائه فرآیند گام به گام مرمت اختصاص دارد که تکنیکهای علمی نظیر اسیدزدایی، ضدعفونی، ترمیم الیاف و صحافی را به صورت عملی به بازدیدکنندگان نشان میدهد.

🔷 مرمت کاغذ، تنها یک مهارت فنی نیست؛ این هنر، پلی است میان گذشته و آینده که به ما امکان میدهد هویت تاریخی خود را برای نسلهای بعدی زنده نگه داریم. ارائه اطلاعات و آگاهی در زمینه نگهداری و درمان میراث کاغذی از وظایف مهم جامعه دانشگاهی است که این نمایشگاه با روایت ساده اما تخصصی، سعی در انجام این امر خطیر دارد.

📍 زمان و مکان برگزاری نمایشگاه:

🗓️ تاریخ برگزاری: از ۴ شهریور تا ۲۰ مهر ماه
⏰ ساعت بازدید: همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۳
🏛️ مکان: طبقه همکف کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

مرگ جیسون آردی، استاد جامعه‌شناسی آموزش دانشگاه کمبریج، یک پرسش جدی را پیش روی جامعه دانشگاهی قرار داده است: مرز میان پاسداری از تمامیت علمی و حفظ کرامت انسانی کجاست؟ آردی در پی طرح اتهام‌هایی درباره تخلفات پژوهشی و سرقت علمی، در ۵ اوت ۲۰۲۶ از سمت خود استعفا کرد و تنها ۹ روز بعد، در ۱۴ اوت، در ۴۱ سالگی درگذشت. Nature در سرمقاله‌ای که ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، این واقعه را فراتر از یک تراژدی فردی می‌داند و خواستار تأمل جدی درباره نحوه مواجهه دانشگاه‌ها و رسانه‌ها با اتهامات تخلف علمی شده است.

تردیدی نیست که بررسی تخلفات پژوهشی برای اعتبار دانشگاه و اعتماد عمومی به علم ضروری است؛ اما چگونگی این رسیدگی نیز به همان اندازه اهمیت دارد. انصاف، محرمانگی، حق پاسخ و حفظ شأن افراد نباید در فضای فشار رسانه‌ای و قضاوت عمومی نادیده گرفته شود. دانشگاه باید همزمان از دو اصل دفاع کند: «تمامیت علمی» و «کرامت انسانی»؛ هیچ‌یک را نمی‌توان به بهای دیگری قربانی کرد. شاید مهم‌ترین درس این واقعه همین باشد: پاسخ‌گویی در علم ضروری است، اما عدالت، تناسب و انسانیت نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از همان مسئولیت علمی‌اند.

https://www.nature.com/articles/d41586-026-02677-0

@SotudehGPT