🔰میراثی از نسخه‌های خطی فارسی در دل کردستان عراق

🔸تکیه هیران، یکی از قدیمی‌ترین مراکز عرفانی و دینی اقلیم کردستان عراق، نسخه‌هایی خطی از متون فارسی کلاسیک از جمله برگی منحصربه‌فرد از دیوان انوری، شاعر شهیر قرن ششم هجری را در خود جای داده است.

🔸در میان آثار باقی‌مانده در تکیه تاریخی هیران، نسخه‌ای یتیم از دیوان شاعر نام‌آشنای فارسی، انوری، به چشم می‌خورد؛ برگی باارزش که به سال ۶۹۶ هجری قمری (۱۲۹۷ میلادی) بازمی‌گردد و شامل رباعیاتی فارسی است که از کهن‌ترین متون ادبی کشف‌شده در شمال عراق به‌شمار می‌آیند.



@ibna_official

✳️ راهنمای عملی برای محافظت از ایده‌های علمی و برخورد با سرقت ادبی در پژوهش

تحلیل منتشر شده در Nature به‌صورت آموزشی به پرسش بسیاری از پژوهشگران پاسخ می‌دهد: چه‌کار باید کرد اگر ایده علمی شما سرقت شود یا در معرض سرقت ادبی قرار گیرد؟ مقاله بر اهمیت ثبت رسمی مالکیت فکری و انتشار شواهد پژوهشی تأکید می‌کند تا ایده‌ها در چارچوب علمی و قانونی محافظت شوند.
در این راهنمای خبری تأکید شده که ایده‌ها به‌خودی‌خود قابل‌سرقت نیستند؛ آنچه به لحاظ حقوقی و اخلاقی اهمیت دارد، ثبت و انتشار رسمی نتایج یا پیش‌نویس‌های پژوهشی است که نشان می‌دهد چه زمانی و توسط چه کسی اقدام به کار شده است.
یکی از توصیه‌های کلیدی برای پژوهشگران، استفاده از پیش‌چاپ (preprint) یا ثبت ایده در سامانه‌های معتبر است تا تاریخ دقیقی برای مالکیت فکری تعیین شود و در صورت اختلاف، بتوان به آن استناد کرد.
نویسندگان مقاله همچنین بر این نکته تأکید دارند که ایمن نگه داشتن ایده‌های اولیه تا زمان انتشار رسمی گاهی می‌تواند بهترین روش برای پیشگیری از سوء‌استفاده باشد، مخصوصاً در مواردی که احتمال رقابت علمی وجود دارد.
در این چارچوب، ثبت ایده‌ها از طریق پایگاه‌های داده معتبر، پیش‌چاپ‌ها، پتنت‌ها یا گزارش‌های کاری می‌تواند مدرک‌ معتبری برای زمان‌بندی و اعتبار ایده فراهم آورد و از ادعاهای بی‌پایه جلوگیری کند.
همچنین مقاله آموزشی تأکید می‌کند که گفت‌وگو با همکاران و مشاوران حقوقی در مراحل اولیه می‌تواند به تدوین استراتژی محافظت از ایده‌ها کمک کند، به‌ویژه زمانی که قصد دارید نتایج را در قالب مقاله، قرارداد صنعتی یا همکاری علمی منتشر کنید.
در سطح آکادمیک، بخش دیگری از راهنما به اهمیت رعایت اخلاق در نگارش و انتشار اشاره می‌کند و یادآور می‌شود که حتی ارجاع ندادن مناسب به ایده‌های دیگران نیز می‌تواند به‌عنوان سرقت ادبی تلقی شود و باید از آن اجتناب کرد.
راهنمای Nature به پژوهشگران یادآوری می‌کند که ایجاد رکورد روشن از کار خود از ابتدا تا انتشار، بخش مهمی از فرآیند پژوهش است و در صورت بروز اختلاف می‌تواند به‌عنوان سند معتبر علمی عمل کند.
این متن آموزشی همچنین توصیه می‌کند که پژوهشگران به‌روزرسانی‌های هر حوزه علمی و سیاست‌های نشریات درباره مالکیت فکری را دنبال کنند تا در مواجهه با چالش‌های نوظهور بتوانند تصمیمات حرفه‌ای و آگاهانه بگیرند.
در مجموع، این راهنمای خبری– آموزشی نقشه عملی برای مدیریت و محافظت از ایده‌های علمی ارائه می‌دهد و ابزارهای مختلف را برای اطمینان از اعتبار و مالکیت پژوهشی توضیح می‌دهد، که برای هر پژوهشگر در تمام مراحل کار پژوهشی ضروری است.

منبع: Nature، منتشر شده ۱۰ فوریه ۲۰۲۶،
https://www.nature.com/articles/d41586-025-04165-3

https://t.me/UT_Central_Library

راهنمایی جامع برای شناخت نسخه‌های خطی مشرق‌زمین

کتاب Comparative Oriental Manuscript Studies: An Introduction، یا «درآمدی بر مطالعات تطبیقی نسخه‌های خطی شرقی»، یکی از آثار جامع و در عین حال کاربردی در حوزه نسخه‌شناسی و مطالعات دست‌نوشته‌هاست. این کتاب در سال ۲۰۱۵ در قالب پروژه COMSt (Comparative Oriental Manuscript Studies) و با ویراستاری عمومی الساندرو باوزی (Alessandro Bausi) و همکاری گروه بزرگی از متخصصان نسخه‌های خطی منتشر شده است. کتاب ۶۷۷ صفحه دارد و ۷۷ پژوهشگر از ۲۱ کشور در تألیف بخش‌های مختلف آن مشارکت کرده‌اند. دامنه آن نیز بسیار گسترده است و سنت‌های نسخه‌نویسی عربی، فارسی، یونانی، سریانی، عبری، قبطی، ارمنی، گرجی، اتیوپیایی، اسلاوی، ترکی و شماری دیگر از سنت‌های مکتوب مشرق‌زمین را در بر می‌گیرد.

ادامه در پست بعدی
👇👇

ادامه پست بالا
اهمیت کتاب در این است که نسخه خطی را صرفاً ظرفی برای انتقال یک «متن» نمی‌بیند. خود کتاب، کاغذ یا پوست آن، شیوه ساخت، نوع مرکب، خط، آرایش صفحه، صحافی، یادداشت‌های حاشیه‌ای، تاریخچه مالکیت و حتی آسیب‌هایی که در طول قرن‌ها دیده است، همگی اطلاعات تاریخی دارند. به همین دلیل، خواننده در این اثر با مجموعه‌ای از دانش‌های مرتبط با نسخه خطی، از نسخه‌شناسی و خط‌شناسی گرفته تا تصحیح متن، فهرست‌نویسی و حفاظت فیزیکی نسخه‌ها، آشنا می‌شود.
کتاب با یک مقدمه عمومی مفصل، در حدود هفتاد صفحه، آغاز می‌شود. در این مقدمه ابتدا توضیح داده می‌شود که «مطالعات تطبیقی نسخه‌های خطی شرقی» اساساً به چه معناست و چرا باید سنت‌های مختلف نسخه‌نویسی را با یکدیگر مقایسه کرد. بحث درباره مفهوم «شرق» و تاریخ مطالعات شرق‌شناسی نیز در همین بخش مطرح شده است. نویسندگان در کنار روش‌های سنتی، به امکانات جدید نیز توجه دارند؛ از جمله کاربرد فناوری‌های دیجیتال در مطالعه نسخه‌ها، آزمایش‌های علمی و ابزاری روی مواد تشکیل‌دهنده نسخه و روش‌های جدید مطالعه نسخه‌های پالیمپسست یا نوشته‌های پاک‌شده و بازنویسی‌شده.
حجیم‌ترین بخش کتاب به Codicology یا نسخه‌شناسی مادی اختصاص دارد و نزدیک به دویست صفحه را در بر می‌گیرد. پرسش اصلی در این بخش این است که یک نسخه خطی چگونه ساخته شده است. بنابراین مطالبی درباره مواد مورد استفاده در کتاب‌سازی، ابزارهای کاتبان، شکل کتاب، تهیه دفترها و جزوه‌ها، ترتیب اوراق، صفحه‌آرایی، خوانایی متن، فعالیت کاتب و نقاش و مُذهّب و سرانجام صحافی مطرح می‌شود.
امتیاز مهم این فصل آن است که پس از بیان مباحث عمومی، سنت‌های مختلف جداگانه بررسی شده‌اند. برای مثال، نسخه‌شناسی عربی بخش مستقلی دارد. در آن از مواد و ابزار کتابت شروع می‌شود و سپس شکل کتاب، ساخت کدکس، تنظیم صفحه، ساختار متن، کار کاتب، نقاش و مُذهّب بررسی می‌شود. در کنار آن، بخش‌های مستقلی نیز درباره نسخه‌های سریانی، یونانی، عبری، ارمنی، قبطی، اتیوپیایی، گرجی و دیگر سنت‌ها وجود دارد. به این ترتیب خواننده می‌تواند مثلاً ببیند ساخت یک نسخه عربی چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با یک نسخه سریانی یا یونانی داشته است.
نویسندگان البته همه سنت‌های شرقی را به یک اندازه پوشش نداده‌اند. برای مثال، درباره فرهنگ‌های نسخه‌ای ایرانیِ زردشتی و مانوی ــ شامل اوستایی، فارسی میانه، پارتی، سغدی و دیگر زبان‌های ایرانی ــ مطالبی مطرح شده، اما خود کتاب تصریح می‌کند که به دلیل محدودتر بودن مواد باقی‌مانده و تخصصی بودن این حوزه، حضور آنها در کتاب محدودتر است.
فصل دوم به Palaeography یا خط‌شناسی اختصاص دارد. در اینجا نسخه خطی از منظر خط و تحول شیوه‌های نوشتن بررسی می‌شود. خط برای نسخه‌شناس فقط وسیله خواندن متن نیست؛ شکل حروف، زاویه قلم، فاصله کلمات، شیوه اتصال حروف و دیگر ویژگی‌های کتابت می‌تواند به شناخت زمان و محیط تولید نسخه کمک کند. این بخش به‌ویژه برای کسانی سودمند است که با نسخه‌های فاقد تاریخ کتابت یا نسخه‌هایی با اطلاعات ناقص سروکار دارند. فصل خط‌شناسی از صفحه ۲۶۷ تا ۳۲۰ کتاب را در بر گرفته است.
یکی از مهم‌ترین قسمت‌های کتاب برای مصححان متون، فصل سوم با عنوان Textual Criticism and Text Editing است. این فصل حدود ۱۴۵ صفحه حجم دارد و به این پرسش می‌پردازد که وقتی از یک اثر چند نسخه متفاوت در اختیار داریم، چگونه می‌توان تاریخ انتقال متن را شناخت و برای انتشار علمی آن تصمیم گرفت. در اینجا از مبانی نقد متن، اختلاف نسخه‌ها، روابط میان نسخه‌ها، شجره یا stemma codicum و سنت‌های مختلف تصحیح انتقادی سخن گفته می‌شود. نکته مهم این است که کتاب صرفاً یک روش تصحیح را به عنوان روش قطعی معرفی نمی‌کند، بلکه تفاوت سنت‌های علمی و مسائل خاص متون مختلف را نیز در نظر می‌گیرد. ساختار کلی کتاب نشان می‌دهد که نقد متن و تصحیح علمی یکی از محورهای اصلی پروژه COMSt بوده است.
فصل چهارم کتاب مخصوص فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی است. این بخش برای کتابداران، فهرست‌نگاران و مدیران مجموعه‌های خطی اهمیت خاصی دارد. موضوع فقط نوشتن نام کتاب و مؤلف نیست، بلکه این پرسش مطرح است که برای معرفی علمی یک نسخه چه اطلاعاتی باید ثبت شود و چگونه باید میان توصیف متن و توصیف شیء مادی تمایز گذاشت. مسائل مربوط به استانداردسازی اطلاعات و تحول فهرست‌نویسی در محیط دیجیتال نیز در همین چهارچوب قرار می‌گیرد. این فصل صفحات ۴۶۷ تا ۵۳۸ را شامل می‌شود.
ادامه در پست بعدی

ادامه پست بالا 👆👆👇👇👇
آخرین فصل اصلی درباره Conservation and Preservation؛ حفاظت و نگهداری نسخه‌های خطی است. در اینجا کتاب از حوزه مطالعات نظری وارد مسائل عملی کتابخانه‌ها و مجموعه‌های نسخه خطی می‌شود: چرا نسخه‌ها آسیب می‌بینند، چه عواملی موجب تخریب کاغذ، پوست، مرکب و صحافی می‌شود و رویکردهای معاصر حفاظت از این میراث چیست. به این ترتیب کتاب چرخه مطالعه نسخه را تقریباً کامل می‌کند: از شناخت شیء و خط و متن تا فهرست‌کردن و سرانجام حفظ خود نسخه برای آینده. این فصل صفحات ۵۳۹ تا ۵۸۲ را دربر می‌گیرد.
پس از این پنج بخش، نزدیک به هفتاد صفحه منابع و کتاب‌شناسی و بیش از بیست صفحه نمایه آمده است. کتاب همچنین دارای نقشه‌ها، تصاویر و نمونه‌های نسخه‌های خطی است. به همین سبب اثر حاضر صرفاً مجموعه‌ای از مقالات نظری نیست، بلکه می‌تواند نقش یک کتاب مرجع و راهنمای آموزشی را برای دانشجویان و پژوهشگران نسخه‌های خطی ایفا کند.
از ویژگی‌های جالب این اثر، نگاه تطبیقی آن است. بسیاری از کتاب‌های نسخه‌شناسی تنها یک زبان یا یک سنت ــ مثلاً نسخه‌های عربی یا یونانی ــ را بررسی می‌کنند؛ اما این کتاب می‌کوشد سنت‌های مختلف «فرهنگ کدکس» را در کنار یکدیگر قرار دهد. همین ویژگی سبب شده مرکز مطالعات فرهنگ نسخه‌های خطی دانشگاه هامبورگ نیز آن را اثری مناسب برای آشنایی با روش‌ها و مشکلات مطالعه تطبیقی آثار مکتوب و شناخت اجمالی فرهنگ‌های مختلف نسخه‌نویسی معرفی کند.
در مجموع، Comparative Oriental Manuscript Studies: An Introduction را می‌توان نوعی دانشنامه فشرده و در عین حال آموزشی برای مطالعات نسخه‌های خطی دانست. کسی که بخواهد بداند یک نسخه خطی را از چه زوایایی می‌توان مطالعه کرد، در این کتاب تقریباً تمام مسیر را یک‌جا می‌بیند: ماده و کاغذ و پوست → ساخت کتاب → خط و کتابت → آرایش صفحه و تذهیب → انتقال و اختلاف متن → تصحیح علمی → فهرست‌نویسی → حفاظت و مرمت. ارزش افزوده کتاب نیز در این است که این مباحث را به یک سنت زبانی محدود نکرده و تجربه نسخه‌شناسی عربی، سریانی، یونانی، عبری، قبطی، ارمنی، اتیوپیایی، گرجی، فارسی و دیگر حوزه‌های شرقی را تا حد امکان در کنار یکدیگر قرار داده است.
https://t.me/UT_Central_Library

کتاب «مطالعات تطبیقی نسخه‌های خطی شرقی: یک مقدمه» (Comparative Oriental Manuscript Studies: An Introduction) به ویرایش الساندرو بوسی و همکاران، انتشارات COMSt سال ۲۰۱۵.
این اثر یک درسنامه جامع و بین‌رشته‌ای است که برای نخستین بار طیف گسترده‌ای از سنت‌های خطی خاورمیانه و شمال آفریقا را در یک چارچوب تطبیقی بررسی می‌کند. کتاب در فصول مختلف خود به مباحثی نظیر نسخه‌شناسی (Codicology)، پالئوگرافی، روش‌های نقد متنی، تاریخچه فهرست‌نویسی و اصول مرمت و نگهداری می‌پردازد. تمرکز اصلی پژوهش بر سنت‌هایی مانند نسخه‌های عربی، عبری، قبطی، سریانی، اتیوپیایی، ارمنی و گرجی است که ریشه در حوزه جغرافیایی مدیترانه دارند. نویسندگان با نگاهی «باستان‌شناسانه»، نسخه خطی را فراتر از متن، به عنوان یک اثر مادی و تاریخی که بازتاب‌دهنده شرایط اجتماعی-اقتصادی زمان خود است، تحلیل می‌کنند. علاوه بر این، نقش حیاتی ابزارهای دیجیتال و علوم طبیعی در بازخوانی متن‌های محوشده و تحلیل شیمیایی کاغذ و جوهرها مورد بحث قرار گرفته است. این راهنما با هدف تقویت رشته‌های علمی مرتبط و ارائه اطلاعات به‌روز برای پژوهشگران تدوین شده است.
@UT_Central_Library

🗓️ سالروز کودتای ۲۸ مرداد

📚 برشی از کتاب سرگذشت استعمار

🔹انگلیسی ها تصمیم گرفتند ایران را تحریم کنند و همه درها را به روی دولت ایران ببندند. آنها از صاحبان نفت کشهایی که از ایران نفت میبردند به اتهام نفت دزدی شکایت میکردند حمل کالا به ایران ممنوع شد و بانکهای انگلستان همکاری با ایران را قطع کردند.

🔹صادر نشدن نفت ایران برای مدت کوتاهی انگلیسی‌ها را به دردسر انداخت؛ صف های طولانی خودروها در مقابل پمپ بنزین های انگلستان تشکیل شد؛ اما شرکت های انگلیسی و آمریکایی تولید خود را در کشورهای عربی افزایش دادند و کمبود نفت ایران را جبران کردند.

🔹قطع شدن صادرات نفت ایران و تحریمهای انگلستان باعث شد دولت ایران برنامه «اقتصاد بدون نفت را پیگیری کند در مدت کوتاهی صادرات کالاهای ایرانی افزایش یافت و واردات اجناس خارجی کاهش پیدا کرد تراز بازرگانی ایرانی تفاوت صادرات و واردات پس از سالها مثبت شد و پیروزی بزرگی به دست آمد.

🔹مصدق برای آنکه فشارهای بیگانگان را بر ایران کم کند مانند قائم مقام فراهانی میرزا تقی خان امیرکبیر سیاست موازنه «منفی را پیشه کرد. او از رقابت دو کشور رقیب آمریکا و شوروی برای حفظ استقلال ایران استفاده میکرد. آمریکایی‌ها نگران بودند که مبادا ایران به دست شوروی بیفتد و مصدق هم آنها را میترساند که اگر دولت او سقوط کند دوستان شوروی کشور را در دست خواهند گرفت.

🆔 @ketabresan

🔵 *به مناسبت روز جهانی عکاسی | معرفی عبدالله میرزا قاجار*

🔹 عبدالله میرزا قاجار، فرزند جهانگیر میرزا، از عکاسان برجسته و پرکار دوره قاجار و عکاس مخصوص ناصرالدین‌شاه بود. او پس از آقا رضا اقبال‌السلطنه، مشهورترین عکاس ایرانی این دوره به شمار می‌آید.

🔹 فعالیت‌ عبدالله قاجار به‌عنوان عکاس دربار، پس از بازگشت او از اروپا و در حدود سال ۱۳۰۰ قمری آغاز شد. او در همان سال برای عکاسی از نواحی خراسان مأموریت یافت و بعدها نیز به دستور رسمی ناصرالدین‌شاه، در سال ۱۳۰۸ قمری راهی خراسان شد و مجموعه‌ای بسیار نفیس و گرانبها از عکس‌های مرتبط با اوضاع و احوال خراسان و شهر مشهد به یادگار گذاشت. مجموعه عکس های عبدالله قاجار با موضوعات متنوع و مختلف در کاخ موزه گلستان نگهداری می‌شوند.

🔹 به مناسبت ۲۸ مرداد (۱۹ آگوست)، روز جهانی عکاسی، تصویری از عبدالله قاجار، عکاس مخصوص ناصرالدین‌شاه، نشسته بر صندلی در فضایی با زمینه گل و درخت منتشر می‌شود.


🆔 @nlai_ir

نوشته شده در سال 2013م
https://t.me/UT_Central_Library

نکات برجسته سخنرانی «State of the Science Address 2026» توسط دکتر مارسیا مک‌نات، رئیس آکادمی ملی علوم آمریکا (National Academy of Sciences)، در ۲ ژوئن ۲۰۲۶ در ساختمان آکادمی ملی علوم در واشنگتن دی‌سی ارائه شد. این سخنرانی بر وضعیت نظام پژوهش آمریکا، رهبری جهانی علم و فناوری، رقابت اقتصادی و ضرورت اصلاح اکوسیستم علمی تمرکز داشت.

*۱. ضرورت بازسازی اکوسیستم علمی آمریکا*
دکتر مک‌نات تأکید کرد که مدل فعلی پژوهش نیازمند تحول است. حفظ رهبری علمی تنها با افزایش بودجه امکان‌پذیر نیست؛ بلکه نیازمند اصلاح ساختارهای پژوهش، آموزش، همکاری و ارزیابی علمی است.

*۲. حرکت از پژوهش فردمحور به پژوهش تیمی و مأموریت‌محور*
چالش‌های بزرگ امروز مانند تغییرات اقلیمی، سلامت، انرژی و فناوری‌های نوظهور با پروژه‌های کوچک و پراکنده حل نمی‌شوند. علم آینده باید بر تیم‌های بزرگ، بین‌رشته‌ای و مأموریت‌های ملی تمرکز کند.

*۳. بازتعریف معیارهای ارزیابی دانشگاه‌ها و پژوهشگران*
موفقیت علمی نباید فقط با تعداد مقالات، استنادها یا گرنت‌ها سنجیده شود. اثرگذاری اجتماعی، نوآوری، همکاری بین‌رشته‌ای، انتقال فناوری و مشارکت عمومی باید در ارزیابی‌ها نقش بیشتری داشته باشند.

*۴. تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت*
دانشگاه‌ها باید نیازهای صنعت را بهتر درک کنند و صنعت نیز باید در توسعه فناوری، آموزش نیروی انسانی و تعریف اولویت‌های پژوهشی مشارکت کند. همکاری‌های راهبردی دانشگاه–صنعت یکی از پایه‌های رقابت‌پذیری آینده است.

* ۵. تربیت نیروی انسانی متناسب با اقتصاد آینده*
یکی از نگرانی‌های اصلی، فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیازهای بازار کار است. برنامه‌های آموزشی باید مهارت‌های فناوری، کار تیمی، حل مسئله و تجربه صنعتی را تقویت کنند.

*۶. توسعه آزمایشگاه‌های اشتراکی و خودکار*
مدل آینده پژوهش بر زیرساخت‌های مشترک، تجهیزات پیشرفته، اتوماسیون، رباتیک و آزمایشگاه‌های هوشمند استوار خواهد بود. این رویکرد هزینه‌ها را کاهش داده و دسترسی پژوهشگران را افزایش می‌دهد.

*۷. نقش هوش مصنوعی در آینده علم*
هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار تحول‌آفرین برای سرعت بخشیدن به کشف علمی، تحلیل داده‌ها، طراحی آزمایش‌ها و افزایش بهره‌وری پژوهش مطرح شد. رقابت علمی آینده به توانایی ترکیب AI با علوم پایه و کاربردی وابسته است.

*۸. کاهش بوروکراسی و افزایش چابکی نظام پژوهش*
مک‌نات بر ضرورت ساده‌سازی فرآیندهای اداری، کاهش بار گزارش‌دهی و ایجاد شرایطی تأکید کرد که پژوهشگران زمان بیشتری برای تحقیق و نوآوری داشته باشند.

*۹. تشویق پژوهشگران به پذیرش ریسک علمی*
یکی از پیام‌های مهم سخنرانی این بود که نظام علمی نباید فقط پژوهش‌های کم‌ریسک و قابل انتشار را تشویق کند. پیشرفت‌های بزرگ معمولاً از ایده‌های بلندپروازانه و پروژه‌های پرریسک حاصل می‌شوند.

*۱۰. پیام راهبردی برای سیاست‌گذاران علم و فناوری*
پیام نهایی سخنرانی این است که کشورهایی در آینده پیشتاز خواهند بود که اکوسیستم نوآوری خود را بازطراحی کنند**؛ یعنی دانشگاه، صنعت، دولت، زیرساخت دیجیتال، هوش مصنوعی و نیروی انسانی را در یک شبکه هماهنگ قرار دهند.

*جمع‌بندی:*
مهم‌ترین درس این سخنرانی برای کشورهای در حال توسعه این است که رقابت علمی فقط با تولید مقاله یا افزایش تعداد دانشگاه‌ها حاصل نمی‌شود؛ بلکه نیازمند **دانشگاه‌های مأموریت‌محور، زیرساخت‌های مشترک پژوهشی، همکاری واقعی دانشگاه و صنعت، استفاده از هوش مصنوعی و تمرکز بر حل مسائل بزرگ ملی و جهانی است.

[ https://www.nationalacademies.org/events/1133 "The State of the Science Address 2026"

مدال یادبود صد و پنجاهمین سالگرد تولد کاظم مچیف (Kyazim Mechiev)
شرح و توصیف:
روی مدال:
تصویر برجسته از چهره کاظم مچیف (Kwazim Mechiev)، شاعر و اندیشمند برجسته قوم بالکار (۱۹۴۵-۱۸۵۹)، با ریش بلند و کلاه سنتی (پاپاخ).
در حاشیه بالایی، نام وی به زبان روسی حک شده است: «КЯЗИМ МЕЧИЕВ» (Kyazim Mechiev).
در حاشیه سمت راست، سال‌های تولد و وفات وی درج شده است: «۱۸۵۹ - ۱۹۴۵».
پشت مدال:
در مرکز، یک گلدسته برگ‌بو (شبیه برگ‌ غار) قرار دارد.
درون گلدسته، متنی به زبان روسی نوشته شده است:
> «Лишь доброта бесценна,
> Лишь правда не умрет...»
(تنها محبت بی‌بهاست، تنها حقیقت نمیرد...)
این مصرع از یکی از اشعار کاظم مچیف است.
در حاشیه مدال، متنی به زبان روسی دیگر وجود دارد که به مناسبت اشاره می‌کند:
> «РОССИЙСКИЙ КОМИТЕТ ПО 130 ЛЕТ СО ДНЯ РОЖДЕНИЯ»
(کمیته روسی به مناسبت ۱۳۰مین سالگرد تولد)

اهمیت و زمینه تاریخی:
کاظم مچیف (Kwazim Mechiev): وی به عنوان یکی از بنیان‌گذاران ادبیات مکتوب و زبان ادبی مدرن در میان اقوام قراچای-بالکار شناخته می‌شود و نقش بسزایی در اعتلای فرهنگ و هویت ملی آن‌ها داشته است.
مناسبت ضرب: مدال به مناسبت۱۳۰مین سالگرد تولد این شاعر برجسته (۱۹۸۹ میلادی، با توجه به سال تولد ۱۸۵۹) ضرب شده است. این نشان‌دهنده اهمیت وی در ادبیات و فرهنگ منطقه قفقاز، به‌ویژه در جمهوری قره‌چای و چرکس و کاباردینو-بالکاریا در فدراسیون روسیه است.
ارزش فرهنگی:
این مدال در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۹ میلادی) توسط وی. اِی. زاخاروف، معاون مرکز مطالعات قفقاز و رئیس انجمن دوستی روسیه و ایران، به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران اهدا شد. این اثر، افزون بر ارزش هنری و یادمانی خود، سندی از ارج‌گذاری به مفاخر فرهنگی و ادبی در فدراسیون روسیه و پاسداشت هویت ملی اقوام این کشور به شمار می‌آید. نگهداری این مدال در مجموعه موزه کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران نیز بیانگر پیوندهای فرهنگی و همکاری‌های علمی و پژوهشی میان ایران و روسیه است.

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

توضیحی در باره استفاده از منابع کتابخانه
طبق قوانین دانشگاه تهران، فارغ التحصیلان پس از طی فرایند تسویه حساب، به سامانه‌های دانشگاه دسترسی ندارند. سامانه کتابخانه نیز از این قاعده مستثنی نیست.
کتابخانه مرکزی برای ایجاد دسترسی فارغ‌التحصیلان و افرادی که عضو رسمی دانشگاه تهران نیستند، تدابیری اندیشیده تا بتوانند به منابع دیجیتال دسترسی پیدا کنند.
مسلما این فرایند مبتنی بر حفظ مالکیت منابع و اصول دسترسی به منابع دیجیتال است. از طریق راه‌های زیر می‌توانید به منابع دیجیتال دسترسی پیدا کنید:
۱.در سامانه آذرسا که لینک آن در وبسایت کتابخانه مرکزی موجود است، منابع دیجیتال در دسترس هستند. نسخ خطی، اسناد، مجلات، مقالات، منابع غیرکتابی (گزارشات، بولتن ها و غیره) به صورت نمایش در دسترس عموم و قابل مطالعه هستند.
۲. اگر کاربری بخواهد اصل منبع دیجیتال را خریداری کند، می تواند از طریق سامانه سابیت اقدام نماید. لینک این سامانه نیز در وبسایت کتابخانه مرکزی موجود است.
۳. همچنین پایان‌نامه های دانشگاه تهران در سامانه نور نیز در دسترس است. https://noordoc.ir/
به زودی نسخ خطی نیز از طریق سامانه موسسه نور در دسترس قرار می‌گیرد.
۴. دانشگاه تهران طبق قانون وزارت علوم، پایان‌نامه‌های خود را به ایرانداک نیز ارسال می‌کند که از طریق سامانه گنج ایرانداک در دسترس قرار می‌گیرد. این شامل منابعی می شود که در سالهای اخیر طبق قانون بارگذاری شده و ایراندک نیز به آن دسترسی دارد. طبعا فایل پایان نامه های قدیمی را صرفا از طریق نور می توانید دریافت کنید. کاربران دانشگاه تهرانی برای خواندن متن آن، از طریق آذرسا دسترسی دارند.
۵. فرایند دیجیتال‌سازی و ایجاد دسترسی به منابع کتابخانه مرکزی، همواره در حال انجام و تکمیل است و سعی بر آن است که راههای مختلفی برای ایجاد دسترسی به منابع برای تمامی کاربران فراهم شود.
https://t.me/UT_Central_Library

📚 #معرفی_کتاب #تازه‌های_نشر

🔺متون به‌مثابه موجودات زنده: ذیل‌ها و انتقال دانش در جهان اسلام

🔺 Texts as Living Objects: Dhayls and Knowledge Transmission in the Islamic World

👈🏻 ویراستاران: Sacha Alsancakli and Philip Bockholt
👈🏻 ناشر:  Brill
👈🏻 سال انتشار : (2026)
👈🏻شابک: 9789004763807

معرفی ناشر

کتاب حاضر دربردارنده‌ی ۹ مقاله‌ی پژوهشی درباره‌ی پدیده‌ی «ذیل» (تکمله‌نویسی‌) و سنت انتقال متون در جهان اسلام است. این اثر با بهره‌گیری از مطالعات موردی بر روی متونی به زبان‌های عربی، فارسی، ترکی و عبری سامری، و با پوشش گستره‌ی وسیعی از دوره‌های تاریخی و پهنه‌های جغرافیایی، تعریف و درکی نو از ذیل‌ها به مثابه پدیده‌هایی فرهنگی و تاریخی به دست می‌دهد.

این مجلد به جای آنکه سنت تکمله‌نویسی را در انزوا بررسی کند، به واکاوی دیگر انواع تصرف و تغییر در متون نظیر شرح‌نویسی و ترجمه — که غالباً با تولید ذیل‌ها درآمیخته بوده‌اند — نیز می‌پردازد. این رویکرد، سرشت پویا و در عین حال دیرپای سنت تألیف و تولید دانش در جهان اسلام را برجسته می‌سازد و بر ثبات و انسجام شگرف سنت مکتوب در گذر سده‌ها و بستر فرهنگی زاینده‌ی آن تمرکز می‌کند.
 
فهرست مطالب
مقدمه: تکمله‌ها حائز اهمیت‌اند: رویکردی مفهومی به پدیده ذیل‌ها در سنت نسخه‌پردازی اسلامی (ساشا آلسانجاکلی و فیلیپ بوکهولت)
۱) افزودن تکمله‌ها بر سنت: پدیده ذیل‌ها در تاریخ‌نگاریِ فارسی (کریستف او. ورنر)
۲) ذیلی که هرگز وجود نداشت: تاریخ شاه اسماعیل و شاه طهماسبِ امیر محمود (فیلیپ بوکهولت)
۳) مهرِ تأیید بر  افزوده‌ها؟ پدیده ذیل در لغت‌نگاری عربی (کولیندا لیندرمان)
۴) هم‌نشین دانشمند: تأملاتی درباره‌ی گردآوری و انتقال ذیل‌های نگاشته‌شده بر آثار نجومی (نادین لور)
۵) چه چیزی در یک ذیل جای می‌گیرد؟ نیت مؤلف در پسِ تصویرسازی نوعی‌زاده عطایی از پیر محمد افندی در آثار حدائق‌الحقائق و نفحهالازهار (زینب تزر)
۶) زمینه‌مندی آثار ذیل شیخی محمد بن حسن و واکاوی پرسش‌های مربوط به رساله جهان‌نمای اروپای وی (فکرت توران)
۷) مجمع‌الغرائب: مطالعه‌ای موردی درباب انتقال متن (گولیلمو زوکونی)
۸) سه سده ذیل‌نویسی بر شرف‌نامه بدلیسی (ساشا آلسانجاکلی)
۹) گذشته‌های امتدادیافته: دنباله‌های کتاب رویدادنامه‌ تولدای سامری و تأملات درونی درباره‌ی تاریخ (روی ماروم)
 
📌مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی

@Islamicstudies

🎓 مسئله آزمون در عصر هوش مصنوعی؛ آیا دانشگاه‌ها باید شیوه ارزیابی دانشجویان را از نو طراحی کنند؟

مجله Nature در مقاله‌ای تازه، چالش استفاده غیرمجاز از هوش مصنوعی مولد در آزمون‌های دانشگاهی را بررسی کرده و هشدار می‌دهد که روش‌های سنتی ارزیابی دیگر به‌تنهایی قابل اتکا نیستند.
نویسنده مقاله (Serrano)، تجربه خود در یک درس دانشگاهی را گزارش می‌کند که در آن نمره میانگین یک آزمون خانگی به ۹۶ درصد رسید؛ در حالی که میانگین تاریخی درس حدود ۶۵ تا ۸۰ درصد بود. برای بررسی این مسئله، آزمون پایانی به‌صورت حضوری و بدون استفاده از کتاب یا ابزارهای دیجیتال برگزار شد و میانگین نمرات به ۴۸٫۶ درصد کاهش یافت.
این تفاوت نشان می‌دهد که ظهور ابزارهای مولد هوش مصنوعی، مرز میان «دانش واقعی دانشجو» و «توانایی تولید پاسخ با کمک فناوری» را پیچیده‌تر کرده است. از دیدگاه آموزشی، مسئله اصلی فقط تقلب نیست؛ بلکه اعتبار فرایند ارزیابی و اطمینان از تحقق واقعی یادگیری در دانشگاه‌هاست.
نیچر تأکید می‌کند که دانشگاه‌ها باید هم‌زمان با گسترش AI، فرهنگ صداقت و تمامیت علمی را تقویت کنند و در سیاست‌های آموزشی خود بازنگری داشته باشند. 
یکی از راهکارهای کاربردی، حرکت از ارزیابی صرفاً مبتنی بر «محصول نهایی» به سمت ارزیابی فرایند یادگیری، استدلال، ارائه شفاهی و فعالیت‌های تحت نظارت است. همچنین لازم است دانشگاه‌ها به جای ممنوعیت مطلق، چارچوب روشنی برای استفاده مجاز، شفاف و مسئولانه از هوش مصنوعی تدوین کنند.
آموزش سواد هوش مصنوعی به دانشجویان نیز اهمیت دارد؛ دانشجو باید بداند چه زمانی استفاده از AI کمک آموزشی محسوب می‌شود و چه زمانی استقلال علمی او را مخدوش می‌کند.
برای استادان، این تحول فرصتی است تا تکالیفی طراحی کنند که در آنها تحلیل، نقد، حل مسئله و توضیح فرایند تفکر اهمیت بیشتری از تولید یک متن آماده داشته باشد. بنابراین، پاسخ دانشگاه به AI نباید صرفاً توسعه ابزارهای کشف تقلب باشد؛ بلکه باید به بازطراحی نظام ارزیابی و تعریف دوباره شایستگی‌های مورد انتظار از دانشجو منجر شود.
پیام کلیدی مقاله برای آموزش عالی این است: در عصر هوش مصنوعی، مسئله فقط «چگونه جلوی تقلب را بگیریم؟» نیست؛ بلکه باید پرسید «چگونه مطمئن شویم ارزیابی دانشگاه واقعاً یادگیری و توانایی دانشجو را اندازه‌گیری می‌کند؟»

Serrano, R. (2026). I caught my students using AI to cheat in an exam — here’s what universities must do to stamp this out. Nature, 656, 275. https://doi.org/10.1038/d41586-026-02447-y

https://t.me/UT_Central_Library

🏛️ مرمت رسالهٔ توپسازی – نسخهٔ خطی شماره ۲۰۸۵ کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران.

📜 این نسخه که در سدهٔ ۱۱ هجری قمری کتابت شده، در بخش مرمت و آسیب شناسی کتابخانه مرکزی، مورد بازسازی و مرمت قرار گرفته است.

https://t.me/UT_Central_Library
ble.ir/Library_UT_AC

Writing as Intermediary: Text-Image Relations in Early Modern Islamic Cultures

«نوشتار به‌مثابه واسطه: مناسبات متن و تصویر در فرهنگ‌های اسلامی اوایل دوران جدید»
ویراستاران:
لورنتس کُرن (Lorenz Korn)
برنیکه متسلر (Berenike Metzler)
ناشر: انتشارات دانشگاه بامبرگ
سال انتشار: ۲۰۲۲

مجموعه‌ای از ده مقاله پژوهشی درباره جایگاه میانجیِ نوشتار میان «متن» و «تصویر» است. مقالات آن از همایشی با همین عنوان در دانشگاه بامبرگ در اکتبر ۲۰۱۹ پدید آمده‌اند. کتاب در ۳۴۸ صفحه و همراه با حدود ۱۵۰ تصویر منتشر شده و بخش مهمی از آن به نسخه‌های خطی، خوشنویسی و هنر کتاب در ایران صفوی و قلمرو عثمانی اختصاص دارد.
https://t.me/UT_Central_Library

متن کتاب را از اینجا دانلود کنید

https://fis.uni-bamberg.de/entities/publication/8bc34aa0-2a95-4e8d-9b23-ff77c34a6aab