📕 ایران در فرهنگ جهان

📌این اثر متن سخنرانی علی‌اصغر حکمت، وزیر اسبق فرهنگ و بنیانگذار فرهنگستان ایران، در سال ۱۳۲۶ است. او در این گفتار، نشان می‌دهد که ایرانیان نه تنها در دوران باستان و ساسانی مهد تمدن بوده‌اند، بلکه پس از اسلام نیز بیشتر علوم اسلامی – از فلسفه و پزشکی تا نجوم و ادبیات – توسط دانشمندان ایرانی پایه‌گذاری شده است. وی به نفوذ واژگان فارسی در زبان‌های اسپانیولی و پرتغالی و حتی آمریکای جنوبی، و همچنین روایت دقیق نقش ایران در تأسیس یونسکو و پیشگامی فرهنگستان در ایجاد روابط علمی بین‌المللی اشاره دارد. حکمت در این متن، با تأکید بر ضرورت سرمایه‌گذاری بر علم و فرهنگ، از کم‌توجهی به بودجه‌های آموزشی گلایه می‌کند.

کتابخانه مسجد اعظم
@boroujerdilib

«حضرت خاقان سلیمان‌شأن صاحبقران از برای دفع دَد با صوفیان روانۀ به جانب آن کوه گردیدند و به اشارۀ عالی صوفیان صافی‌نهاد آن مغاره را در میان گرفتند؛ آن خرس از آواز سپاهیان و خروش اسبان سر از آن مغاره بدر آورده چون چشمش بر اسبان و سواران افتاد خود را از آن سوراخ بیرون انداخته روی به جانب آن حضرت گذاشت. خاقان سلیمان‌شأن با وجود آنکه سیزده سال از عمر مبارکش بیش نگذشته بود قدم جرأت پیش نهاده کمان کیانی بر سر دست مبارک گرفته به یک چوبه تیر خدنگ قضاآهنگ که از شصت گشاد دادند آن پتیاره را از پای درآوردند و از آنجا مراجعت ...»

برگی از نسخۀ تاریخ جهانگشای خاقان صاحبقران
(تاریخ شاه اسماعیل اول)
نگارگر: معین مصوّر
ایران، اصفهان؛ پایان دهۀ ۱۶۸۰ م.
۳۵.۹ × ۲۳.۵ سانتی‌متر
موزۀ دیوید، کپنهاگ
@artresearchh
☝🏼@rezamahdavi51.

سوره حجر آیه ۱ الی ۱۰

( اندازه : ۳۶.۱ × ۳۰.۱ سانتی ‌متر )
( محلّ نگهداری : موزه هنر متروپولیتن - نیویورک آمریکا )

#کوفی_مصحفی
#کوفی_قدما
#کوفی
@Calligraphy_Archive

عنوان کتاب:  Approaches and Methods of Science Teaching and Sustainable Development
مولف:  González-Gómez, David ;Jeong, Jin Su
ناشر: MDPI
سال انتشار: 2022

این منابع مجموعه‌ای از مقالات علمی هستند که بر رویکردها و روش‌های نوین آموزش علوم با تمرکز بر توسعه پایدار در سطوح مختلف تحصیلی تأکید دارند. محتوای این نوشتار به بررسی اهمیت گذار از سخنرانی‌های سنتی به سمت متدولوژی‌های فعال مانند آموزش‌های بین‌رشته‌ای در حوزه‌هایSTEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) می‌پردازد. مقالات گردآوری‌شده مفاهیمی چون یادگیری مبتنی بر حل مسئله، استفاده از ابزارهای یادافزار بصری برای تقویت خلاقیت و ادغام اصول پایداری در برنامه‌های درسی مهندسی را تحلیل می‌کنند. علاوه بر این، تأثیر عواطف و انگیزه‌ها بر فرآیند یادگیری و نقش کلیدی معلمان به عنوان عوامل تغییر در ترویج سواد علمی و مسئولیت‌های اجتماعی بررسی شده است. در نهایت، این منابع بر ضرورت به‌کارگیری آموزش‌های تجربی و مدل‌های یادگیری مجازی برای آماده‌سازی دانش‌آموزان در جهت دستیابی به اهداف توسعه پایدار تأکید می‌ورزند.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

به اطلاع پژوهشگران و استادان محترم دانشگاه تهران می رساند:
در حال حاضر دسترسی به پایگاه استنادی اسکوپوس و هوش مصنوعی آن، به طور کامل قطع و دسترسی به پایگاه علمی ساینس دایرکت به طور محدود برقرار است.
لازم به یادآوری است که خرید اشتراک پایگاه ها و محصولات الزویر مانند اسکوپوس و هوش مصنوعی آن، و نیز پایگاه ساینس دایرکت بر عهده «ایرانداک» است.
دانشگاه تهران در حال حاضر پیگیر تمدید دسترسی است. به محض وصل شدن، اطلاع رسانی خواهد شد.

در گذشته، تالار مطالعه نسخه های خطی در طبقه اول کتابخانه مرکزی، به نام استاد دانش پژوه بود. آن تالار بعدها تبدیل به تالار مطالعه خواهران شده بود و طبعا امکان حفظ آن نام وجود نداشت. اخیرا قرار شد، تالاری که اختصاصا فهارس نسخ خطی در آن نگهداری و مطالعه می شود به نام این استاد یگانه و جهانی نام گذاری شود.

نویسنده: Colin Kidd. این کتاب را انتشارات Cambridge University Press در سال ۲۰۲۵ منتشر کرده است.
این اثر به بررسی تاریخ اندیشه و زندگی دانشگاهی بریتانیا از پایان جنگ جهانی دوم تا دوران مارگارت تاچر می‌پردازد. محور اصلی کتاب، گروهی از استادان دانشگاه‌های آکسفورد و کمبریج است که در نظام دانشگاهی بریتانیا با عنوان Don شناخته می‌شدند.
در زبان انگلیسی بریتانیایی، Don به معنای استاد یا عضو ارشد هیئت علمی، به‌ویژه در دانشگاه‌های Oxford و Cambridge است؛ بنابراین عنوان کتاب را می‌توان چنین ترجمه کرد:
غروب استادان دانشگاه یا افول نسل دان‌های بریتانیا
کالین کید نشان می‌دهد که چگونه جایگاه سنتی روشنفکران دانشگاهی بریتانیا در فاصله حدود ۱۹۴۵ تا دهه ۱۹۸۰ دگرگون شد. از موضوعات مهم کتاب می‌توان به این موارد اشاره کرد:
تحول نقش روشنفکران دانشگاهی پس از جنگ جهانی دوم؛
رابطه دانشگاه و دولت؛
ظهور رسانه‌ها و کاهش انحصار دانشگاهیان در تولید اندیشه؛
اصلاحات آموزش عالی؛
تأثیر سیاست‌های دوران مارگارت تاچر بر دانشگاه‌ها و علوم انسانی؛
پایان تدریجی عصر «دان»ها
https://t.me/UT_Central_Library

یک دوره از این کتاب امروز به کتابخانه مرکزی اهداء شد. با سپاس.
همین امروز فهرست نویسی شده و در مخزن مربوطه گذاشته شد.
https://t.me/UT_Central_Library

اثری بدیع از جلال الدین سیوطی در باره آداب تألیف کتاب، اثری که می توان آن را «نوعی منشور اخلاق پژوهش و تألیف در تمدن اسلامی» دانست. سیوطی، دانشمندی پرتألیف است و در انتخاب موضوع و نام برای آثارش متفاوت از بسیاری از نویسندگان دیگر در تمدن اسلامی است. گزارشی از محتوای این کتاب را که توسط هوش مصنوعی تهیه شده ذیلا ملاحظه فرمایید.

التعريف بآداب التأليف
اثر جلال‌الدین عبدالرحمن بن ابی‌بکر سیوطی
با تحقیق و توضیحات دکتر حمد بن احمد العصلانی، چاپ ۱۴۴۲ق/۲۰۲۰م.
 
ماهیت اثر
این نوشته رساله‌ای کوتاه، اما بسیار جالب درباره فلسفه، اهداف و اخلاق تألیف کتاب در سنت علمی اسلامی است. سیوطی در آن نمی‌خواهد فن نگارش را از نظر ادبی و زبانی آموزش دهد؛ بلکه بیشتر به این پرسش‌ها می‌پردازد:
چه زمانی تألیف کتاب موجه و سودمند است؟
یک کتاب تازه چه چیزی باید بر دانش پیشین بیفزاید؟
مؤلف چه آدابی را باید رعایت کند؟
چه انواعی از تألیف بیهوده، ناقص یا ناپسند است؟
چگونه باید از آثار پیشینیان استفاده کرد؟
در حقیقت، این رساله را می‌توان نوعی منشور اخلاق پژوهش و تألیف در تمدن اسلامی دانست.
ساختار چاپ حاضر
چاپ موجود دو بخش اصلی دارد:
مقدمه و تحقیق مصحح
متن رساله سیوطی همراه با تعلیقات و ملحق
محقق در مقدمه ابتدا سیوطی، آثار او، انتساب رساله، نسخه‌های خطی و چاپ‌های قبلی را معرفی می‌کند. سپس روش تصحیح را توضیح می‌دهد: مقابله نسخه‌ها، تخریج احادیث و آثار، معرفی اشخاص، ضبط اشعار و افزودن تعلیقات علمی. در پایان نیز ملحقاتی از سخنان دانشمندان پیشین درباره تألیف افزوده است.
اندیشه اصلی کتاب: هر تألیفی باید «فایده تازه» داشته باشد
محور اصلی رساله این است که صرف نوشتن و گردآوردن مطالب، فضیلت محسوب نمی‌شود. کتاب باید نیازی واقعی را برطرف کند. سیوطی در این زمینه بر سنتی تکیه دارد که مقاصد مشروع تألیف را به چند دسته تقسیم می‌کرد.
 
مقاصد هفت‌گانه تألیف
سیوطی مجموعه‌ای از گفته‌های پیشینیان، از جمله ابن حزم و دیگران، را نقل می‌کند و نشان می‌دهد که تألیف سودمند معمولاً یکی از این کارها را انجام می‌دهد:
۱. پدید آوردن مطلبی که پیش‌تر نوشته نشده است
مؤلف باید موضوعی نو، مسئله‌ای تازه یا دانشی ناشناخته را عرضه کند؛ نه اینکه صرفاً مطالب موجود را با عباراتی دیگر تکرار کند.
۲. تکمیل یک اثر ناقص
گاهی کتابی در موضوعی نوشته شده، اما برخی ابواب یا مسائل آن ناقص مانده است. مؤلف جدید می‌تواند آن را کامل کند.
۳. شرح یک متن دشوار یا مجمل
اگر کتابی مهم، اما فشرده، پیچیده یا مبهم باشد، شرح آن تألیفی مشروع و مفید است.
۴. مختصر کردن یک اثر طولانی
گاه کتابی سودمند است، ولی به سبب طولانی بودن استفاده از آن دشوار شده است. اختصار آن، به شرط حفظ مقصود مؤلف، یک کار علمی مستقل محسوب می‌شود.
۵. گردآوری مطالب پراکنده
ممکن است مسائل یک علم یا یک موضوع در کتاب‌های مختلف پراکنده باشند. جمع‌کردن آنها در یک اثر منظم، تألیفی ارزشمند است.
۶. تنظیم و مرتب‌کردن مطالب آشفته
برخی آثار از نظر ترتیب ابواب و مسائل منظم نیستند. بازچینی علمی مطالب و قرار دادن هر مسئله در جای مناسب نیز از مقاصد تألیف است.
۷. اصلاح خطاها
اگر در کتابی مشهور خطا، اشتباه، انتساب نادرست یا استدلال ناتمام وجود داشته باشد، مؤلف می‌تواند با دلیل و انصاف آن را تصحیح کند.
این طبقه‌بندی، شاید مهم‌ترین بخش رساله باشد. از نظر سیوطی، مؤلف پیش از آغاز نوشتن باید بتواند روشن کند که اثرش در کدام‌یک از این مقاصد جای می‌گیرد. اگر کتاب هیچ‌یک از این فواید را نداشته باشد، احتمالاً تکراری و بی‌ثمر است.
 
شناخت آثار پیشینیان
سیوطی به‌صراحت تأکید می‌کند که مؤلف نباید بدون آگاهی از نوشته‌های گذشتگان دست به تألیف بزند. او باید بداند:
پیش از او چه آثاری نوشته شده است؛
چه مسائلی حل شده است؛
چه قسمت‌هایی ناقص مانده است؛
و اثر تازه او دقیقاً چه افزوده‌ای دارد.
بنابراین، تألیف از نظر او پس از استقصای منابع و شناخت میراث علمی آغاز می‌شود.
رعایت انصاف نسبت به پیشینیان
مؤلف نباید فواید و مطالب دیگران را به نام خود عرضه کند. استفاده از آثار پیشین مجاز و حتی ضروری است، اما باید:
مأخذ شناخته شود؛
فضل صاحب سخن محفوظ بماند؛
و خواننده تصور نکند که مطالب اقتباس‌شده ابتکار مؤلف جدید است.
به تعبیر امروزی، این بخش درباره امانت علمی، ارجاع و پرهیز از سرقت ادبی است.
پرهیز از خودنمایی
سیوطی با تألیف‌هایی که انگیزه اصلی آنها شهرت‌طلبی، اظهار فضل، رقابت یا تحقیر دیگران باشد موافق نیست. تألیف باید برای:
نشر علم،
رفع ابهام،
حفظ دانش،
و نفع مردم
باشد، نه صرفاً برای افزایش شمار آثار مؤلف.
البته خود سیوطی از پرکارترین مؤلفان تاریخ اسلام است؛ ازاین‌رو رساله او در عین توصیه اخلاقی، دفاعی ضمنی از تألیف گسترده خود او نیز هست. او می‌خواهد نشان دهد که کثرت آثار در صورتی پذیرفتنی است که هر کتاب کارکرد و فایده خاصی داشته باشد.
https://t.me/UT_Central_Library

کتاب هوش مصنوعی و آینده دانشگاه‌ها (AI and the Future of Universities) به ویرایش دکتر جایلز کاردن و جاش فریمن در اکتبر ۲۰۲۵ منتشر شده است. کتاب بر ضرورت حیاتی توسعه سواد هوش مصنوعی در میان دانشجویان و کارکنان برای مواجهه با تغییرات سریع و ابزارهای مولد تأکید می‌کند. نویسندگان به بررسی پتانسیل هوش مصنوعی در تحول استراتژی‌های مدیریتی و بهینه‌سازی خدمات حرفه‌ای و اداری برای افزایش بهره‌وری دانشگاه‌ها می‌پردازند. همچنین چالش‌های جدی در شیوه‌های ارزیابی آموزشی و تغییرات بنیادین در چرخه پژوهش‌های دانشگاهی تحت تأثیر مدل‌های زبانی بزرگ واکاوی شده است. در نهایت، متن بر لزوم تقویت هوش انسانی و بازتعریف آن برای همکاری استراتژیک با سیستم‌های هوشمند در این دوران تحول‌آفرین اصرار می‌ورزد.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC

‍ با آرزوی دوام سربلندی و سرافرازی ایران، ثبت دژ الموت در فهرست میراث جهانی یونسکو را به هم‌میهنان وطن‌دوست شادباش می‌گوییم.

الموت

واژۀ الموت از دو جزء ترکیب شده است، جزء اوّل «اله» و جزء دوم «اموت». واژۀ «اله» هنوز در زبان مردم رودبار الموت و همسایگان آنان، یعنی ساکنین گیلان و مازندران زنده است. اغلب کشاورزان الموتی در حقّ مرغانی که به صیفی و زراعت آسیب می‌رسانند گویند: «اله تره بزند»؛ یعنی عقاب ترا بزند. از این گذشته در ترکیب بعضی از نامهای محلها این واژه دیده می‌شود. از آنهاست «اله‌نشینی بند»؛ یعنی بند عقاب‌نشین که تپۀ بلندی نزدیک زوارک است.
این واژه در نقاط مختلف مازندران به دو شکل «اله = ale» یا «اله = alle» شنیده می‌شود. در گیلان به شکلهای «الغ = aloq» یا «آلغ = āloq» مصطلح است و در لورا این پرنده را «اله = ale» خوانند (مطالعۀ نگارنده در محل). در متون قدیمی نیز «اله» به معنی عقاب ذکر شده است (التنبیه علی حدوث التصحیف حمزۀ اصفهانی، السامی فی الاسامی، التفهیم ابوریحان بیرونی). ‌
جزء دوم این ترکیب یعنی واژۀ «اموت» را بیشتر مورّخین از مصدر آموختن دانسته‌اند. ابن‌الاثیر می‌نویسد: «الموت در مرز دیلم است. آلوه به معنی عقاب و جزء دوم این کلمه که آموت باشد به لهجۀ دیلمی به معنی آموزش است (کامل التواریخ در احوال اسمعیلیه) و زکریا بن محمّد قزوینی گوید: «الموت در ناحیۀ رودبار میان قزوین و دریای خزر است. آلوه در فارسی به معنی عقاب و آموت به معنی آموزش است. این قلعه به این علّت بدین نام خوانده شد که عقابی پادشاهی را در شکار به این قلعه که به سرزمینهای پیرامون خود مسلّط است متوجّه ساخت». حمدالله مستوفی گوید: «آن قلعه را در اوّل اله‌آموت گفته‌‌اند به معنی آشیانۀ عقاب که بچگان را بر او آموزش کردی، به مرور الموت شد». با این شرح می‌توان به این نتیجه رسید که الموت واژۀ مرکب و به معنی عقاب‌آموز یا عقاب‌آموخت است.

دکتر منوچهر ستوده
از واقفان بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار و منتخب هشتمین جایزۀ ادبی و تاریخی دکتر محمود افشار

«قلعۀ الموت ـ بلدة الاقبال»، فرهنگ ایران‌زمین، ۱۳۳۴، شمارۀ ۳، ص ۶-۷.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation

✳️ فناوری RFID؛ ستون فقرات کتابخانه‌های هوشمند و تحول در مدیریت منابع اطلاعاتی

فناوری شناسایی از طریق امواج رادیویی (RFID) نقش مهمی در افزایش سرعت، دقت و امنیت مدیریت منابع ایفا می‌کند. یک سامانه RFID از چهار مؤلفه اصلی شامل برچسب‌های RFID، آنتن، دستگاه خوانشگر (Reader) و نرم‌افزار مدیریت تشکیل شده که به‌صورت یکپارچه با سامانه مدیریت کتابخانه ارتباط برقرار می‌کنند. این فناوری امکان شناسایی خودکار منابع، امانت و بازگشت بدون تماس، کنترل موجودی و ردیابی لحظه‌ای کتاب‌ها را فراهم می‌سازد. حذف نیاز به اسکن مستقیم هر کتاب، زمان ارائه خدمات را به‌طور چشمگیری کاهش داده و بهره‌وری کارکنان را افزایش می‌دهد. به علاوه، امنیت منابع را از طریق دروازه‌های هوشمند ضدسرقت ارتقا می‌دهد. قابلیت ثبت و پردازش هم‌زمان اطلاعات چندین منبع، این فناوری را به گزینه‌ای مناسب برای کتابخانه‌های دانشگاهی تبدیل کرده است.

CNINTECH. (2025, Feb. 20). What are the key components of RFID system in library? Retrieved from https://www.cnintech.com/Blogs/what-are-the-key-components-of-rfid-system-in-library.html

https://t.me/UT_Central_Library

📚 معرفی کتابخانه بودلیان دانشگاه آکسفورد (Bodleian Library) | دومین کتابخانه بزرگ بریتانیا

کتابخانه بودلیان با پیشینه‌ای از قرن ۱۴ میلادی، در سال ۱۶۰۲ توسط سر توماس بادلی احیا شد و امروزه با ۱۳ میلیون اثر چاپی و ۱۴۴,۰۰۰ نسخه خطی، دومین گنجینه بزرگ بریتانیا است.

📌 گنجینه ایرانی و شرقی:
دارای بیش از ۲,۵۰۰ نسخه خطی نفیس فارسی (اکثراً مصور و نفیس) و ۷,۰۰۰ کتاب چاپی فارسی.

💻 خدمات آنلاین و رایگان:
▫️ بایگانی دیجیتال (Digital Bodleian): مشاهده رایگان ۶۵۰,۰۰۰ نسخه خطی (از جمله آثار نفیس فارسی)، نقشه و سند کهن با کیفیت بالا.
▫️ متون کهن و نمایشگاه مجازی: دسترسی آزاد به کتاب‌های سده‌های ۱۵ تا ۱۸ و تورهای مجازی.
▫️ پادکست‌ها: صدها ساعت سخنرانی علمی رایگان از استادان آکسفورد.

🔗 لینک‌های دسترسی مستقیم:
▪️ آرشیو دیجیتال: digital.bodleian.ox.ac.uk (با جستجوی Persian)
▪️ پادکست‌های علمی: podcasts.ox.ac.uk
▪️ وب‌سایت اصلی: bodleian.ox.ac.uk

https://t.me/UT_Central_Library

این مقاله با عنوان نقش هوش مصنوعی در توسعه پژوهش‌های دانشگاهی در موسسات آموزش عالی (The Role of Artificial Intelligence in Development of Academic Research in Tertiary institutions) توسط آنتونی-ماری چوکوودوزی آمالی در سال ۲۰۲۶ نگارش شده است. این پژوهش به تحلیل تأثیرات گسترده ابزارهای هوش مصنوعی بر بهره‌وری، نوآوری‌های روش‌شناختی و تحول پارادایم‌های سنتی تحقیق در مراکز آموزش عالی می‌پردازد. طبق یافته‌ها، اگرچه هوش مصنوعی فرصت‌های بی‌نظیری برای مدیریت حجم عظیم ادبیات پژوهش و تحلیل الگوهای پیچیده فراهم می‌کند، اما پذیرش آن پرسش‌های مهمی درباره سلامت پژوهش برمی‌انگیزد. چالش‌هایی همچون سوگیری‌های الگوریتمی، شکاف مهارتی پژوهشگران و تهدید احتمالی برای مهارت‌های تفکر انتقادی از جمله موانع کلیدی در این مسیر هستند. در نهایت، مقاله بر ضرورت تدوین سیاست‌های جامع سازمانی و زیرساخت‌های مناسب برای بهره‌برداری اخلاقی و مسئولانه از این فناوری در جهت تقویت توانمندی‌های انسانی تأکید دارد.

@KETABCAST_AI_LIB_UT_AC