زخمی شدن جمشید به‌دست ضحاک

برگی از نسخه دست‌نویس شاهنامۀ فردوسی
ایران، شیراز، صفویه، میانۀ سدۀ ۱۶ م.
گواش و مرکب با طلا روی کاغذ
خط‌کشی‌شده با طلا، سبز، قرمز و آبی
پشت صفحه با ۱۷سطر کج و افقی بخط نستعلیق
اندازه برگ: ۴۴.۴ × ۲۷.۸ سانتی‌متر.
فروخته‌شده در مزایدۀ ساتبیز
@rezamahdavi51.
@artresearchh

تصویری از خیابان باب همایون از آلبوم شماره 13 کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران
خیابان باب همایون یکی از قدیمی‌ترین خیابان‌های تهران است. این خیابان در سال ۱۲۵۰ خورشیدی به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار و به‌کوشش محمدرحیم‌خان علاءالدوله تعریض و سنگفرش شد و دو سوی آن درختکاری گردید. یکصد سال پیش در آغاز سال ۱۳۰۴ نخستین بانک ایرانی با نام بانک پهلوی قشون در چند مغازه از این خیابان تأسیس شد. باب همایون همچنین به همراه میدان توپخانه و خیابان لاله‌زار، از نخستین خیابان‌هایی بود که در سال ۱۳۱۰ و به مناسبت ورود ملک عبدالعزیز، پادشاه عربستان، آسفالت شد.
https://t.me/UT_Central_Library

ناصرالدین شاه در تالار برلیان از آلبوم شماره 4 کتابخانه مرکزی
@UT_Central_Library

📣 ساینیتو با همراهی ایرانداک برگزار می‌کند:

💻 وبینار

"بهینه‌سازی پژوهش با هوش مصنوعی: تجربه‌ای جامع از چرخه کامل پژوهش با SCiNiTO AI"

🔹کاوش سناریوهای پژوهشگران و کتابداران در تجربه پژوهش هوشمند

🗓 دوشنبه 5 آبان 1404

⏰ 11 الی 13

🌐 لینک شرکت در وبینار

▫️با ما همراه باشید

🆔@SCINITOAI_IRAN

انقلاب فرانسه،
و رویای آن ایرانی که به خواب نمی‌رود!

سال ۱۷۸۹، درست سالِ انقلاب فرانسه، داستانی کوتاه در قالب دفترچه کوچکی منتشر شده است، بدون نام نویسنده، به نام:
«هیولای دریده شده
رویای پیامبرانه (یا مکاشفه پیشگویانه) یک ایرانی که به خواب نمی‌رود
در اصفهان، و همچنین در پاریس، نزد خواهان حقیقت»

این کتابچه در ۳۰ برگ، بازگویی خواب یا شهودی در اصفهان است.

راوی، «بی‌نظیر» نام، می‌گوید که میان خواب و بیداری، مردم بیچاره و تحت ستمی را می‌دیدم، گرفتار پادشاهی ظالم. پادشاهی که در رویای او شکلی غریب دارد، صورتی چون زنان جادوگر پیر، و تنی بزرگ چون نهنگ... مردم بی‌پناه دست دعا به سوی خداوند دارند تا راهی به رهایی بیابند و در نهایت یک روز پاسخی می‌شنوند. هاتفی که می‌گوید، چارهٔ کار شما، نوشته بر لوحی‌ست در دل آن هیولا. باید آن لوح را به دست آورید. امتحانی سخت است، امّا در نهایت بر آن هیولا غالب می‌آیند. منتهی هنوز مشکل اصلی برجاست. چه کسی می‌تواند تن او را بشکافد و آن لوح را بیرون آورد؟ آن هیولا به زهر خوردن عادت داشته است و شکافتن تن او، به معنی بیرون ریختن سمّ و آلودگی است و پراکنده شدن بیماری مسری کشنده! در نهایت چند تن از ایرانیان فداکار، به قیمت جان خود، دلیرانه این وظیفه را به عهده می‌گیرند و می‌روند و آن لوح را بیرون می‌آورند...

حدس می‌زنید. کتاب زبانی رمزی دارد. سخن در باب پادشاه فرانسه است گرچه در آن نام «زند» و «بی‌نظیر» و «زرتشت» را هم می‌خوانیم. خود نویسنده در برگ اوّل آورده که کلید درک داستان در برگ پایان کتاب است که او در آن رمزها را گشوده است: اصفهان، پاریس است، اوابامیر، میرابو است، آلفاتیا، لا فایِت و نت لودال، تالندال....

ای شهان کشتیم ما خصم برون، ماند خصمی زو بتر در اندرون... داستان یادآور حکایت خرگوش و شیر و نخجیران است در مثنوی. از جمله آنجایی که می‌گوید ما آن پادشاه ظالم یا هیولا را از جا کندیم امّا کار به پایان نرسیده است. آن سمّ و زهری که در او و طبقهٔ حاکم جمع آمده، به سادگی زدوده نخواهد شد و پاک کردن آن ویروس فساد از شهر، تلاشی فراتر می‌طلبد.

این که نویسنده‌ای، در عهد انقلاب فرانسه، ایران را برای این داستان رمزی در خصوص استبداد و مفاسد آن انتخاب کرده جالب است و شگفتا که اینک از رویای استعاری خیلی از ایرانیان هم به دور نیست...

Le Monstre déchiré, vision prophétique d’un Persan qui ne dort pas toujours, à Ispahan, et se trouve à Paris, chez les marchands de vérité, 1789
.

‌🧠 دانشمندان موفق به ساختن نورون‌های مصنوعی شده اند که مانند نورون‌های واقعی فکر [کار] می‌کنند
‌
در کشفی که مستقیماً از دل داستان‌های علمی تخیلی بیرون آمده است، محققان دانشگاه ماساچوست امهرست، نورون‌های مصنوعی ساخته‌اند که تقریباً دقیقاً مانند نورون‌های موجود در مغز شما عمل می‌کنند.

برای اولین بار، این سلول‌های مغزی دست‌ساز، سیگنال‌های الکتریکی را با همان ولتاژ نورون‌های زنده شلیک می‌کنند - چیزی که دانشمندان دهه‌ها در تلاش برای دستیابی به آن بوده‌اند.

🔹راز این موفقیت چیست؟
نه فلز و نه سیلیکون... بلکه نانوسیم‌های پروتئینی که از یک باکتری عجیب و غریب مولد الکتریسیته به نام Geobacter sulfurreducens رشد یافته‌اند.

این سیم‌های میکروسکوپی به نورون‌های مصنوعی اجازه می‌دهند تا مستقیماً با بافت زنده «صحبت» کنند - بدون تقویت‌کننده‌های حجیم، بدون انرژی تلف‌شده و بدون موانع بین ماشین و زیست‌شناسی.

مغز شما تنها با حدود 20 وات کار می‌کند - کم‌تر از یک لامپ کم‌نور.
در مقایسه، سیستم‌های هوش مصنوعی عظیم مانند ChatGPT بیش از یک میلیون وات برای انجام وظایف تفکری مشابه مصرف می‌کنند.

حالا کامپیوترهایی را تصور کنید که با همان قدرت مغز انسان کار می‌کنند...
مدارهای کوچک و شبیه به موجودات زنده که می‌توانند مستقیماً با سیستم عصبی ما ارتباط برقرار کنند، یا حتی الکتریسیته را از هوای اطراف ما برداشت کنند.

به نظر باورنکردنی می‌رسد - اما دقیقاً همین چیزی است که این تحقیق به آن اشاره دارد.

این نورون‌های مصنوعی جدید می‌توانند روزی به کامپیوترهای الهام‌گرفته از زیست‌شناسی، پوشیدنی‌های هوشمندی که با اعصاب ما ارتباط برقرار می‌کنند، یا حتی دستگاه‌های پزشکی خودشارژی که احساس زنده بودن دارند، نیرو دهند.

مرز بین زیست‌شناسی و فناوری شروع به محو شدن کرده است.
و اگر نورون‌هایی که در آزمایشگاه ساخته شده‌اند بتوانند مانند نورون‌های واقعی «فکر» کنند - ممکن است عصر ماشین‌های زنده تازه آغاز شده باشد.

🔻منبع:

Reference: "Constructing artificial neurons with functional parameters comprehensively matching biological values"
https://www.nature.com/articles/s41467-025-63640-7

🔗 Shining Science

https://x.com/FGhoddoussi/status/1980346743956123780?t=Ke3d4WHnSlWKZFeSwYsNdg&s=19

@BetweenDichotomies

هشدار در باره ترجیح رنکینگ بر آموزش در دانشگاهها

این روزها مقاله‌ای از The Australian با عنوان “Deakin University vice-chancellor Iain Martin’s solution to woke crisis is to focus on teaching quality” منتشر شده است.
عنوان این مقاله تمرکز بر آموزش باکیفیت؛ نقد «ترجیح رتبه‌بندی بر آموزش» در دانشگاه‌هاست و در اکتبر 2025 انتشاری یافته است. گزارش زیر از این مقاله است که رئیس دانشگاه Deakin University استرالیا آن را نوشته است.

در این مقاله‌ا که اخیراً در روزنامهٔ The Australian منتشر شد، Iain Martin، رئیس دانشگاه دی‌کین، ضمن ابراز نگرانی نسبت به فرهنگ «کنسل کالچر» (cancel culture) در محیط‌های دانشگاهی، تأکید کرد که دانشگاه‌ها بیش از حد درگیر رقابت برای ارتقای رتبه جهانی، جذب بودجه و تولید انبوه مقالات شده‌اند، در حالی که مأموریت اصلی آن‌ها — یعنی ارائهٔ آموزش با کیفیت و تربیت دانشجو — در حاشیه قرار گرفته است.
به گفتهٔ وی، دانشگاه‌ها باید به جای تمرکز صرف بر تصویر بیرونی و پژوهش‌های پرشمار، به ارتقای کیفیت تدریس و فراهم‌سازی محیطی برای گفت‌وگو و مواجهه با متون و اندیشه‌های چالش‌برانگیز بازگردند. وی با صراحت اظهار کرد:
«وظیفهٔ ما این است که دانشجو را برای مواجهه با اندیشه‌های دشوار آماده کنیم، نه اینکه آن اندیشه‌ها را برای دانشجو ایمن کنیم.»

نویسنده این مقاله همچنین چند محور کلیدی را برای اصلاح فرهنگ دانشگاهی مطرح کرد:
ارتقای جایگاه تدریس به‌هم‌ردیف پژوهش: وی گفت که «برای مدت طولانی دانشگاه‌ها تدریس را به عنوان‌ «برادر فقیر» پژوهش تلقی کرده‌اند. ما پژوهش و رتبه‌ها را جشن می‌گیریم، اما به اندازهٔ کافی دربارهٔ خروجی‌های آموزشی صحبت نمی‌کنیم».
بازسازی فضای دانشگاهی به‌عنوان عرصهٔ آزاد اندیشه: وی تأکید کرد که دانشگاه باید «محلی باشد که ایده‌ها مورد آزمون قرار گیرند، نه اینکه خاموش شوند».
تضمین صحت و هدف‌مندی پژوهش‌ها: Martin بیان کرد پژوهش‌ها باید «به‌دنبال حقیقت» باشند، نه صرفاً خدمات به ارتقای نام مؤسسه یا تسلیم در برابر «تکلیف رتبه‌بندی».
مسئولیت‌پذیری مالی و عملیاتی: وی به مسائل اقتصادی دانشگاه‌ها از جمله حقوق مدیران، استفاده از مشاوران خصوصی و افزایش بار کاری کارکنان اشاره کرد و گفت دانشگاه‌ها باید «نمونهٔ کارفرمایان شایسته، شفاف و مسئول» باشند.
نویسنده همچنین هشدار داد که اعتماد عمومی به دانشگاه‌ها در حال کاهش است؛ وی گفت که در تحقیقات دانشگاه دی‌کین، حدود یک‌سوم استرالیایی‌ها گفته‌اند اعتماد کمی یا هیچ اعتمادی به دانشگاه‌ها ندارند، و تقریباً دو نفر از هر پنج نفر معتقدند مدیران دانشگاه‌ها «بیشتر بر درآمد تمرکز دارند تا کیفیت».
@UT_Central_Library

تصویر فلک شدن یک مرد در دوره قاجار
این عکس از مجموعهٔ تصاویر تاریخی نگهداری‌شده در کتابخانهٔ مرکزی است که صحنه‌ای از اجرای مجازات فلک را نشان می‌دهد.
@UT_Central_Library

کتابچه قانون بلدیه منتشر شده در دوره استبدادصغیر در سال 1325 قمری از مجموعه منابع غیر کتابی کتابخانه مرکزی
@UT_Central_Library

خواجه نصیر جهرمی از پزشکان، دانشمندان و شاعران برجسته سده دوازدهم هجری بود. او در جهرم زاده شد و سال‌ها در اصفهان پرورش یافت. سپس به شیراز رفت و به‌عنوان طبیب کریم‌خان زند خدمت کرد. طراحی مسجد وکیل شیراز و تعیین جهت قبله آن نیز به دست او انجام شد. خواجه نصیر در شیراز درگذشت، اما پیکرش را در نجف اشرف به خاک سپردند. از آثار ارزشمند او مثنوی «پیر و جوان» است که شامل ۳۰۴ بیت بوده و ادر سال 1310 خورشیدی به زیور طبع آراسته شده است.
@UT_Central_Library

به اطلاع دانشجویان و اساتید محترم دانشگاه تهران می رساند، دسترسی به پایگاه های Science Direct و Scopus و هوش مصنوعی اسکوپوس Scopus AI برقرار شده است.
در حال حاضر دانشگاه تهران علاوه بر پایگاه های فوق به پایگاه های Hein on;ine - مناسب رشته های حقوق- Sage با دامنه گسترده ای از رشته ها به طول آنلاین دسترسی دارد
به علاوه دانشگاه تهران به هوش مصنوعی Zendy , Scinito به طور آزمایشی دسترسی دارد. این دو هوش مصنوعی آکادمیک شامل مقالات open access است.
@UT_Central_Library

اسماعیل جلایر، زنان به دور سماور، ۱۸۷۵-۱۸۶۰ م

@rezamahdavi51.

به اطلاع می رساند:
دسترسی به پایگاه های Science Direct و Scopus و هوش مصنوعی اسکوپوس Scopus AI برقرار شده است.
در حال حاضر دانشگاه تهران علاوه بر پایگاه های فوق به پایگاه های Hein online مناسب رشته های حقوق و Sage مناسب بسیاری از رشته ها هم دسترسی دارد
دانشگاه تهران به هوش مصنوعی Zendy , Scinito به طور آزمایشی و به پایگاه های فارسی نورمگز، نورلایب، مگیران، ابرنور و سیویلیکا دسترسی دارد.
دسترسی به پایگاه عربی e-marefat از طریق پایگاه Zendy در دسترس دانشگاه تهران به طور آزمایشی قرار گرفته دارد.
داوری و انتشار مقالات نویسندگان دانشگاه تهران در 171 مجله ناشر Bentham Science تا پایان سال 2025 میلادی رایگان است . نویسندگان گرامی توجه کنند مجله انتخاب شده نمایه مورد نظر خود را داشته باشد.
فیلم کارگاه های آموزشی پایگاه های اطلاعاتی در وب سایت کتابخانه مرکزی در دسترس قرار دارد.
آدرس سایت کتابخانه مرکزی: library.ut.ac.ir
نکته: کلیه پایگاه های فوق از طریق شبکه دانشگاه تهران قابل دسترس است. راهنمای اتصال از خارج دانشگاه در سایت کتابخانه مرکزی موجود است.