شب کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران

با سخنرانی نوش‌آفرین انصاری، صادق سجادی، علی قیصری، غلامرضا امیرخانی، ابراهیم عمرانی، ابوالفضل حافظیان بابلی، سوسن اصیلی و علی دهباشی


شنبه بیست و هفتم بهمن‌ماه ۱۴۰۳
مرکز اسناد و تأمین منابع علمی کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران

کنسرسیوم کتابخانه‌ای ایران تشکیل شود - ایبنا
https://www.ibna.ir/news/529611/%DA%A9%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%85-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D9%88%D8%AF

روازنه می توانید تصویر یک نسخه خطی را از کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران بدون پرداخت هزینه بردارید.
راهنمای آن را اینجا مشاهده فرمایید.
در صورت بروز مشکل و سوال به این ایمیل اطلاع دهید:
dss@ut.ac.ir

دسترسی به بیش از یک‌میلیون و سیصدهزار جلد کتاب، نشریه، سند و غیره در کتابخانهٔ دِبا برای عموم مهیا شد.

🔹پس از گشایش قرائت‌خانهٔ عمومی کتابخانهٔ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در مهرماه پارسال، اینک با راه‌اندازی سامانهٔ آنلاین عضویت کتابخانه، کلیه دانشجویان و فارغ‌التحصیلان تمامی رشته‌ها در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد، دکترا و معادل آن می‌توانند با ثبت‌نام در سامانهٔ مذکور به نشانی lib-membership.cgie.org.ir کارت عضویت سالیانه دریافت کرده و به تمامی منابع کاغذی و الکترونیکی کتابخانه دسترسی نامحدود داشته باشند.
@cgie_org_ir

دسترسی آزاد (Open Access - OA) یک مدل انتشار علمی است که امکان دسترسی رایگان و بدون محدودیت به مقالات و محتوای علمی را فراهم می‌کند. این مدل برخلاف سیستم‌های سنتی انتشار که مبتنی بر اشتراک یا پرداخت هزینه هستند، علم را در دسترس همگان قرار می‌دهد.

دسترسی آزاد چندین شیوه و مدل دارد که هر کدام ویژگی‌های خاصی دارند. در ادامه، مهم‌ترین شیوه‌های Open Access را توضیح می‌دهم:

📌 ۱. مدل‌های اصلی انتشار Open Access
🟢 ۱. دسترسی آزاد طلایی (Gold Open Access)
✅ ویژگی‌ها:

مقالات بلافاصله پس از انتشار در ژورنال، بدون هیچ هزینه‌ای برای خوانندگان در دسترس هستند.
هزینه‌های انتشار معمولاً توسط نویسندگان یا موسسات تحقیقاتی پرداخت می‌شود (معروف به APC - Article Processing Charge).
این مدل اغلب در ژورنال‌های کاملاً Open Access مانند PLOS ONE و BioMed Central استفاده می‌شود.
✅ مزایا:

خوانندگان نیازی به اشتراک یا پرداخت هزینه ندارند.
محتوا به‌طور دائم در دسترس است.
✅ معایب:

هزینه APC ممکن است برای محققان مستقل یا دانشگاه‌هایی با بودجه محدود سنگین باشد.
🟢 ۲. دسترسی آزاد سبز (Green Open Access)
✅ ویژگی‌ها:

نویسنده می‌تواند یک نسخه از مقاله خود را در یک مخزن آرشیوی (Repository) ذخیره کند.
این نسخه ممکن است نسخه پیش‌چاپ (Preprint) یا نسخه پس از داوری (Postprint) باشد.
بسیاری از دانشگاه‌ها و موسسات تحقیقاتی مخزن‌های سبز Open Access دارند، مانند arXiv، SSRN، و HAL.
✅ مزایا:

نویسنده نیازی به پرداخت هزینه انتشار ندارد.
مقالات می‌توانند حتی پس از انتشار در ژورنال‌های سنتی، در مخازن Open Access منتشر شوند.
✅ معایب:

اغلب ژورنال‌های سنتی تحریم زمانی (Embargo) دارند، یعنی نویسنده باید چند ماه یا حتی چند سال قبل از انتشار نسخه OA صبر کند.
نسخه منتشرشده در مخزن ممکن است فرمت و صفحه‌آرایی نهایی ژورنال را نداشته باشد.
🟢 ۳. دسترسی آزاد الماسی (Diamond/Platinum Open Access)
✅ ویژگی‌ها:

مشابه مدل طلایی است، اما بدون پرداخت هزینه توسط نویسنده (APC-free).
هزینه‌های انتشار توسط سازمان‌های تحقیقاتی، دانشگاه‌ها، یا بودجه‌های دولتی تأمین می‌شود.
نمونه: ژورنال SciPost و برخی ژورنال‌های علمی اروپایی.
✅ مزایا:

کاملاً رایگان برای نویسندگان و خوانندگان.
برابری بیشتر در انتشار علمی.
✅ معایب:

یافتن منابع مالی پایدار برای تأمین هزینه‌های انتشار می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.
🟢 ۴. دسترسی آزاد هیبریدی (Hybrid Open Access)
✅ ویژگی‌ها:

ژورنال‌های سنتی اجازه می‌دهند که نویسندگان با پرداخت هزینه APC، مقاله خود را Open Access کنند.
مقالات دیگر در همان ژورنال پشت دیوار پرداختی باقی می‌مانند.
نمونه: بسیاری از ژورنال‌های انتشارات Elsevier، Springer، Wiley از این مدل استفاده می‌کنند.
✅ مزایا:

به نویسندگان امکان انتشار OA را در ژورنال‌های معتبر می‌دهد.
✅ معایب:

به "دسترسی باز ناپایدار" معروف است، زیرا همزمان نیاز به اشتراک پولی و هزینه APC دارد.
اغلب به عنوان مدل "دوبار پرداخت" (Double Dipping) مورد انتقاد قرار می‌گیرد.
📌 ۲. نسخه‌های مختلف مقاله در Open Access
بسته به نوع دسترسی آزاد، نسخه‌های مختلفی از مقالات علمی ممکن است در دسترس باشند:

نوع نسخه توضیحات
Preprint نسخه اولیه مقاله که قبل از داوری منتشر شده است. در مخازنی مانند arXiv و bioRxiv ذخیره می‌شود.
Postprint نسخه نهایی بعد از داوری که هنوز صفحه‌بندی نهایی ژورنال را ندارد. می‌تواند در مخزن‌های دانشگاهی منتشر شود.
Version of Record (VoR) نسخه رسمی منتشر شده توسط ناشر، با فرمت و صفحه‌بندی نهایی. معمولاً در مدل طلایی یا هیبریدی قابل دسترس است.
📌 ۳. مخازن و پلتفرم‌های مهم Open Access
برای انتشار و دسترسی به مقالات Open Access، نویسندگان می‌توانند از مخازن زیر استفاده کنند:

arXiv.org – برای فیزیک، ریاضی، کامپیوتر
bioRxiv.org – برای علوم زیستی
SSRN (Social Science Research Network) – برای علوم اجتماعی
PubMed Central – برای پزشکی و علوم زیستی
Zenodo.org – یک مخزن عمومی تحت حمایت اتحادیه اروپا
📌 ۴. چالش‌ها و آینده Open Access
✅ فرصت‌ها
افزایش دسترسی به دانش جهانی
کاهش نابرابری علمی بین کشورهای ثروتمند و در حال توسعه
افزایش تعداد استنادات مقالات OA
⚠️ چالش‌ها
هزینه‌های بالا در مدل‌های طلایی
کیفیت پایین برخی ژورنال‌های OA (ژورنال‌های درنده - Predatory Journals)
محدودیت‌های ناشران بزرگ در پذیرش مدل‌های OA گسترده
با این حال، روند جهانی به سمت Open Access در حال افزایش است و بسیاری از دانشگاه‌ها و دولت‌ها از آن حمایت می‌کنند.

قابل توجه پژوهشگران دانشگاه تهران ( علوم انسانی و اسلامی)


به اطلاع می رساند دسترسی دانشگاه تهران به پایگاه اطلاعاتی ابر نور برقرار است. این پایگاه قابلیت دسترسی به 255 نرم افزار را فراهم کرده است. جهت دسترسی به آدرس https://B2n.ir/n66274 و
جهت دریافت راهنما به آدرس https://abrenoor.ir/fa/page/help مراجعه فرمایید

📺 در شب کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران چه گذشت؟

🔻 قلب کتابخانه مرکزی دانشگاه چیست؟

#کتابخانه_مرکزی

@ut_internet_tv| شبکه دانشگاه تهران