شایسته است به جای «احسنت» و «مرحبا» و «بارک‌الله» که عربی هستند، واژه‌ی زیبای «آفرین» را که پارسی است به کار ببریم.

#پارسی_را_پاس_بداریم (۲۶)
#شعر_راستین

[...] خمیده‌پشت از آن گشتند پیرانِ جهان‌دیده
که اندر خاک می‌جویند ایامِ جوانی را [...]

#نظامی(۵۱۹-۵۸۹خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان قصاید و غزلیات نظامی گنجوی» (به کوشش سعید نفیسی) رویه‌ی ۲۶۳

شب، التهاب، عشق، غزل، نقطه‌چین
نامه، جواب، عشق، غزل، نقطه‌چین
سیگار، گریه، خاطره، مهتاب، قرص
آتش، عذاب، عشق، غزل، نقطه‌چین
باران، حیاط، کوچه، خیابان، سکوت
روز، اضطراب، عشق، غزل، نقطه‌چین
بد، خوب، زشت، مرگ، خدا، زندگی
پایان، سراب، عشق، غزل، نقطه‌چین
ساحل، غروب، خسته، خیانت، دروغ
شاعر، طناب، عشق، غزل، ...

#جلیل_صفربیگی(زاده‌ی۱۳۵۳خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «واران، گزیده اشعار جلیل صفربیگی» (نشر تکا) رویه‌ی ۲۵

گویا روزی روزگاری سراینده‌ای که ساغری نام داشت، پیش #جامی(۷۹۳-۸۷۱خورشیدی)، گله می‌کند که سرایندگان دیگر، از شعر من مضمون و مطلب می‌دزدند. جامی که سخن آن سراینده را لاف و گزاف می‌بیند، چنین زیرکانه می‌سراید:

ساغری می‌گفت دزدانِ معانی برده‌اند
هر کجا در شعرِ من یک معنیِ خوش دیده‌اند
دیدم اکثر شعرهایش را یکی معنی نداشت
راست می‌گفت آن که معنی‌هاش را دزدیده‌اند!»¹

#داستان_شاید_راستین (۳)
#شعر_راستین

پانوشت: (سرچشمه‌ها)
1. سرچشمه: «دیوان کامل جامی» (ویراسته هاشم رضی) رویه‌ی ۷۸۷

[...] به جیبِ توست اگر خلوتی و انجمنی‌ست
برون ز خویش کجا می‌روی؟ جهان خالی‌ست [...]

#بیدل_دهلوی(۱۰۲۲-۱۰۹۹خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «کلیات بیدل - جلد اول» (چاپ کابل، دپوهنی وزارت و دارالتألیف ریاست) رویه‌ی ۲۳۴

[...] گفتم که نغمه سر دهم از شورِ عاشقی
غم عقده در گلو شد و راهِ نفس گرفت
[...] از باده‌یِ شباب مرا ساقیِ ازل
جامی به دست داد و ننوشیده پس گرفت!
[...] ای کاروانِ عمر که بیهوده می‌روی
بس کن که خاطرم ز صدایِ جرس گرفت

#علی_اشتری(۱۳۰۱-۱۳۴۰خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان علی اشتری «فرهاد» » (انتشارات کتابفروشی خیام) رویه‌ی ۵۸

[...] می‌گویم آن‌چه آینه درباره‌ات نگفت
در من نظر کن آینه‌تر خواستی اگر! [...]

#شعر_با_خوانش_شاعر : #علیرضا_نورعلی_پور
#سرزمین_شعر (۳۵)
#شعر_راستین

پخش شده در برنامه‌ی «سرزمین شعر» (شبکه‌ی چهار سیما) در ۱۴۰۳.۰۱.۲۵

[...] گفتم ببینمش مَگَرَم دردِ اشتیاق
ساکن شود، بدیدم و مشتاق‌تر شدم [...]

#سعدی(۵۸۴-۶۷۱خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «کلیات سعدی» (به تصحیح محمدعلی فروغی، انتشارات هرمس) رویه‌ی ۷۶۵

نهادِ سختِ تو سوهان به خود نمی‌گیرد
وگرنه پست و بلندِ زمانه سوهان است!

#صائب_تبریزی(۹۷۱-۱۰۵۵خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان صائب تبریزی - جلد دوم» (به کوشش محمد قهرمان) رویه‌ی ۸۴۷

#خواننده : فریدون فروغی
سراینده: صادق سرمد

می‌خانه اگر ساقیِ صاحب‌نظری داشت
می‌خواری و مستی ره و رسمِ دگری داشت
[...] یک لحظه بر این بامِ بلاخیز نمی‌ماند
مرغِ دلِ غم‌دیده اگر بال و پری داشت [...]

#صادق_سرمد(۱۲۸۶-۱۳۳۹خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان صادق سرمد» (چاپخانه‌ی بهمن) رویه‌ی ۲۷۰

[...] خاکستری شد هر چه بود و هر چه نابود
حتّی امیدی هم به قُقنوسی نماندَه‌ست
از بس کلاغان بالِ خود را رنگ کردند
دیگر نگاهِ محوِ طاووسی نماندَه‌ست [...]

#آرش_شفاعی(زاده‌ی۱۳۵۴خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «تکّه‌های سرب در دهانم» (نشر صریر) رویه‌ی ۱۷

شایسته است به جای واژه‌ی «مریض» که عربی است، واژه‌ی «بیمار» را که پارسی است به کار ببریم. و نیز به جای «کسالت» و «مَرَض» و «عارضه» که عربی هستند، واژه‌ی ساده و روان «بیماری» را که پارسی است به کار ببریم.

#پارسی_را_پاس_بداریم (۲۷)
#شعر_راستین

[...] این قدر مَیَندیش به دریا شدن ای رود
هر جا بروی باز گرفتارِ زمینی [...]

#فاضل_نظری(زاده‌ی۱۳۵۸خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «آن‌ها» (انتشارات سوره مهر) رویه‌ی ۵

[...] ای کوه! تو فریادِ من امروز شنیدی
دردی‌ست در این سینه که همزادِ جهان است
از داد و وداد آن همه گفتند و نکردند
یا رب چه‌قَدَر فاصله‌یِ دست و زبان است
خون می‌چکد از دیده در این کنجِ صبوری
این صبر که من می‌کنم افشردنِ جان است [...]

#هوشنگ_ابتهاج(۱۳۰۶-۱۴۰۱خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «آینه در آینه، برگزیده شعر ه. ا. سایه» (به انتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی) رویه‌ی ۱۹۹

[...] دلِ من: الهه‌یِ کوچکی، که برایِ جلوه بنان نداشت [...]

#شعر_با_خوانش_شاعر : #آرزو_سبزوار_قهفرخی
#سرزمین_شعر (۳۶)
#شعر_راستین

پخش شده در برنامه‌ی «سرزمین شعر» (شبکه‌ی چهار سیما) در ۱۴۰۳.۰۱.۲۵

از دو چشمم آب یک سو گشته جاری، خون ز یک سو
دست و پایم بسته دین از یک طرف قانون ز یک سو! [...]

#ادیب‌الممالک_فراهانی(۱۲۳۹-۱۲۹۶خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان کامل ادیب‌الممالک فراهانی» (به تصحیح وحید دستگردی) رویه‌ی ۴۴۲

آفاق به پایِ آهِ ما فرسنگی‌ست
وز آتشِ ما سپهر دودآهنگی‌ست
در پایِ امیدِ ماست هر جا خاری‌ست
بر شیشه‌یِ عمرِ ماست هر جا سنگی‌ست*

#عنصری(۳۴۰-۴۱۸خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان عنصری بلخی» (به کوشش محمد دبیرسیاقی) رویه‌ی ۳۱۱

* این رباعی را از #خاقانی هم می‌دانند؛ سرچشمه: «دیوان خاقانی شروانی» (به تصحیح علی عبدالرسولی) رویه‌ی ۹۰۰

در روزگاران پیش، روش‌های بی‌مزه‌ای در سرودن بود که تنها سودی که داشت، سرگرم کردن سراینده به کاری بی‌خود برای گذران زمان بود. شگفت است که این روش‌ها را گونه‌ای آرایه می‌پنداشتند و گروهی هنوز هم آرایه می‌پندارند.

برای نمونه، #اهلی_شیرازی(۸۳۲-۹۱۴خورشیدی)، «مثنوی سحر حلال» را در پانصد و بیست بیت چنان سروده است که تک‌تک بیت‌های آن را هم می‌توان با آهنگ مثنوی معنوی و «سینه خواهم شرحه‌شرحه از فراق»¹ خواند و هم با آهنگ مخزن‌الاسرار و «پرده‌گشایِ فلکِ پرده‌دار»².
شگفت است که قافیه‌ی تک‌تک بیت‌های این مثنوی، آراسته به جناس است و در هر یک مصراع دستِ کم دو قافیه به کار رفت و گاهی نیز میان این دو قافیه، ردیف به کار رفت.
برای نمونه:
«یا رب از احسان نظر از ما متاب
دوزخِ عصیان دگر از ما متاب»³
می‌بینیم که در این بیت «احسان» با «عصیان» و «نظر» با «دگر» قافیه شد، و همچنین در مصراع نخست «متاب» (نچرخان یا برنگردان) با «متاب» (نسوزان) در مصراع دوم جناس دارد. نیز بیت با هر دو آهنگ یاد شده خوانده می‌شود.

اما این ساختن و پرداختن کجا و ساختن و پرداختن سرایندگان راستین کجا؟
پس شعر راستین بسیار فراتر از کاربرد زورکی آرایه‌هاست.

#اندکی_بررسی (۳)
#شعر_راستین

پانوشت: (سرچشمه‌ها)
1. مصراع نخست از سومین بیت دفتر نخست مثنوی معنوی مولانا
2. مصراع نخست از پنجمین بیت مخزن‌الاسرار نظامی
3. دیوان اشعار اهلی شیرازی به اهتمام حامد ربانی رویه‌ی ۶۲۲

تو که یک گوشه‌یِ چشمت غمِ عالم ببرد
حیف باشد که تو باشی و مرا غم ببرد [...]

#عماد_خراسانی(۱۳۰۰-۱۳۸۲خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان عماد خراسانی» (انتشارات نگاه) رویه‌ی ۱۶۴

[...] عشق در ظاهر حرام است از پیِ نامحرمان
زآن که هر بیگانه‌ای شایسته‌یِ این نام نیست
خوردنِ مِی نهی شد زان نیز در ایّامِ ما
ک‌اندر این ایّام هر دستی سزایِ جام نیست! [...]

#سنایی(۴۵۹-۵۲۹خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان سنایی غزنوی» (به اهتمام پرویز بابایی) رویه‌ی ۳۷۶