[...] مقدارِ یارِ هم‌نفس چون من نداند هیچ کس
ماهی که بر خشک اوفتد قیمت بداند آب را [...]

#سعدی(۵۸۴-۶۷۱خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «کلیات سعدی» (به تصحیح محمدعلی فروغی، انتشارات هرمس) رویه‌ی ۵۲۵

در هجرِ تو کار بی‌نظام است مرا
شیرین همه تلخ و پخته خام است مرا
در عالم اگر هزار کام است مرا
بی نامِ تو سربه‌سر حرام است مرا

#خواجه_عبدالله_انصاری(۳۸۵-۴۶۷خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «مناجات و الهی‌نامه» (انتشارات جمهوری) رویه‌ی ۶۴

آخرین برگِ سفرنامه‌یِ باران،
این است:
که زمین چرکین است

#محمدرضا_شفیعی_کدکنی(زاده‌ی۱۳۱۸خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «آواز باد و باران» (نشر چشمه) رویه‌ی ۷۶

«داستان محمود غزنوی با فردوسی و شاهنامه:
زمانی که فردوسی، شاهنامه را به محمود پیشکش کرد، محمود با باز کردن آن، چشمش به این بیت افتاد:
قضا گفت گیر و قَدَر گفت دِه
فَلَک گفت احسنت و مَه گفت زِه
محمود، به فردوسی گفت: پیمان بسته بودیم که هیچ واژه‌ی عربی به کار نبری تا از من مزد بگیری؛ چون این‌جا گفتی احسنت، مزد بی مزد!
فردوسی با زیرکی پاسخ داد: من که نگفتم احسنت، فلک گفت!»¹

بی‌گمان داستانِ بالا را بارها این سو و آن سو خوانده‌اید. داستانی خواندنی ولی ساختگی و دروغ!
در نپذیرفتن راستی این داستان باید گفت:
فردوسی در سال ۳۱۹ خورشیدی زاده شد² و در زمان سامانیان، کمابیش از سال ۳۶۰ خورشیدی سرودن شاهنامه را آغاز کرد.³
محمود غزنوی در سال ۳۵۰ خورشیدی زاده شد⁴ و در سال ۳۷۸ خورشیدی سامانیان را شکست داد⁵.
به سخنی دیگر: زمانی که محمود بر کار نبود تا از کسی بخواهد چیزی بنویسد، سرایش شاهنامه آغاز شد. کمابیش پانزده-بیست سال پس از آغاز سرایش شاهنامه، غزنویان سامانیان را شکست دادند و فردوسی برای نگهداری بهتر شاهنامه در گذر زمان، بیت‌های اندکی در ستایش محمود بر آن افزود و آن را به ناچار به محمود پیشکش کرد.
نیز در بیت یاد شده، واژه‌های عربی «قضا»، «قدر» و «فلک» نیز به کار رفتند و سازنده‌ی داستان چندان کاردرست نبود.
همچنین فردوسی هرچند بزرگ‌ترین پاس‌دار زبان پارسی بوده و هست، هر جای شاهنامه که نیاز می‌دید، واژه‌ی عربی به کار می‌برد؛ چون چند سده می‌گذشت که عربی با پارسی درآمیخته شده بود.
از این هم نگذریم که بیت یاد شده «در دست‌نویس‌های کهنی مانند فلورانس، بریتانیا، سن‌ژوزف و ... نیست»⁶، پس می‌توان گفت که این بیت از فردوسی بزرگ نیست، کسانی آن را ساختند تا داستان گفته شده را جا بیندازند و سپس بیت را در جایی از شاهنامه گنجاندند.

#داستان_ساختگی (۳)
#شعر_راستین

پانوشت: (سرچشمه‌ها)
1. بدبختانه زبان مردم و بسیاری از سایت‌ها!
2. «تاریخ ادبیات در ایران - جلد اول» (تألیف ذبیح‌الله صفا) رویه‌ی ۴۶۰
3. «تاریخ ادبیات در ایران - جلد اول» (تألیف ذبیح‌الله صفا) رویه‌ی ۴۶۷
4. «حیات و اوقات سلطان محمود غزنوی» (مؤلف: محمد ناظم) رویه‌ی ۳۲
5. «تاریخ کامل ایران» (تألیف پیرنیا و آشتیانی) رویه‌ی ۴۸۱
6. «دفتر خسروان» (سجاد آیدنلو) رویه‌ی ۲۰۸

[...] من اهلِ دوزخم، زین رو که هر کس
جنایت‌کارتر: جَنَّت‌مکان‌تر! [...]

#عارف_قزوینی(۱۲۶۱-۱۳۱۲خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان عارف قزوینی» (به کوشش ولی‌الله درودیان) رویه‌ی ۳۳۸

[...] ما از برونِ در شده مغرورِ صد فریب
تا خود درونِ پرده چه تدبیر می‌کنند
[...] مِی خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب
چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند!

#حافظ(۷۰۶-۷۶۹خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان حافظ» (تدوین سلیم نیساری) رویه‌ی ۲۰۸

[...] از شاه زی فقیه چنان بود رفتنم
ک‌از بیمِ مور در دهنِ اژدها شدم! [...]

#ناصر_خسرو(۳۸۳-۴۶۷خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی» (به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق) رویه‌ی ۱۳۹

[...] پریده بود هزاران کبوتر از دهنم
جلوتر از خودِ من می‌دوید آمدنم
بغل گرفت تو را اشتیاقِ پیرهنم
که دست‌هایِ من از آستین عقب‌تر بود [...]

#شعر_با_خوانش_شاعر : #سعید_مبشر
#سرزمین_شعر (۳۲)
#شعر_راستین

پخش شده در برنامه‌ی «سرزمین شعر» (شبکه‌ی چهار سیما) در ۱۴۰۳.۰۱.۲۴

[...] پیوسته است سلسله‌یِ موج‌ها به هم
خود را شکسته هر که دلِ ما شکسته است [...]

#صائب_تبریزی(۹۷۱-۱۰۵۵خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان صائب تبریزی - جلد دوم» (به کوشش محمد قهرمان) رویه‌ی ۹۶۲

[...] ما بی تو دَرهَمیم، تو بی ما چگونه‌ای؟! [...]

#سیدحسن_غزنوی(سده‌ی ششم خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان سیدحسن غزنوی» (به تصحیح مدرس رضوی) رویه‌ی ۲۹۶

[...] گفت لیلی را خلیفه: «ک‌آن توی
ک‌از تو مجنون شد پریشان و غوی؟
از دگر خوبان تو افزون نیستی!»
گفت: «خامُش! چون تو مجنون نیستی!» [...]

#مولانا(۵۸۶-۶۵۲خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «مثنوی معنوی» (یک جلدی به تصحیح نیکلسون، انتشارات هرمس) رویه‌ی ۲۲

شایسته است به جای «قبول کردن» که عربی-پارسی است و نیز به جای «اَکسِپت (Accept) کردن» که انگلیسی-پارسی است و این روزها فراوان به کار می‌روند، واژه‌ی زیبا و آسان «پذیرفتن» را که پارسی است به کار ببریم. همچنین به جای «استقبال» می‌توان «پیشواز رفتن»، «پذیرا شدن» و «پذیرایی» را به کار برد.

#پارسی_را_پاس_بداریم (۲۴)
#شعر_راستین

در عشق اگر جان بدهی جان این است
ای بی‌سر و سامان سر و سامان این است [...]

#عطار(۵۲۴-۶۰۰خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «مختارنامه» (به تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی) رویه‌ی ۲۰۴

من نمی‌گویم که عاقل باش یا دیوانه باش
گر به جانان آشنایی از جهان بیگانه باش
[...] یا مسلمان باش یا کافر، دورنگی تا به کی؟
یا مقیمِ کعبه شو یا ساکنِ بتخانه باش [...]

#فروغی_بسطامی(۱۱۷۷-۱۲۳۷خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان فروغی بسطامی» (مقدمه: سعید نفیسی، حواشی: م. درویش) رویه‌ی ۱۲۴

[...] اگر گردون به هم سنجد غمِ مجنون و دردِ من
نه مَردَم گر نه دردم از غمِ مجنون فزون آید [...]

#جامی(۷۹۳-۸۷۱خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان کامل جامی» (ویراسته هاشم رضی) رویه‌ی ۳۲۹

[...] و با چه قید بگویم که دوستت دارم؟
که تا ابد، که همیشه، که جاودان، که هنوز! [...]

#شعر_با_خوانش_شاعر : #محمدسعید_میرزایی
#سرزمین_شعر (۳۳)
#شعر_راستین

پخش شده در برنامه‌ی «سرزمین شعر» (شبکه‌ی چهار سیما) در ۱۴۰۳.۰۱.۲۴

[...] از هیچ کس به‌جز دوزبانی ندیده‌ایم
خلقِ زمانه را همه گویی زبان یکی‌ست! [...]

#واعظ_قزوینی(۹۹۷-۱۰۵۶خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان ملامحمدرفیع واعظ قزوینی» (به کوشش سید حسن سادات ناصری) رویه‌ی ۱۱۶

[...] دین و دل به یک دیدن باختیم و خرسندیم
در قمارِ عشق - ای دل - کِی بُوَد پشیمانی؟
ما ز دوست غیر از دوست مقصدی نمی‌خواهیم
حور و جَنَّت - ای زاهد - بر تو باد ارزانی! [...]

#شیخ_بهایی(۹۲۵-۱۰۰۰خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان شیخ بهایی» (انتشارات زرین با مقدمه‌ی سعید نفیسی) رویه‌ی ۱۱۷

اگر غم را چو آتش دود بودی
جهان تاریک ماندی جاودانه
در این گیتی سراسر گر بگردی
خردمندی نیابی شادمانه!

#شهید_بلخی(درگذشته‌ی۳۱۵خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «تاریخ ادبیات در ایران - جلد اول» (تألیف ذبیح‌اله صفا) رویه‌ی ۳۹۲

شایسته است به جای «اقبال» و «طالع» که عربی هستند و نیز به جای «شانس (Chance)» که فرانسوی است، واژه‌ی زیبا و آسان «بخت» را که پارسی است به کار ببریم.

#پارسی_را_پاس_بداریم (۲۵)
#شعر_راستین

[...] گر عمر کران کنم به سودات
سودایِ تو را کران مَبینام [...]

#خاقانی(۵۰۵-۵۷۷خورشیدی)
#شعر_راستین

سرچشمه: «دیوان خاقانی شروانی» (به تصحیح علی عبدالرسولی) رویه‌ی ۳۱۲