“O‘ZBEKISTON TARIXI” “MAJBURIY FANLAR” QATORIDA QOLISHI KERAKMI?

Janubiy Koreyada uzoq vaqt tarix kirish imtihonida ixtiyoriy fan edi. Lekin 2017-yildan boshlab u barcha abituriyentlar uchun majburiy qilib qo‘yildi. Chunki yoshlar tarixdan uzoqlashayotgan, eng yomoni, o‘z millatining o‘tmishi haqida yuzaki tasavvurga ega bo‘lib qolayotgani davlat darajasida muammo sifatida ko‘rildi. Natijada prezident tashabbusi bilan tarix majburiy fan etib belgilandi.

Shunga o‘xshash yondashuv O‘zbekistonda ham kuzatilgan. O‘zbekiston tarixining ta’lim tizimidagi o‘rni davlat darajasida alohida e’tirof etilgan va Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev tomonidan qo‘llab-quvvatlangan edi vaqtida. Bu bejiz emas – bu strategik qaror edi. Chunki vatan tarixi faqat fan emas, balki milliy xavfsizlik, mafkuraviy barqarorlik masalasidir.

Ayniqsa bugungi notinch geosiyosiy vaziyatda bu yanada dolzarb. Dunyo axborot urushlari, mafkuraviy ta’sirlar va turli narrativlar to‘qnashuvi ichida yashayapti. Bunday sharoitda o‘z tarixini bilmagan jamiyat tashqi ta’sirlarga nisbatan ancha zaif bo‘ladi. Kimdir uning o‘tmishini qayta yozadi, kimdir qahramonlarini obro‘sizlantiradi, yana kimdir yolg‘on g‘oyalarni “haqiqat” sifatida singdiradi.

Agar bunga qarshi ichki immunitet, ya’ni tarixiy ong bo‘lmasa, jamiyat buni ajratib bera olmaydi.

YUNESKO ham tarix ta’limini mustaqil davlatlar uchun strategik omil sifatida baholaydi: u nafaqat milliy identitetni mustahkamlaydi, balki jamiyatda tinchlik, fuqarolik ongini va inson huquqlariga hurmatni shakllantiradi. Tarixni bilmagan jamiyat esa bo‘shliq ichida qoladi va bu bo‘shliqni ko‘pincha yot g‘oyalar to‘ldiradi.

Tarix – o‘tmishni yod olish emas, uni anglashdir. Amerikalik tadqiqotchilar ham aynan shuni ta’kidlaydi: tarix insonni o‘tmishni chuqurroq tushunishga, hozirgi holatni tahlil qilishga va kelajakni ongli qurishga o‘rgatadi. Bu quruq nazariya emas. Masalan, Ikkinchi jahon urushining dahshatli saboqlarini to‘g‘ri xulosa qilgan Germaniya jamiyati keyinchalik inson huquqlari va adolat tamoyillarini ustuvor qadriyatga aylantira oldi va tezda qayta rivojlandi.

Shu nuqtayi nazardan qaraganda, tarix ham matematika yoki ona tili kabi fundamental fandir. Matematikada mantiq shakllanadi, ona tilida fikr ifodasi va madaniyat tarbiyalanadi. Tarix esa insonni kimligini anglashga majbur qiladi. U davlat qanday qurilganini, jamiyat qanday o‘zgarishini va bugungi kun qanday shakllanganini tushuntiradi.

Agar O‘zbekiston tarixi ixtiyoriy fan sifatida qolsa, oqibatini ochiq aytish kerak: ko‘pchilik o‘z tarixini fundamental darajada ham o‘rganmasligi mumkin. Natijada esa tarixiy haqiqatni emas, balki sodda yoki buzib talqin qilingan fikrlarni “haqiqat” deb qabul qiladigan avlod shakllanishi xavfi bor. Bugun ijtimoiy tarmoqlarda uchrayotgan noto‘g‘ri qarashlar – masalan, Jaloliddin Manguberdining “yomonligi” haqida noto‘g‘ri tasavvurlar yoki jadidlarni xoin sifatida talqin qilish – aynan tarixiy savodsizlikning mahsuli.

O‘zbekiston tarixini “majburiy fan” sifatida qoldirmaslik – uni asta-sekin yo‘qotish bilan barobar. Tarixini yo‘qotgan jamiyat esa oxir-oqibat o‘zini yo‘qotadi.

Bitta muhim shart bor: imtihon tizimi tarixni shunchaki yodlashga emas, uni anglashga majbur qilishi kerak. Biz o‘qituvchilar, repetitorlar ham faktlarni tiqishtirish bilan cheklanmay, o‘quvchiga mazmunni anglatishni maqsad qilishimiz zarur. Ana o‘shanda O‘zbekiston tarixi biz uchun suv va havodek zarur bo‘ladi!

(c) Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER

Aytib o‘tishim kerak: bu yerda Akmal Sodikovning shaxsiyati bilan ishim yo‘q. Masala – ta’lim tizimi, jumladan, abituriyentlar uchun o‘ta muhim bo‘lgan o‘quv dasturi ustida ishlayotgan TIZIM XODIMIning noto‘g‘ri yondashuvi haqida.

Men uning shaxsiyati, huquqiy yoki pedagogik salohiyati haqida gapirmayapman, ayni paytda bularning ahamiyati ham yo‘q.

Agar aytadigan bo‘lsam, audiodarslari yaxshi, nutqi ravon, ovozi tiniq. Shuningdek, “BMBA-huquqshunoslik ishi” doirasidagi chiqishlari ham yodimda (boshida huquqiy va testologik jihatdan noto‘g‘ri yondashgan edi, oxirida to‘g‘rilashga uringan).

Ammo bular ayni mavzuga aloqador emas. Kimdir shaxsiyatiga baho beryapti, deb o‘ylamasligi uchun aytyapman. Ayni paytda A. Sodikovga mas’ul xodim sifatida qarash zarur. Bu yerda yondashuv (fikr)ga munosabat bildirilyapti.

“Ichkarida” nomli mashhur turk seriali. Bir seriyasiniyam qoldirmay, qiziqib ko‘rganman.

Jinoyatning tepasida faqatgina tashqaridagilar emas, ichkaridagilar turadi.

O‘zbekiston tarixi majburiy fanlar qatorida qolishi kerakmi?

Yoshlar tarixdan uzoqlashayotgan, eng yomoni, o‘z millatining o‘tmishi haqida yuzaki tasavvurga ega bo‘lib qolayotgani davlat darajasida muammo sifatida ko‘rildi. Natijada prezident tashabbusi bilan tarix majburiy fan etib belgilandi.

Batafsil — https://xalqtaliminfo.uz/post/1580

Ta'limga oid eng so‘nggi yangiliklarni @xalqtaliminfo'da kuzatib boring.

Telegram l Instagram l YouTube

Yo‘q, ochiqcha aytaveray, O‘zbekistonning boshiga tushgan og‘ir musibat yaqin orada ochiladi...

Tez orada...