#podkast_boʻyicha

Podkast davomida masalaning aynan shu jihati xayolimga kelmagan ekan. Darslikda xato bo‘lishi – favqulodda hodisa emas. Har qanday davlatda, har qanday kitobda kamchilik uchrashi mumkin. Buni men ilgari ham aytganman.

Ammo xato aniqlangandan keyin ham uni tuzatishga tayyor bo‘lmaslikni nima bilan izohlash mumkin? Bu beparvolikmi, pozitsiyani saqlab qolish istagimi, o‘jarlikmi, kibrmi?

Agar avvalgi nashrda “Ispaniya” deb noto‘g‘ri berilgan bo‘lsa va keyingi tahrirda “Italiya” deb o‘zgartirilsa, bu yerda mazmuniy aniqlik talab etiladi. “Deyarli butun Italiya” degan ifoda tarixiy manbalarga va matematik hisob-kitoblarga to‘g‘ri kelmaydi. Haqiqatan Alboin davrida Italiyaning 30–40 % hududigina egallangan. Buni darslik muallifi ham anglab turibdi, tasdiqlayapti. Keyingi nashrda “Italiyaning katta qismini” deb yozish zarur.

Masalan, hatto marhum olim Tursunboy Salimov o‘z kitobida ham faqat Shimoliy va O‘rta Italiya hududlari egallangani haqida yozadi. Boshqa manbalarni ham tahlil qilganimizda ko‘ramizki, Janubiy Italiya, Ravenna, Rim, Neapol kabi katta hududlar Alboin davrida egallanmagan.

Albatta, darslik masalasi boshqa, test masalasi boshqa. Lekin gap millionlab o‘quvchilar foydalanadigan (!), xalq puli hisobidan chop etiladigan (!) manba haqida ketmoqda. Shunday vaziyatda “o‘jarlik” qilish ilm odamiga zid.

👉 @TESTLIDER

LANGOBARDLAR SVEVLAR TARKIBIDA BO‘LSA-DA, ISPANIYAGA BORGANMI?

Yo‘q, aslo bormagan.

“Svevlar” deganda miloddan avvalgi davrlar va milodiy dastlabki asrlarda Elba atrofida yashagan german qabilalari ittifoqi tushuniladi. Bu ittifoq tarkibida o‘nga yaqin qabila bo‘lgan. Buyuk ko‘chishlar davrida shu ittifoq bo‘linib ketgan. Masalan, markomann va kvad qabilalari Ispaniyaga borgan.

Podkast davomida Laziz Nasrullayev esa langobardlar svevlarning katta qismini tashkil qilganini aytdi. Biroq bu fikrni tasdiqlaydigan manbani keltira olmadi. U tilga olgan Strabon asarida ham bunday ma’lumot yo‘qligini o‘ziga ko‘rsatib berdim. Aksincha, Tatsit langobardlar svevlar tarkibida bo‘lsa-da, ularning son jihatidan kichik qism ekanini yozadi (manba. Qarang: “To the Langobardi, on the contrary, their scanty numbers are a distinction”). Bu ma’lumotni ham Nasrullayevga Telegramdan yubordim.

Podkast boshida men uning “svevlar ichida borgan” degan so‘zini “bo‘lgan” deb eshitibman. Chunki Nasrullayev bu darajadagi noto‘g‘ri tarixiy yondashuvga yo‘l qo‘yadi, deb o‘ylamagandim. Keyinroq u “Ispaniyaga ham borgan” degan ma’noni aytayotganini payqadim. Shuning uchun podkastning o‘zida: “o‘quvchilarga noto‘g‘ri ma’lumot ketib qolmasin, langobardlar svevlar ichida bo‘lgan, lekin keyinchalik ajralib ketgan; ular Ispaniyaga bormagan”, deb aniqlik kiritdim.

Biroq Nasrullayev bu fikrga yana qarshi chiqdi. Suhbat oxirida esa “bizga svevlar ichida bo‘lgan, lekin Ispaniyaga bormagan deb o‘rgatishgan”, deb yana takrorladim. Shunga qaramay, u noto‘g‘ri talqinni oxirigacha himoya qildi. Asosiy mavzudan chalg‘ib ketmaslik uchun men bahsni davom ettirmay, suhbatni asosiy masalaga burishga majbur bo‘ldim. Hatto bir joyida “aytaylik, borgan deb faraz qilaylik, lekin savol baribir Yustinian I davridan keyingi tarixiy kontekstni nazarda tutyapti-ku”, degan mazmunda suhbatni asosiy nuqtaga qaytarishga harakat qildim.

Yana bir joyida shuncha argumentlarga qaramay, Nasrullayev (1) svevlar tarkibida langobardlar JUDA KATTA qismni tashkil etgan; (2) svevlar tarkibida ular Ispaniyaga borgan deyavergach, “ha, bo‘pti” deyishga majbur bo‘ldim. Chunki asosiy masala qolib ketayotgan edi.

Tarixiy haqiqat esa aniq: langobardlar Ispaniya hududiga umuman bormagan. Ular na Buyuk ko‘chishlar davrida, na undan oldin, na keyin Pireney yarimoroliga yetib borgan. Shuningdek, ular oldingi davrda ham svevlar ichida, Nasrullayev aytganidek, juda katta qismini tashkil etmagan. Bu masalada qadimgi manbalar ham, zamonaviy tarixshunoslik ham bir xil xulosaga keladi.

👉 @TESTLIDER

Tuproq tortvordik

Rasmda:
• Komil JALILOV
• Ulug‘bek PO‘LATOV
• Jalol BOLTAYEV

👉 @TESTLIDER