“MENGA EHTIMOLIY SAVOLLAR KERAK?”

Do‘stlar, o‘tgan imtihonda ba’zi gap-so‘zlar bo‘lganligi uchun bu gal faqat yopiq guruhda ehtimoliy materiallarni maxsus darslar orqali ko‘rib chiqiladi, o‘rgatiladi, deb turibman :)

Ehtimoliy materiallar bilan ishlash tez orada boshlanadi.

✅ Yopiq guruhga kirish va ehtimoliy materiallarga ega bo‘lish uchun:

1. 9860010133910371 kartasiga 300 ming so‘m o‘tkazing.
2. Chekni @jalolboltayev_kurs’ga jo‘nating.
3. Men sizni yopiq guruhga qo‘shib qo‘yaman.

Lazizbek – onlayn o‘quvchim. “Alohida rejim” topshiriqlarini bajarishda davom etmoqda. 10-sinf. Natija yomon emas. 1487 ta testdan 1374 tasini to‘g‘ri bajargan.

Ko‘pincha mening metodikamda tayyorlanganlar “Ha, aslida mana bunaqa o‘qilar ekan, mana bunaqa o‘zlashtirilar ekan”, deb anglab yetadi.

👉 @TESTLIDER

10-sinf «O‘zbekiston tarixi» (2022) uchun tayyorlagan «Kundalik-optimal» test to‘plamim yaqinda qayta nashr etiladi. Bu safar hajmi kattaroq bo‘ladi. Shuningdek, avvalgi nashrga nisbatan ayrim o‘zgarishlar kiritildi. Hozirgina shogirdim bilan birga imloviy, mazmuniy hamda uslubiy kamchiliklarni sinchiklab ko‘rib, tuzatib chiqdik. Taxminan 10 kunlarda nashr qilinadi.

Eslasangiz, 7-sinf «Jahon tarixi» (2022) darsligining «Kundalik-optimal» to‘plamini ham Sevinch bilan birgalikda puxta tahrirdan o‘tkazgan edik.

Sevinch ayni paytda fan olimpiadasiga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Shogirdlarim g‘olib bo‘ladimi-yo‘qmi – bu boshqa masala. Ammo Fan olimpiadalari markazidan talab darajasidagi test kutib qolamiz. Zero kuchlilar orasida kuchlini aniqlash uchun har tomonlama puxta test bo‘lishi zarur.

👉 @TESTLIDER

10-sinf “O‘zbekiston tarixi” (2022) QUIZ testlar mundarijasi
✅️ Jalol Boltayev
👉 10 o‘zbek (2022). 1–3-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022). 4–9-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022). 10–13-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022). 14–17-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022). 18–20-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022). 21–24-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022). 25–28-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022). 29–32-mavzular

10-sinf «O‘zbekiston tarixi» (2022) darsligi boʻyicha «savol-javob»lar
✅️ “Savol-javob”lar Jalol Boltayev tomonidan olib borilgan!
Oldingi «Savol-javob darslari»mizda yozib olingan audiofayllar. 1,2x yoki 1,5x tezlikda eshitib, darsga tayyorgarlik koʻrishingizni tavsiya etaman!
👉 10 o‘zbek (2022), 1–6-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022), 7–13-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022), 14–17-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022), 18–20-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022), 21–24-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022), 25–28-mavzular
👉 10 o‘zbek (2022), 29–32-mavzular

10-sinf “O‘zbekiston tarixi” (2022) darsligini o‘rganishning eng maqbul yo‘li (bitta dars misolida):

I. ASOSIY O‘RGANISH JARAYONI:

1-qadam: darslikni bir marta o‘qing, bunda faktlarni eslab qolishga emas, mavzuning umumiy mohiyatini anglab olish, o‘rganilayotgan mavzu bo‘yicha tushuncha hosil qilish maqsadida o‘qing.
2-qadam: endi 2 marta mavzuni yaxshiroq o‘zlashtirish maqsadida o‘qing. Sekinroq o‘qisangiz ham bo‘ladi.
3-qadam: “KUNDALIK-OPTIMAL” test to‘plamidagi o‘rganilayotgan mavzularning testlarini kitobchaning o‘ziga ishlab chiqing. Bunda ikkilangan, bilmagan savollaringizni darslikdan qarang. Bu qaytangga yaxshi.
4-qadam: darslikni yana bir marta o‘qing.

II. QO‘SHIMCHA MUSTAHKAMLASH JARAYONI:

5-qadam: Oldingi darslarimizda yozib olingan “savol-javob”ni eshiting (tegishli mavzular bo‘yicha).
6-qadam: “Quiz test”ni ishlang. Xatolaringizni tahlil qiling. To 2–3 xato yo xatosiz chiqqunga qadar ishlang.
7-qadam: “FORMS TEST”ni ishlang. 4 variantli testlardan tashqari yozma savollarga ham alohida e’tibor bering. Ishlab bo‘lgach, xatolarni birma-bir tahlil qiling.

III. SINOV JARAYONI

Yana bir marta o‘qib olib, yopiq guruhda kechqurun bo‘ladigan “savol-javob”da qatnashing.

(c) Jalol BOLTAYEV – testolog, repetitor

👉 @TESTLIDER

1. Neandertalcha mantiq yoxud o‘z mantig‘i bilan o‘zini mot qilish

Ayrim tarixchilar vestgotlar varianti xato ekanini isbotlash uchun: “vestgotlar Ispaniyani to‘liq ravishda 624-yilda to‘liq egallagan, darslikda esa Yustinian vafotidan (565) keyingi davr so‘ralmoqda, shuning uchun vestgotlar tushmaydi” degan da’voni ilgari surishmoqda. Ya’ni vaqt jihatidan to‘g‘ri kelmasmish.

Keling, ushbu mantiqni langobardlarga qo‘llab ko‘raylik.

Qiziq, agar biz shu mantiq bilan o‘lchaydigan bo‘lsak, langobardlar Italiyadagi so‘nggi hududni (Ravennani) 751-yilda egallagan-ku? Ya’ni Yustiniandan so‘ng langobardlarning butun Italiyani egallashi bir emas, kerak bo‘lsa, ikki asr o‘tib ro‘y bergan. Bu da’voni ilgari surayotganlar langobardlar tarixini yaxshi o‘qimagan ko‘rinadi :)

O‘zingizning tuzog‘ingizga o‘zingiz tushyapsiz.

Eslab qoling: vestgotlar 570–585-yillarda Ispaniyaning 90 % hududini qaytarib olgan.

👉 @TESTLIDER

2. Neandertalcha mantiq-2 yoxud “deyarli butun” iborasi kimga ko‘proq mos: 90% gami yoki 40% ga?

Ba’zi tarixchilar «kitobda “Yustiniandan so‘ng... deyarli butun Ispaniyani langobardlar tortib oladilar” deb yozilgan. Vestgotlar javobi hudud qamrovi jihatidan tushmaydi, deyarli butun degan so‘z to‘g‘ri kelmaydi», deyishmoqda. Bu ham o‘ta kulgili va asossiz.

“Sulaymon o‘lib devlar qutildi” degan gap bor. Bu vaziyatdan vestgotlar yetakchisi Leovigild va langobardlar yetakchisi Albion foydalanib qolgan. Yustinian I vafotidan so‘ng vestgotlar qiroli Leovigild 570–585-yillarda Ispaniyaning taxminan 90 % dan ortiq hududini egallagan. O‘sha davr nuqtayi nazaridan “Ispaniya” deganda Pireney yarimoroli tushuniladi, agar zamonaviy chegaralarni hisobga olsak, bu ko‘rsatkich 90 % dan ham yuqoriroq bo‘ladi. 90 % ga esa “deyarli butun” iborasini ishlatish mutlaqo o‘rinli.

Qaytangga Albion bilan vaziyat boshqacharoq: Yustinian vafotidan so‘ng u faqat shimoliy va o‘rta Italiyani egallagan, janubiy Italiya va Sitsiliya kabi katta hududlar esa Vizantiya nazoratida qolgan. Bu har qanday manbada, jumladan, Tursunboy Salimovning kitobida ham ochiq-oydin yozilgan. Ya’ni Albion Italiya hududining 30–40 % ini egallagan. Shu sababli “deyarli butun Italiyani” deyish qaytangga biroz xavfliroq.

Shu sababli keyingi nashrda matnni quyidagicha tuzatsa bo‘ladi:
– “Yustinianning vafotidan so‘ng... vestgotlar deyarli butun Ispaniyani tortib oladilar”. Ya’ni “langobardlar” so‘zi o‘rniga shunchaki “vestgotlar” so‘zini qo‘yib qo‘yish. Bu tarixiy manbalar va matematik hisob-kitoblar bilan mutlaqo mos.
– “Yustinianning vafotidan so‘ng... langobardlar Italiyaning katta qismini tortib oladilar”. Ya’ni langobard qiroli Albion o‘sha davrda Italiyaning 30–40 % i egallangan ekan, “deyarli butun Italiyani” jumlasini qo‘llashda ehtiyot bo‘lish kerak. Buning o‘rniga “katta qismini”, “ayrim hududlarini” jumlasini qo‘llash kerak.
– Umuman olganda, ikkalasini ham yozsa bo‘ladi: “Yustinianning vafotidan so‘ng... Vestgotlar deyarli butun Ispaniyani, langobardlar esa Italiyaning katta hududlarini tortib oladilar”.

Qisqacha aytganda, agar 90 foiz hududni egallagan vestgotlarga nisbatan “deyarli butun” iborasini ishlatish “xato” bo‘lsa, u holda 30–40 foizni egallagan langobardlarga nisbatan bu iborani qo‘llash – to‘g‘ri ekan-da :)

👉 @TESTLIDER

3. “Qo‘lyozma”da shunday edi deb marhum olim ustozimizning nomini bulg‘amang!

“Langobardlar” javobini xaspo‘shlash uchun xatolikni “Tursunboy Salimovning qo‘lyozmasida shunday yozilgan edi” deb oqlashga urinish – bu marhum ustozimizning ilmiy merosiga va xotirasiga nisbatan qilingan eng katta hurmatsizlikdir.

Ushbu vajni keltirayotganlarga quyidagi mantiqiy raddiyalarni taqdim etaman:

• Olimning haqiqiy ilmiy pozitsiyasi qanday edi? Ustoz Tursunboy Salimov professional va vijdonli tarixchi olim edi. U o‘zining boshqa nashr etilgan va rasmiy tasdiqlangan asarlarida Yustiniandan so‘ng langobardlar Italiyaning faqat Shimoliy va Markaziy qisminigina egallaganini yozib qoldirgan. Ustoz professional olim sifatida “Yustinian I vafotidan so‘ng” degan jumla o‘quvchi ongida darhol VI asr kontekstini uyg‘otishini (565-yildan 600-yilgacha) juda yaxshi anglardi. VI asrda esa langobardlar Italiya hududining atigi 30–40 foizini nazorat qilgan bir paytda ularga nisbatan “deyarli butun” iborasi o‘quvchida chalkashlik uyg‘otishini konkret bilgan bo‘lardi.

• Mabodo, aytaylik, haqiqatan qo‘lyozmada shunday bo‘lsa-chi?! Mabodo qo‘lyozmada shunday bo‘lganida ham buni “texnik xatolik” sifatida qabul qilish kerak, olimning ilmiy pozitsiyasi shunday edi, deb emas. Umuman olganda, qo‘lyozmani taqrizchilar o‘qib, muammoni payqab, “Ustoz, mana bu joyida chalkashlik ketibdi, “deyarli butun” so‘zi VI asr kontekstida langobardlarga tushmaydi” deganida katta ehtimol bilan “Ha, baraka topkur, to‘g‘rilab qo‘yinglar” degan bo‘lar edi. “Ma’rifat” gazetasida bir gal suhbat bo‘lganida darslikdagi ba’zi chalkashliklar savol bergan edim. Ustoz esa ochiqchasiga: “Ha, bu yerda xato bor ekan, keyingi nashrda to‘g‘rilaymiz” degan mazmunda javob bergan edilar.

• Qo‘lyozma – bu hali davlat standarti darajasidagi rasmiy darslik emas. Unda har doim texnik xatoliklar, imlo xatolari bo‘lishi tabiiy. Taqrizchilarning vazifasi aynan o‘sha qo‘lyozmani o‘qib, xatosini tuzatishdan iborat emasmidi? Ustoz vafot etganidan so‘ng tasdiqlanmagan qo‘lyozmani xohlagancha talqin qilish (yoki o‘zgartirish) butun bir fanni kulgi ostiga qo‘yish yoxud ustozga nisbatan hurmatsizlik bo‘ladi va bu ilmiy etikaga zid.

• Aytaylik, qo‘lyozmada shunday yozilgan bo‘lsin va uni na shogirdlar, na taqrizchilar sezgan bo‘lsin. Bu o‘sha jumlani “tarixiy haqiqat”ga aylantirib qo‘ymaydi. Aksincha, bu darslik tayyorlash jarayonidagi xatolikdan dalolat beradi. Marhum olimni “shunday hisoblagan” deb ayblash (u kishini geografiya va tarixdan bexabar qilib ko‘rsatish) olimga nisbatan o‘ta darajada hurmatsizlik aslida.

👉 @TESTLIDER

Rahmat! Bu yerda men haqimda gapirishibdi :)

Ha, 2018-yilda kanal ochganman. Respublikada tarix faniga ixtisoslashgan ilk repetitor kanali bu. O‘sha payti yoshimni katta deb o‘ylashgan (so‘raganlarga aytganman).

👉 @TESTLIDER

28-fevral kuni Toshkentga boraman. Darslik mualliflari – Laziz Nasrullayev, Sanjar Kushbekov, Bahodir Mahmudboyevlar bilan “Tanaffus” podkastda suhbat bo‘ladi. Ko‘ramiz, nima deyishar ekan. Balki, o‘qituvchilarning huquqlari tiklanishi uchun o‘z hissalarini qo‘shishmoqchidirlar, balki...

Biroq men yonimda bitta odam ovolmoqchi edim. Aytaylik, tarixchi Mardonbek Rajabov yoki ustoz Komil Jalilov. Darslik mualliflari bunga ko‘nishmabdi. Negaligini tushunmadim.

👉 @TESTLIDER

ASLIDA...

Aslida podkast uch tomonlama formatda tashkil etilishi kerak edi: Baholash markazi, RTM, da’vogar o‘qituvchilar vakillari.

Chunki masalaning markazida test turibdi. Testni tuzgan va unga bevosita javobgar bo‘lgan tashkilot – Baholash markazi. Shuning uchun asosiy savollar ham tabiiy ravishda BA vakillariga qaratilishi kerak.

Men ilgari ham aytganman: bizning asosiy masalamiz RTM yoki darslik mualliflari bilan emas, aynan Baholash markazi bilan. Chunki testni aynan ular tuzgan va javobgarlik ham shular zimmasida.

Podkast quyidagi shaklda bo‘lishi mantiqan to‘g‘ri bo‘lardi:
Biz tomondan: Komil Jalilov va men.
RTM tomondan: Nurhayot Hakimov va yana bir darslik muallifi (Nurhayot Hakimov – darslik hammuallifi va RTMda bosh tarixchi. E’tiborli jihati, hozir podkastga kelishi kutilayotgan darslik mualliflarining birortasi RTMda faoliyat yuritmaydi, menimcha).
Baholash markazi tomondan: Dilrabo Davidova va Ro‘zigul opa.

Bu o‘ta darajada mantiqli bo‘lardi. Agar shunaqa podkast qila olishga ko‘zingiz yetsa, Ulug‘bek akaga aloqa chiqinglar, biz bundan xursand bo‘lar edik.

👉 @TESTLIDER

Tez orada “Maxsus dars”lar doirasida “Sulolalar” qo‘llanmasini tizimli o‘rganish boshlanadi. “Sulolalar” rukni ostidagi barcha qo‘llanmalar “ehtimoliy” tipiga kiradi.

Masalan, al-Muqtadi, al-Qodir bilan bog‘liq, darslikda uchramaydigan ma’lumotlar asosida ko‘pchilikni esankiratib qo‘ygan savollar tushganida o‘quvchilarim qo‘llanmadagi “Arab xalifaligi” mavzusini o‘zlashtirgani sababli ularni bemalol ishlay olishgan.

Natijada ketma-ket 6 marotaba eng yuqori ko‘rsatkichlar qayd etildi. Bu shunchaki da’vo emas, tasdiqlangan natija (ISBOT).

👉 @TESTLIDER